دولاب

وضعیت: «در دست پیشه و صنعت»
دولاب ‎dulâb‎ [گونۀ دیگر: دولابه]
۱. ← چرخاب‏۱.
ق۹. چنان شدم ز ضعیفی که می‌برد با خویش/ صبا چو بوی گلم هردَمی به هر کشور ـ بر آب خویش نماندم ازآن‌که گردش چرخ/ مرا چو کوزة دولاب کرد زیروزِبَر (عبدالرزاق سمرقندی، ۲‏/۵۲۰‏) ║ ق۱۰. زرعی که آب دلو یا دولاب خورد در آن‌جا نصف عشر است بی‌آن‌که مؤونت زراعت از او بردارند (خنجی۲، ۲۳۶) ║ ق۱۱. هرکجا بگذرد آب سخن سیم‌وزری/ صد دل آویخته هرسوی چو دولاب بُوَد (واعظ، ۲۱۲) ║ ق۱۲. زین سر و پا گرفتن است حساب/ پُر و خالی چو کوزة دولاب (بیدل، ۳‏/۱۸۵‏) ║ ق۱۳. قرار چنان شد که در دیگر سال به‌وقتِ کار آب را به نقب و کاریز و از آن به درون حصار نجف اشرف روان و از آن‌جا به چرخه و دولاب بررویِ زمین جاری سازند (رضاقلی خان، ۸‏/۴۴۶‏) ║ ق۱۴. ده ذرع قطر دهان آن چاه است و تا نصفة آن با پلة سنگین فرودمی‌روند و در آن‌جا حوضی بزرگ ساخته‌اند که با چرخ دولاب آب کشیده در آن حوض می‌ریزند (خسروی۲، ۷) ║ ۱۳۴۳ش. دولابی بر یکی از مادی‌ها که آب می‌کشید برای خنک کردن موتور آسیابکی (آل‌احمد۸، ۲۲۱)
۲. ← اشکاف.
ق۱۳. برآوردند از دولاب و پستو/ همه حتّی چراغ و تُنگ و بستو (یغما، ۱‏/۲۲۱‏) ║ ق۱۴. هوای دکان ملایم و گرم است قطیفه و دست‌مالهای کتان سفید اعلا در دولاب‌ها گذارده‌اند (حاجی پیرزاده، ۱‏/۲۶۴‏) ║ ۱۳۲۰ش. پدر... دولابی را که اختصاص به خودش داشت، باز می‌کرد و لباسِ روز را کنده، در آن‌جا می‌گذاشت (جمالزاده۲، ۱۲) ║ ۱۳۶۸ش. آنتوان مخالف بود که گنجه‌ها و دولاب‌ها را از بازی‌چه‌های سابق پُر کنند (نجفی۱، ۱‏/۲۲۲‏) ║ ۱۳۷۹ش. استکان‌ها را بگذارشان کنار، تویِ دولاب یک دست نو هست، بردار بگذار جایش (محمود۲، ۲‏/۷۲۸‏)