فرهنگ جامع زبان فارسیفرهنگستان زبان و ادب فارسی

ستیزه‌کاری

وضعیت: «در حال تأیید»
ستیزه‌کاری ‎setizekâri, setizegâri‎ [صورت مشابه: استیزه‌کاری، استیزه‌گری، ستیزکاری، ستیزگاری، ستیزه‌گری؛ فعل همایند: نمودن]
(اسم) ۱. ← ستیز‏‌یک‌. ۷.
ق۵. از این‌ معنی هوس و تمنّاها در سر این زن شد و بی‌فرمانی و لجاج و ستیزه‌کاری پیش آورد و سقط گفتن و جفا کردن بر دست گرفت (نظام الملک، ۲۴۹) ║ ق۶. چون صفت خفّت و طیش دارد و از پیرایۀ وقار و حلیت حلم عاری و عاطل باشد و گوهر ذات او از لباس حزم و تأنی برهنه بود و به وصمت و صفت سفه و سمت تهور موسوم، ملک او با دوام و ثبات قرین و هم‌طویله نگردد، چه تهور و سبکساری و لجاج و ستیزه‌کاری سیلابی است که قواعد حشمت‌های دیرینه و مسمار ملک‌های قدیم از اصل براندازد (ظهیری۱، ۳۲) ║ ق۱۴. چون نایب مزبور وارد تفلیس گردید، بی تقصیری امنای دولت ایران را و ستیزه‌کاری‌های گربایدوف را برشمرد و بسقاویچ چون حقیقت حال را بدانست، نایب مشارالیه را بی‌درنگ روانۀ پطرزبورغ داشته عریضه مشتمل بر واقع خدمت حضرت ایمپراطور نگاشته از جانب امنای دولت ایران عذرهای موجه خواست (حسن فسایی، ۱‏/۷۳۸‏) ║ ۱۳۸۶ش. امیر بویناق، مهدی بن مرتضی‌ علی که به‌سبب بدرفتاری و ستیزه‌کاری با خاص فولادخان، نادرشاه او را به استرآباد فرستاده بود، بعد از وفات نادرشاه به دشت قبچاق و از آنجا با لشکر به قالموق آمده در قرب غازانش میان دو رود جنگی سخت کرده، غالب گردید (غلامحسین زرگری‌نژاد: روزشمار تحولات ایران در عصر قاجاریه، ۳۴۸؛ مؤسسۀ مطالعات تاریخ معاصر ایران)
۲. پافشاری سرسختانه و نامعقول بر رأی، عمل یا خواست خود، به‌ویژه در برابر حق؛ لجاجت ؛ ستیزگی ‏۶؛ ستیهندگی‏۲.
ق۵. بگوی ای محمد بسنده است خدای‌تعالی میان من و شما، گواه، گواهی می‌دهد بر راست گویی من و دروغ‌زن داشتن شما مرا و ستیزه‌کاری شما (قرآن کمبریج، ۱‏/۴۴۸‏) ║ ق۷. این لجاج و نافرمان‌برداری و عناد و ستیزه‌کاری تو تاکی خواهد بود و من با تو تاچند مسامحت نمایم و حلم و اغماض را کار فرمایم؟ (دهستانی، ۳‏/۱۳۵۰‏) ║ ق۹. او بر حرکاتی اقدام می‌نماید که بر ذمۀ همت پادشاهانه واجل و لازم می‌شود که متوجه جانب او شویم و جزا و سزای خودرائی و ستیزه‌کاری او در کنارش نهیم (میرخواند، ۶‏/۴۰۳‏) ║ ق۱۲. بعد از تسخیر هرات که رؤسای اکثر اویماقات بنابر ضابطۀ ملکی مأمور به سکنای قلعۀ هرات شدند، دربارۀ او نیز چنین فرمان اصدار یافت ولی او بنا را به ستیزه‌کاری گذاشت (مهدی استرآبادی۲، ۲۷۷) ║ ۱۳۶۱ش. ثمرۀ لجاج و نتایج ستیزه‌کاری حیرت و سرگردانی و ندامت و پشیمانی است در عواقب امور (حمید ایزدپناه: فرهنگ ایران‌زمین، ش۲۵‏/۳۲۴‏) ║ ۱۳۷۵ش. یکی از آفات مناظره، مسألۀ عدم پذیرش حق و حرص و تمایل شدید به مبارزه با آن از طریق جدال و ستیزه‌کاری است (ناصر محمدی: درسهایی از مکتب اسلام، س۳۶، ش۱۲‏/۶۳‏)
۳. ← ستیز‏‌یک‌. ۵.
ق۶. چون‌که دید او ستیزه‌کاری من/ بی‌شکیبی و بی‌قراری من - گفت یک لحظه دیده را دربند/ تا گشایم در خزینۀ قند (نظامی۵، ۲۰۰) ║ ق۸. زن که بر مرد کام‌کاری داشت/ دل به کار ستیزه‌کاری داشت - کوشش و جهد در میان آورد / عصمت شوی را زیان آورد (امیر خسرو۳، ۱۲۰)
۴. ← ستیز‏‌یک‌. ۱.
ق۶. جماعتی که در استبداد و اصرار و سرکشی و بزرگ‌منشی و ستیزه‌کاری و بی‌فرمانی مثل بدیشان زنند و در ابا و حمیت مثل ایشان نبینند، این ابواب را قبول کنند (معین‌الدین نیشابوری، ۱‏/۱۶۶‏) ║ ق۷. تتبع عیوب و عثرات دیگران مکن و اگر در کسی عیبی یابی آن را آینۀ نفس خویش ساز و از مجادلت و خلاف و ستیزه‌کاری تا توانی پرهیز کن، کی آن نوع بر آزار و خصومت بعث کند (فرائد السلوک، ۵۰۸)
۵. ← ستیز‏‌یک‌. ۴.
ق۷. زان کینه که بی‌دریغ می‌رفت/ یک هفته دورویه تیغ می‌رفت - خلقی سوی لعبت حصاری/ تنگ آمد از آن ستیزه‌کاری (امیر خسرو۲، ۱۱۹) ║ ق۱۴. آقا میرزا محمد فسائی که اباعن‌جد حاکم نواحی داراب بود، آن‌ها را ممانعت نمود و از هر دو جانب ستیزه‌کاری شده چندین نفر از اهالی لارستان و فسا و داراب کشته گشت (حسن فسایی، ۱‏/۷۷۷‏) ║ ۱۳۲۰ش. زآن آشتی و ستیزه‌کاری/ ماندی تو ز شب‌روی من از خواب/ با آن همه توسنی شدی رام (اعتصامی، ۸۷) ║ ۱۳۵۵ش. زمان در تکاپو بود و ناچار گفتنی‌ها بسیار. در ایران، گیرودار تقسیم زمین و مخالفت‌ها و ناباوری‌هایی که برمی‌انگیخت، و در خارج، ستیزه‌کاری دل‌خراش چین و شوروی. و از این هر دو گذشته، ایرادهایی که به رهبران حزب تودۀ ایران و سیاست (یا بی‌سیاستی‌شان) اقامه می‌شد (به‌آذین۱، ۱‏/۱۰۲‏)
۶. ← ستیز‏‌یک‌. ۳.
ق۷. با سبکساری چرخ گردان گرز گران سلطان چه فایده دهد و با ستیزه‌کاری ایّام و زمان، تکاثر جنود و اعوان عایده‌ای کجا تصوّر بندد؟ (جوینی، ۲‏/۳۱‏) ║ زلفت، به‌جزاز ستیزه‌کاری چه کند؟/ دانی که چو دل بدو سپاری چه کند؟ - در زیر کله جهان برآورد به هم/ وه‌ وه! که گرش فروگذاری چه کند؟ (کمال‌الدین قوام خجندی: خلیل شروانی، ۲۶۴) ║ ق۸. روا بود که برون آورم دل از سینه/ به پیش سگ فکنم از ستیزه‌کاری تو (نزاری، ۲‏/۳۰۰‏) ║ ق۱۰. آه و صد آه از گردش چرخ بیم‌دار و ستیزه‌کاری فلک کج‌رفتار، هیچ نهالی از جویبار اقبال سر بالا نکشید که عاقبت از تندباد اجل از پای درنیامد (جهان‌گشای خاقان، ۶۰۷) ║ شِقَاقِی: ستیزه‌کاری (قرآنِ ۱۱۶: فرهنگنامۀ قرآنی، ۲‏/۸۹۵‏) ║ ق۱۱. آه و صد آه از گردش چرخ بی‌مدار و ستیزه‌کاری فلک کج‌رفتار (اسکندر بیک، ۳‏/۱۷۹۴‏) ║ ای سهل گرفته طور یاری/ یک‌رو شده در ستیزه‌کاری (شفائی، ۲۴۰) ║ ۱۳۱۲ش. همین سه روز رنج بردن بسیار ناهنجار بود. ماریوس سه روز غایب باشد، آه! خدا، چه مخوف است! به‌هرحال این ستیزه‌کاری بی‌رحمانۀ عالم بالا ابتلائی بود که سپری شد. هم‌اکنون ماریوس می‌آید و خبر خوشی هم می‌آورد (مستعان، ۲‏/۶۹۹‏) ║ ۱۳۴۷ش. غالب در جواب برهان قاطع کتابی به نام «قاطع برهان» ترتیب داد. پس از انتشار کتاب مزبور، عموم مردم عَلَم مخالفت و ستیزه‌کاری را علیه غالب برافراشتند (زهرا شهریار تقوی: هلال، ش۸۸‏/۲‏)
۷. خصلت یا تمایل درونی ناسازگاری، خصومت‌ورزی و برانگیختن نزاع با دیگران.
ق۸. اگر بینی از آن‌جا که به پیشانی پیوسته است چون کمانچه درآمده‌است، دلیل بُوَد بر وقاحت و ستیزه‌کاری (شمس‌الدین آملی، ۳‏/۲۷۶‏) ║ ق۱۳. زحل منسوب است به اشیاء جنبیه و اموری که متعلق باشد به بطوء ... و از اخلاق، مکر و کینه و حمق و جهل و بخل و وقار و ستیزه‌کاری و کاهلی (نوری، ۱‏/۱۶۲‏)
۸. ← ستیز‏‌یک‌. ۲.
ق۱۱. سبحان‌الله! چه عقل است این که به دشمن جانی خود رجوع کرده که کار چنین دوست بزرگوار تباه سازد و خواری‌ها به‌ خود قرار داده پیش آورد و خواهد که به‌مددکاری او با ولی‌نعمت خود ستیزه‌کاری نماید (علّامی، ۱‏/۴۷۸‏) ║ ق۱۲. ابوالمنصور خان که با وصف اتصاف به صفت نمک‌به‌حلالی و خیرسگالی دولت علیّۀ گورکانیه بنابر لجاج و عناد عمادالملک به ناچاری بر سر ستیزه‌کاری آمده بود، به مصالحه راضی و صلح و صلاح را متقاضی گشته (حسینی منشی، ۲۰۴) ║ ق۱۴. قوام‌الملک چون از استمالت ایل بهارلو مأیوس گردید، جمعیتی از چریک بلوک داراب و نوکرهای خود فراهم آورد که به تهدید آنها را در اطاعت خود درآورد. چون جماعت بهارلو در پنهانی از مشیرالملک مأمور به نافرمانی از قوام‌الملک بودند، در خیال ستیزه‌کاری برآمده در برابر قوام‌الملک ایستادند، بعد از اندک مجادله، قوام‌الملک صلاح خود را در جنگ ندیده، عود به شهر داراب نمود (حسن فسایی، ۱‏/۸۳۲‏) ║ ۱۳۳۲ش. موانع و مشکلات برای تهییج و پافشاری ایجاد شده‌اند نه به‌منظور تسلیم شدن و مأیوس شدن. مبارزه‌جوئی و ستیزه‌کاری با حوادث و مخاطرات، صیقل‌دهنده و محرک استعداد و لیاقت است (یغما، ش۶۲‏/۲۰۹‏)
۹. ← ستیز‏‌یک‌. ۸.
۱۳۴۴ش. در برابر همکاری که فعالیتی است برای حصول هدف‌های مشترک گروهی، ستیزه‌کاری فعالیتی است مانع وصول به هدف‌های مشترک گروهی (آریان​پور، ۱۴۸)

معنی ستیزه‌کاری | فرهنگ جامع زبان فارسی