فرهنگ جامع زبان فارسیفرهنگستان زبان و ادب فارسی

ستیزه‌کار

وضعیت: «در حال تأیید»
ستیزه‌کار ‎setizekâr, setizegâr‎ [املای دیگر: ستیزه‌گار؛ صورت مشابه: استیزه‌کار، استیزه‌گر، ستیزکار، ستیزگار، ستیزگر، ستیزه‌کاره، ستیزه‌گر]
(صفت) ۱. (گاهی با حرف اضافۀ بر یا با، درمورد کسی) که کینۀ دشمن را به دل می‌گیرد و در دشمنی چندان پیش می‌رود که رفتارش ظالمانه تلقی می‌شود.
ق۴. این ناحیتی بزرگ است و مردمانی بد‌طبع‌اند و بدرگ و ناسازنده و شوخ‌روی و ستیزه‌کار و حرب‌کن (حدود العالم، ۱۸۸) ║ ق۵. بر بندگان اگر به‌ستیزه‌ست کار تو/ بر خواجۀ عمید چرایی ستیزه‌کار (مسعود سعد، ۱‏/۲۳۲‏) ║ ق۶. رفیقی ستیزه‌گار دارم و به‌ هیچ‌ نوع از صحبت او خلاص نمی‌یابم. از بیم او با تو توقفی نمی‌توانم کرد و از جنال وصال تو نصیبی طلب کردن (ظهیری، ۱۴۲) ║ نادانی کردم و برای دیگران خود را و قوم خود را خصمان چیره‌دست و دشمنان ستیزه‌کار الفغدم (نصرالله منشی، ۲۰۹) ║ ق۷. ابروی کمان‌کش تو در خیره‌کشی/ از چرخ ستیزه‌کار خون‌ریزتر است (همگر، ۶۹۲) ║ ق۸. چرخ ستیزه‌کار محابا نمی‌کند/ هیچ از جفا نماند که با ما نمی‌کند (عبید، ۹۸) ║ ق۹. به عشق تا در تسلیم و صلح زد جامی/ جهانیان همه با او ستیزه‌کارانند (جامی۱، ۲‏/۵۴۵‏) ║ ق۱۰. سپهر ستیزه‌کار چنان‌که عادت اوست در استرداد مواهب عطای خویش کوشید (خواندمیر۱، ۳‏/۵۹۹‏) ║ ق۱۱. زبیم او نتوان دم زد از ستم که شود/ نفس به سینۀ مرد ستیزه‌کار گره (فیّاض لاهیجی، ۳۸) ║ ق۱۲. ز تیغ جورت ستیزه‌کارا مرا چو کشتی تو خون‌بها را/ پس‌از هلاکم بوَد خدا را که شرح حالم به خون نگاری (طبیب اصفهانی، ۱۴۸) ║ ق۱۳. سکنۀ آن دیار وحشی‌طبیعت و بسیار بی‌رحم و ستیزه‌کار می‌باشند (ایران۱، ۱‏/۲۰۴‏) ║ ۱۳۴۴ش. کشیش پانکراتی که خلیفۀ ناحیه بود، با سرگئی پلاتونویچ چندان رفت‌وآمد نمی‌کردند، زیرا حساب‌خردۀ بسیار کهنه‌ای با او داشتند. کشیش پانکراتی لجوج و ستیزه‌جو بود و هیچ فرصتی را برای بدی در حق هم‌نوعان از دست نمی‌داد. کشیش ویاریون، مردی زن‌مرده که بر اثر سیفلیس تودماغی حرف می‌زد و با دایه‌اش، زنی از اهل اوکراین زندگی می‌کرد، سرشتی مهربان داشت، ولی از خلیفۀ ناحیه دوری می‌جست و به‌سبب غرور بی‌اندازه و خوی ستیزه‌کارش از او نفرت داشت (به‌آذین۵، ۱‏/۱۴۹‏) ║ ۱۳۵۷ش. به‌ خود گفتم که مشهورترین این امیران را همه می‌شناسیم که به شهادت تاریخ «کریه‌المنظر» و تنگ‌چشم و ستیزه‌کار و به‌ حد افراط مال‌دوست و حریص بود (جمالزاده۹، ۲۱۱)
۲. (گاهی با حرف اضافۀ با، درمورد کسی) که حاضر نیست رفتار یا عقیده‌اش را تغییر دهد و از پذیرفتن نظر مخالف، سخن حق یا فرمان یا خواهش سرکشی می‌کند و ممکن است رفتاری تهاجمی و پرخاشگرانه داشته باشد ؛ ستهنده‏۱.
ق۵. و آن زن که خوی استر دارد تند و حرون بود همچون استر که بر پول بایستد و نرود و هر چندش می‌زنی نرود و این زن همچنان ستیزه‌کار بُوَد و خودرای و مُعجِب بود (غزالی۲، ۲۷۴) ║ ق۶. آدم دم روح بردبار است/ ابلیس تن ستیزه‌کار‌ است (بردسیری، ۲۲) ║ ق۷. چون مرد ستیزه‌کار و مِراکننده و معجب باشد به رأی خود، زیان‌کاری او تمام بُوَد (مؤیّد خوارزمی، ۳‏/۲۴۶‏) ║ ق۹. هستند سه کس ستیزه‌کاران/ عورات و صغار و تاج‌داران ـ تا سر نبرند زود انگار/ آرام بود به هر سه دشوار (شمس عفیف، ۲۵۴) ║ ق۱۰. ز جور تا نبرم نارمش گمان هرگز/ ستیزه‌کار مرا ذوق لب گزیدن نیست (عرفی، ۱‏/۳۵۶‏) ║ ق۱۱. عافیت‌اندیشی و کار فرمودن حزم مقتضی آن است که ستیزه‌کار مردم‌آزار را به‌ سزای اعمال رسانند تا گَرد شرارت او از چهرۀ سلامت عالمیان رفع شود (علّامی، ۱‏/۴۸۱‏) ║ ق۱۲. دردا که بت ستیزه‌کاری دارم/ وز غمزهٔ او جان فگاری دارم (طبیب اصفهانی، ۱۵۹) ║ ۱۳۵۴ش. سفیر عثمانی مردی ستیزه‌کار و ساده‌دل بود (محمدامین ریاحی: بررسی‌های تاریخی، س۱۰، ش۲‏/۱۷‏)
۳. ← ستیزنده‏۱.
ق۶. چون حمله دهی نیک سوارا که توئی/ چون بوسه دهی ظریف یارا که توئی - در صلح شکربوسه‌شکارا که توئی/ در جنگ قوی ستیزه‌کارا که توئی (سنایی۱، ۱۱۷۰) ║ ق۹. به مسامح جلال رسید که در دره‌های کوه سوالک، که آن را یک لک و دانگی از هندوستان می‌نهند، گبران بسیار و هندوان ستیزه‌کار جمع شده‌اند و میان موکب همایون و آغرق میمون چهار گروه راه بود. آن حضرت فرمود که لشکرها از آغرق به راه کوه روان شوند و آن حضرت ایلغار فرموده، در محلی که پنج گروه مانده بود تا به سوالک، در کنف حفظ حق تعالی و تبارک فرود آمد (عبدالرزاق سمرقندی، ۱ ، ق۲‏/۷۸۸‏) ║ ۱۳۱۲ش. این امیدواری زیاد دوام نیافت. روشنائی به‌زودی منخسف گردید. در کمتر از نیم‌ساعت آنچه که در هوا بود محو شد. برقی بود که صاعقه‌ئی همراه نداشت. شورشیان احساس کردند که چیزی مانند یک لفافۀ سربی که بی‌اعتنایی ملت بر ستیزه‌کاران متروک می‌افکند بر سرشان افتاده‌است (مستعان، ۲‏/۷۰۶‏) ║ ۱۳۴۶ش. به یک روز در میدان چونده زاید از یک‌هزار و دویست تینک در کارزار ستیزه‌کار شدند (عفان سلجوق: هلال، ش۷۰ و ۷۱‏/۵۰‏)
۴. ← ستیزنده‏۲.
ق۱۱. اشعار آب‌دارش از قصاید غرا و غزلیات و مثنویات و مقطعات و رباعیات بسیار است و معانی دقیق را رنگین و اداهای شیرین نمکینش بی‌شمار از نزاکت طبع، گزندگی شیوه و شعارش بود و از تنگ‌حوصلگی اندک ناملایمی بر طبیعتش گران می‌نمود و از ستم‌ظریفی و شوخی طبیعت همواره زبان به هجو ستیزه‌کاران می‌گشاد (اسکندر بیک، ۳‏/۱۸۰۴‏) ║ ۱۳۹۰ش. در عصر ساسانیان قانون برای احضار شهود مهلت معین می‌کرد و مدت دعوی به‌سیلۀ نظام‌نامۀ ثابتی محدود بود. مقرراتی نیز برای جلوگیری از مردمان دغل و ستیزه‌کار که دعاوی را تطویل و کارها را آشفته می‌کردند وضع شده بود (گلدوست جویباری-پیوست: دیدگاه های حقوق قضایی، ش۵۴‏/۹۶‏)

معنی ستیزه‌کار | فرهنگ جامع زبان فارسی