وضعیت: «تأییدشده»
ابتداع ebtedâ’ [هم‌آوا: ابتدا(ء)؛ <عربی ، اصطلاح قرآنی>]
(اسم) ۱. ایجاد و آفرینش چیزهای تازه که قبلاً وجود نداشته‌است؛ نوآوری.
ق۶. آفریدگار آسمان‌ها و زمین‌هاست بر سبیل ابتداء و ابتداع (ابوالفتوح، ۲/۱۲۹) ║ ق۷. بعضی ... در ابتداع این ترتیب غریب پای از منهج کلام قویم یک‌سو نهاده ... ،هرچه شعراء عرب در مواضع ضرورت ... به اشعار خویش درآورده‌اند ... استعمال آن جایز شمرده (شمس قیس، ۲۹۰) ║ ق۹. چون کمال اشیاء رهینۀ زوال و انتقام است ... ،هرچیز به انصرام مقرون بود و عروۀ ابتداع به انفصام متصل افتادی (حافظ ابرو۱، ۴/۹۰۹) ║ ق۱۱. خلق آسمان‌ها قبل از زمین شده ... خلق ... اعم از ابتداع است (محمد نصیر اصفهانی: میراث حوزۀ اصفهان، ۷/۷۵) ║ ق۱۳. از گلشن ابتداع و اختراع، گل‌های رنگارنگ ... چیده (محمدعلی کرمانشاهی: خیراتیه، ۱/۱۷۴) ║ ق۱۴. علت چه بود که عصر روشن ابتداع به عصر تاریک انتحال مبدل گردید؟ (وحید دستگردی: ارمغان، ش۲/۵۳) ║ ۱۳۱۸ش. مادرش ... در ... بیدار ساختن حس ابتکار و ابتداع او تأثیر زیادی داشت (اردشیر نیکپور: ارمغان، ش۴و۵/۲۹۱) ║ ۱۳۴۶ش. لیلی و مجنون ... سرتابه‌پا بهجت و لطف و ابتداع و زیبایی است (محمدعلی جمالزاده: وحید، ش۴۰/۲۹۲) ║ ۱۳۶۷ش. از جمله چیزهایی که هرکس داراست ... قدرت ابتداع و ابتکار و نوآوری است (هادی دوست‌محمدی: مکتب اسلام، ش۶/۳۰) ║ ۱۳۸۷ش. شروع به آفرینش هریک از انواع و اجناس موجودات ... همراه با ابتداع و نوآوری بوده‌است (محمدحسین خواجه‌بمی: مشکوة، ش۱۰۱/۴۱)
۲. آوردن رسم، آیین، عقیدهٔ تازه و مانند آنها برخلافِ دین و سنت و قوانین؛ بدعت.
ق۶. بیندیشد که کردارش چون است و گفتارش چیست؟ بروفق شرع است یا بروفق طبع؟ اتّباع است یا ابتداع (میبدی، ۱/۷۲۶) ║ ق۸. مشرب دین نبوی بحمدالله به‌سعی جمیلش از کدورات ابتداع و آلایش انتحال صفا پذیرفته‌است (منشی کرمانی۱، ۹۲) ║ ق۱۰. نسایم نصرت اسلام، بیارق ظلمت‌پیکر اهل ابتداع را نگونسار کرد (دوغلات، ۳۹۱) ║ ق۱۱. فتوی به رأی و اختراع و ابتداع در دین ... اعظم فسوق است (محمد نصیر اصفهانی: میراث حوزۀ اصفهان، ۷/۲۶۸) ║ ق۱۲. ابتداع عمر مر تراویح را مشهورتر از آن است که مشتبه تواند شد (سراب تنکابنی: ضیاء‌القلوب، ۲/۱۱۳۷) ║ ق۱۳. خود آن امام همام هم ضلال و ابتداع حسین کرابیسی و اتباعش ظاهر کرد (میرحامد کنتوری: عبقات‌الانوار، ۲/۴۳۲) ║ ق۱۴. انتقاص ابی‌زرعه دلیل ابتداع است (عباس قمی: فیض‌القدیر، ۷۵) ║ ۱۳۸۶ش. نویسنده ... اقدامات کالون را ... ابتداع در دین تلقی می‌کند (مقصودعلی صادقی: مجلهٔ دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران، ش۱۸۲/۱۴۹)
ابتداع شدن
ایجاد و آفریده شدن چیزهای تازه که قبلاً وجود نداشته‌است.
۱۳۸۱ش. از این مبدع اول، اشیاء بسیطه دفعتاً ابتداع شد (حسن حسن‌زاده: هزارویک کلمه، ۶/۱۵۲)
ابتداع کردن
۱. ↑ ابتداع۲.
ق۶. رهبانیتی که ابتداع کردند ... آن را بر ایشان ننوشتیم (ابوالفتوح، ۱۹/۸) ║ ق۹. بعضی ابتداع رهبانیت کردند و به ریاضت و مجاهدت روی آوردند (تاج‌الدین خوارزمی، ۱/۳۱۵) ║ ق۱۱. مرا گفت دانی که به چه سبب بنی اسراییل ابتداع رهبانیت کردند؟ (شریف لاهیجی: تفسیر شریف، ۴/۴۰۱) ║ ق۱۳. رهبانیتی ... را ابتداع کرده‌اند، یعنی بدعت گذاشته‌اند (اختر، ۱/۳۳۳) ║ ۱۳۵۸ش. این جزو تعلیمات مسیح نبوده، این را ابتداع کردند، یعنی از خود ساختند (مطهری۳، ۲۷/۱۲۸) ║ ۱۳۷۸ش. او شریعت را بر دو بخش تقسیم کرده‌است: بخشی که پیامبران از جانب خدا آورده‌اند و بخشی که مردم ... ابتداع کرده‌اند (محسن جهانگیری: مجلۀ دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی دانشگاه اصفهان، ش۱۶و۱۷/۵)
۲. ↑ ابتداع۱.
ق۱۱. اختراع کرد الله تعالی همه چیز را غیر خودش اختراعی عجیب و ابتداع کرد آنها را ابتداعی عجیب به قدرت خود (خلیل قزوینی: صافی در شرح کافی، ۱/۱۰۵)
ابتداع نمودن
۱. ↑ ابتداع۲.
ق۷. به آهستگی و تأنی و سکونت، قوانین جاهلیت را تجدید می‌کردند و ابتداع بدی ... می‌نمودند (عمادالدین طبری: کامل بهایی، ۲۹۴) ║ ق۱۳. رهبانیت که ایشان ابتداع نموده‌اند مستلزم ترک جمیع آن واجبات و مستحبّات است (محمدعلی کرمانشاهی: خیراتیه، ۲/۲۸۹)
۲. ↑ ابتداع۱.
ق۱۴. نادانی و جهالت عقوباتی ابتداع و اختراع نموده‌است (میرزا حبیب۲، ۲۲۹) ║ ۱۳۹۰ش. آدلر ... نظریۀ روانشناسی فردی را ابتداع نمود (جعفر فاضل‌زاده: پایگاه اطلاع‌رسانی مکتب وحی: اینترنت)