وضعیت: «تأییدشده»
درک dark [<عربی>]
(اسم) ۱. (درمورد مطلب یا موضوعی) فهمیدن آن با توانایی ذهنی.
ق۵. معرفت گشتن سر است میان تعظیم حق از احاطت و اجلال از درک آن. و تعظیم و اجلال هر دو بزرگداشت باشد (مستملی، ۴/۱۶۴۹) ║ ق۷. فرومانَد عقول از درک اشیاء/ اگر نکند زبان کِلکت انهی (اسفرنگی، ۵۹۷) ║ ق۸. مشکلاتی را که عقل از درک آن قاصر شود/ نفس درّاکش به برهان گوید از هر یک جواب (رشیدالدین فضل‌الله۱۳، ۱/۲۹) ║ ق۹. ادراک بشر از فهم جمال و درک کمال او عاجز می‌بودی (معین‌الدین فراهی، ۹۸) ║ ق۱۰. بدان خدای که در شهربند امکان نیست / متاع معرفتش نیم‌ذره در بازار ... - به کنه او که تعجب نشد گران‌مایه/ از اینکه کرد ز درکش نبی به عجز اقرار (عرفی، ۲/۱۳۳) ║ ق۱۲. درک بعضی معانی امکان/ نیست نزد خِرَد کمال بیان (بیدل، ۳/۲۳۹) ║ ق۱۳. توانی مثل او شد در عبادت/ طریق درک معنی ترک عادت (صفای اصفهانی، ۳۱۴) ║ ق۱۴. قِسم دیگر که شد مجرد و پاک / نشود با حواس ما ادراک ... - درک آن مشکل است جز به ضمیر/ شغل آن راجع است بر تقدیر (ادیب‌الممالک، ۲/۶۰۶) ║ ۱۳۰۰ش. امروز صدایش در دنیا پیچیده و روان کرورها بنی‌نوع آدم را از آشنائی به اسرار طبیعت و درک حسن بی‌مانند آفرینش لذت می‌بخشد (جمالزاده۱، ۵) ║ ۱۳۴۰ش. این‌ها ادعا نیست، بلکه حقیقتی است که علماء و دانشمندان با ده‌ها سال تجربه به درک آن موفق شده‌اند (دستغیب، ۲/۴۷۳) ║ ۱۳۸۳ش. درک این رابطه برای دیگران سخت است (وفی، ۷۸)
۲. (درمورد مطلب یا موضوعی) توانایی ذهنی برای فهمیدن آن؛ فهم؛ شعور.
ق۵. درک مردمان از دریافتن آن عاجز مانده‌است، و کس را نرسد که اندیشه کند که این چراست (بیهقی۱، ۱۱۴) ║ ق۷. من چه می‌بستم خیال و آن چه بود/ درک سستم سست نقشی می‌نمود (مولوی۲، ۳/۸۳) ║ ق۸. ای خواجه، سؤالی نه درخور فهم خویش کردی و استفساری نه اندازۀ درک خویشتن آوردی (نخشبی، ۲۰۳) ║ ق۹. پایۀ قدرش برون از درک وهم/ قاصر از دامان وصفش دست فهم (شرف‌الدین یزدی، ۲/۱۰۸۵) ║ ق۱۰. آنجا که درک و فهم تو عرض هنر کند/ دیوانگی است لاف خِرَد از هنروری (اهلی، ۵۱۳) ║ ق۱۱. چه گویم ز کوتاهی دَرکشان/ که عین رهایی بوَد ترکشان (سنجر کاشی، ۴۴۲) ║ ق۱۲. درک و دانش چون در این عالم وبال گردن است/ ز آدمیت‌ها پشیمانیم آخر جهل کو (لامع، ۴۷۳) ║ ق۱۳. بود بی‌حدّوحصر آن ذات بی‌چون/ ولی از حدّ درک ماست بیرون (صفای اصفهانی، ۲۸۴) ║ ق۱۴. نه راه دیر سپاری، نه سوی کعبه روی/ نه فهم قرآن داری، نه درک آیتِ زند (ادیب‌الممالک، ۲/۱۳۵) ║ ۱۳۳۸ش. آهو با درک باطنی خود احساسش می‌کرد، لیکن به روی خود نمی‌آورد (افغانی، ۲۲۳) ║ ۱۳۶۸ش. خداکرم نخوانده ملّا بود. هوش و درکی قوی داشت (بهمن‌بیگی، ۲۵۸) ║ ۱۳۸۲ش. این هم از نشانه‌های شعور و درک زیاد است که کتاب کمدی الهی را تجدید چاپ می‌کنند، ولی چاپ زندگانی حضرت پیامبر اکرم و حضرت سیدالشهداء را مطابق مشی خود نمی‌دانند (جعفری، ۲/۸۵۷)
۳. (درمورد چیزی ارزشمند) به دست آوردن آن و بهره‌مند شدن از آن.
ق۷. پَر پروانه پی درک تف شمع بوَد/ چونک آن یافت نخواهد پَر و دریازیدن (مولوی۱، ۴/۲۲۸) ║ ق۸. سلطان ... بر حصول مأمول و درک مقصود انبساط و اهتزاز نمود (عزیز استرآبادی، ۵۱۵) ║ ق۱۰. وی را از مشرب عذب صوفیان بهره‌ای تمام بوده و درک آن سخنان ... کرده بوده (حافظ حسین، ۲/۲۰۵) ║ ق۱۴. مرحوم شفیع افندی ... بعد از ... درک فیض حضور حضرت صفا ... به مصر آمده ... بنای تعمیر و آبادی گذارد (حاجی پیرزاده، ۱/۱۴۵) ║ ۱۳۲۰ش. کسی که قابلِ قبول نمودنِ هیچ‌گونه ایمان و ایقان نباشد، از درک فیض و رحمت هم محروم می‌ماند (جمالزاده۲، ۱۴۵) ║ ۱۳۴۴ش. ساعتی در آنجا به نماز و راز و نیاز گذراندم و واقعاً از آن حالت لذتی یافتم که تصور آن حتی به وهم هم نمی‌گنجید و آن یک ساعت درک فیض روحانی به عمری لذت نفسانی می‌چربید (شهری۶، ۱/۱۶)
۴. (درمورد چیزی) حس کردن آن، معمولاً با یکی از حواس پنج‌گانه.
ق۹. تلبیس دوم ... بستن ظاهر که منظر خلق است به اعمال ظاهره و دلایل و حجج زاهره و کسب علم شرع و کشف اصل و فرع آن، از برای چشم‌بندی عیونی که از درک احوال باطن احول و تیره است (محمد تبادکانی، ۴۷۴) ║ ق۱۰. بلا شد درک حُسن خال و خط، ما هوشمندان را / به عشق ما کند صیاد دام و دانه‌آرایی (نظیری، ۳۶۷) ║ ق۱۱. به درک حُسن آنانی که خام‌اند/ به رنگینی صورت مرغ دام‌اند (زلالی، ۵۶۶) ║ ق۱۲. حواس ظاهری همچو جواسیس است مر حواس باطنی را و مراد از حاسّه قوّه‌ای است که درک امری بدان متعلّق بود (ارزانی، ۱/۱۰۷) ║ ق۱۴. دلشان آن‌چنان که معمول است/ تهی از درک نور معقول است (ادیب‌الممالک، ۲/۶۰۶) ║ ۱۳۰۵ش. مهم‌ترین قسمت تحصیلات ابتدائی باید عبارت باشد از آنچه که بچه را به دیدن و درک مشهودات عادت داده و چشم او را به‌طوری تربیت نمایند که هرچه در پیشش آید به‌درستی ملاحظه نماید (علی‌محمد اویسی: تعلیم و تربیت، ش۷/۳۴۷) ║ ۱۳۴۳ش. در آن عالمِ ... بی‌خودی، ناگهان صدائی آشنا مرا به عالم درک محسوسات بازگردانید (نامور، ۴۱۲) ║ ۱۳۶۹ش. من از دور نگاه می‌کردم؛ برای درک ذات زیبایی، حفظ فاصله لازم است (علیزاده، ۱/۲۳۳)
۵. توانایی حس کردن با حواس پنج‌گانه.
ق۱۰. دهد به سامعه درکی که فرق یابد اگر/ برآید از قدم آشنا و غیر صدا (محتشم، ۱/۲۶۶) ║ ق۱۱. طپد گر مور را دل زیر پایش/ شود آگاه از آن درک رسایش (وحید قزوینی۱، ۲۷) ║ ۱۳۷۵ش. لب‌ها، کمی باز بودند و از تمام تنش، فقط همین‌ها درک داشتند، خنکای آب و جریان آب را حس کرد (مندنی‌پور۱، ۲/۸۳۶)
۶. (درمورد زمان، مکان، واقعه‌ای مهم یا حضور شخص محترم و مهم) بودن در آن و بهره‌مند شدن از ارزش و فضیلت آن.
ق۱۱. جمعی از جوانان همسن او از اقوام ملک‌الملوک و ملازمان در آن بزم حاضر بودند و با او بر نهجی سلوک نمود که یاد از خانۀ پدر و مادر و عم و منزل خال ننمود و آن جوان صاحب حیا از درک آن اوضاع بسیار محظوظ گشت (ملکشاه، ۲۷۸) ║ ق۱۳. گفتم ... اگر فرصت درک خدمت ایشان میسّر گردد غنیمت خواهد بود (رضاقلی میرزا، ۶۲۰) ║ ق۱۴. چون لیلةالمحیا نزدیک بود ... هرجا فالجی زمین‌گیر بود برای درک آن شب به آنجا آورده، در آن شب آن‌ها را بر آن سکو نهاده، صبح همه شفا یافته، فرود می‌آمدند (خسروی۳، ۱۷۳) ║ ۱۳۲۶ش. شخص روزه‌دار باید ... خود را آماده نماید برای درک شب قدر (ابراهیم محمدی اردهالی: آئین اسلام، ش۱۶۹/۱۶) ║ ۱۳۵۵ش. روزی که به وساطت امیر لشگر احمد آقا خان که او مدتی آجودانش بود، به درک خدمت شاه رسید، مطمئن شد که ستارۀ طالع او به طرف اوج می‌رود (احسان طبری۲، ۶۳) ║ ۱۳۸۰ش. چون صدایی خوش و رسا داشت، نهانی درپیِ استاد می‌گشت تا به درک محضر ملا عبدالکریم جناب که از اساتید معروف موسیقی آن زمان بود، نایل گشت (شهیدی، ۶۸۷)
۷. (معمولاً با حرف اضافۀ از) نظر یا شناختی که در نتیجۀ تجربه یا مطالعه در ذهن شکل می‌گیرد؛ دریافت؛ تلقّی.
۱۳۴۸ش. اگر شما بگویید که درک من از مقررات نادرست است، خوب من گفته‌های شما را گوش می‌دهم (محمدرضا فیض مهدوی: کانون وکلا، ش۱۱۵/۲۴) ║ ۱۳۷۴ش. در این کشور انسان نباید دیده بشود! این درک من است (دولت‌آبادی۲، ۳/۲۳۷) ║ ۱۳۸۲ش. بزرگان سیاسی‌مان که بعضی‌هایشان افراد بسیار بزرگ و ازجان‌گذشته‌ای هم بوده‌اند، درک درستی از آزادی فردی نداشته‌اند (بهنود، ۳۳۰)