وضعیت: «در دست علوم انسانی»
سند sanad [جمع: اسانید۲، اسناد، سندات]
یک. (اسم) ۱. (حدیث) نوشته یا گفته‌ای که معمولاً پیش از اصل حدیث یا روایت می‌آید و نام سلسله‌ای از افراد را در بر دارد که حدیث، روایت، خبر، دعا و مانند آن‌ها را از یکدیگر نقل می‌کنند و سلسلۀ آن‌ها به پیامبر یا امام معصوم می‌رسد.
ق۶. اخباری که در این باب روایت کرده‌اند بعضی مردود است؛ از آنکه سندش مَطعون است (ابوالفتوح، ۱/۱۰۳) ║ ق۸. متن ... به‌اصطلاح ایشان عبارت از آنچه غایت سند بدو منتهی شود و مناسبت میان معنی لغوی و اصطلاحی و مرعی است جهة آنکه مسند حدیث را به سند خود قوی می‌کند یا متن را به سند استخراج می‌کند (شمس‌الدین آملی، ۱/۳۹۶) ║ ق۹. امّا سند اخبار فتوّت‌نامه: بعضی از حکایات و روایات سماع دارم از جناب مفخر‌الفقرا زین‌العرفا خلاصة‌الاخوان و نقاوة‌الفتیان درویش محمّد علی غرّا خوان طبرسی و او روایت کرد از استاد خود سید شریف امیر حاج آملی و او روایت کرد از نقیب‌الطایفه ابومسلم قزوینی ... (کاشفی۲، ۱۲۶) ║ ق۱۰. سند شیخ شاطبی تا حضرت رسول، صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم، در کتب مبسوطۀ قراآت معنعن و معیّن است (حافظ حسین، ۱/۱۵۹) ║ ق۱۱. به سندی دیگر مرفوع روایت کرده ... (میر داماد۱، ۱۳۳) ║ ق۱۳. سند این دعا معتبر است. البته این روز این دعا را بخوان هرچند که نماز را نکنی (نوری، ۱/۱۱۹) ║ ق۱۴. در سند این روایت دو واقفی می‌باشند، و دلالت آن نیز بالمفهوم است، پس سند و دلالت هر دو ضعیف باشد (ابوالقاسم یزدی، ۲/۴۴۷) ║ ۱۳۴۰ش. سند این قسم روایات ضعیف است (دستغیب، ۱/۲۸۷) ║ ۱۳۷۳ش. اوقاتی که نماز ساقط و ترک آن واجب است ... روزی که زن زینت عید کرده باشد یا به عروسی رفته ... این قول اجماعی است و بعد از این اوقات، چون در چند موضع دیگر هم ترک نماز و روزه واجب باشد، سندش ضعیف بود (گل‌آقا۲، ۱۵۸)
۲. (مجاز) شخص معتبر و بلندپایه.
ق۶. سیّد مستان معرفت و سند عاشقان تصوف، رئیس شطّاحان، ابوحمزۀ خراسانی از جملۀ فُرسان خراسان بود (روزبهان۱، ۳۷) ║ ق۷. عرب همان‌اند که سیّد و سند ایشان نعمان‌بن منذربن ماءالسّماء را کسری در پای پیل انداخت (ابن اسفندیار۱، ۱/۴۲) ║ ق۸. ناقلان آثار و ناقدان اخبار چنین از سیّد احرار و سند ابرار ... روایت می‌کنند که مردی پیش رسول خدای ... آمد (رشیدالدین فضلالله۶، ۲۹۸) ║ ق۹. عارفی در طریق حق سندی/ گشت مهمان صاحب خِرَدی (جامی۳، ۱/۱۸۶) ║ ق۱۰. بر طبقِ حدیث حضرت خیرالبریّه ... پس از وفات ... سیّد کاینات و سند مکنونات ... مدّت سی سال زمام امر و نهی متقلّدان قلّادۀ دینِ مبین و متکلّفان مهام شریعت ... در قبضۀ تصرف و اقتدار خلفای راشدین ... بود (خواندمیر۲، ۱۸) ║ ق۱۱. بگفتم که سهل است اسب ای سند/ ولیکن غم دیگرم احزند (طرزی، ۱۸۹) ║ ق۱۴. ما ملت ایران در میان بیست کرور جمعیت خدا برکت بدهد، شش کرور ... شیخ‌الاسلام، سید، سند، شیخ، ملّا، آخوند، قطب، مرشد، خلیفه، پیر، دلیل و پیشنماز داریم (دهخدا۳، ۱۵۵)
۳. (مجاز) پشتوانه و تکیه‌گاه.
ق۶. آفریدن آسمان و برکشیدن او بی عَمَدی و گستردن زمین بی سندی، دلیل است بر قادر‌الذّاتی او (ابوالفتوح، ۱/۱۵۴) ║ ق۷. جامی که تفّش می‌زند بر آسمان بی‌سند/ دانی چه جوشش‌ها بوَد از جرعه‌اش بر خاک من (مولوی۱، ۴/۱۰۶) ║ بوی پیراهان یوسف کن سند/ زآ‌نکه بویش چشم روشن می‌کند (مولوی۲، ۲/۴۶۹) ║ ق۹. یک خُلق خوش ز هرکه ببینی پسند کن/ یُمن سهیل شد سند دولت یَمَن (جامی۱، ۱/۱۲۲) ║ ق۱۴. هرکس وجدان دارد و قوّۀ منفعله دارد، می‌تواند آرزوی چنین مسند بی‌سند را بکشد (طالبوف۱، ۱۹۷)
۴. چیزی که می‌توان با آن ادعایی را ثابت یا رد کرد؛ دلیل؛ برهان.
ق۷. علم مطلق جزو علمِ خاص بودی، و این ممنوع است. سند منع آن است کِی صدقِ علم بر علوم، صدقِ عرضِ عامّ است بر معروضات، نه صدق جنس بر انواع (قطب‌الدین شیرازی، ۱/۶۲) ║ ق۹. چون جماعتی به نادانی خود را هلاک کنند نشاید که این کس نیز بر خود لازم داند اهلاک خود را و اجتماع جمهور بر طریقی سند خود نتوان ساخت (عبدالله قطب، ۵۵۵) ║ ق۱۰. سرور دوران که هست از اعتماد/ قول و فعل او سلاطین را سند (محتشم، ۲/۱۶۱۶) ║ ق۱۱. شاهد سوز جگر آه شب‌افروز من است/ دعوی بی سندم نیست گواهی دارم (طالب آملی، ۷۷۰) ║ ق۱۲. حرف آن است که ایرانی و هندی بودن فخر را سند نگردد؛ پایۀ مرد به سبب پایۀ ذاتی باشد (شیرعلی لودی، ۷۳) ║ ق۱۳. وزرای اسلامبول به چه دلیل و به چه سند می‌گویند که تغییر خط اسلام مخالف شرع شریف است و خط قدیم جزء دین اسلام است؟ (آخوندزاده، ۲۳۲) ║ ق۱۴. گر ز مفهوم آن سؤال کند/ پاسخش ده تو با دلیل و سند (ادیب‌الممالک، ۲/۵۹۸) ║ ۱۳۰۱ش. چه سند و مدرکی برای اثبات این ادعا و افتراهای خود در دست دارید؟ (مشفق۱، ۲۳۴) ║ ۱۳۳۸ش. سند من امضایی است که به من داده‌ای و شاهد من خدایی است که تو او را گواه صحت قول و قرار خود کرده‌ای (قاضی۱، ۱/۴۰۷) ║ ۱۳۸۲ش. این نامه سندی شد دربارۀ همکاری من با رژیم که در اوّل نامه از شاه تمجید کرده‌ام (جعفری، ۲/۸۴۱)
۵. نوشته یا گفته‌ای معتبر و مقبول که ملاک و معیار قرار می‌گیرد.
ق۹. در ایّام دولت خود به استصواب خواجه نصیرالدّین محمّد الطّوسی رصد ببست و زیج خانی که امروز سند مستخرجان کافّۀ عالم است به نام او نوشتند (معین‌الدین نطنزی، ۱۴۷) ║ ق۱۴. معانی برخی کلمات عجیبه ... را ... از مهمترین سندی که به دست می‌آید یعنی دائرة‌المعارف بریتانی ... استخراج و درج کردم (آقاخان کرمانی، ۲۲) ║ ۱۳۰۹ش. آقای پیرنیا فرموده بودند که باقی محل خود را صورت بده تا خودم صورت شما را سند قرار داده از رعیت مأخوذ دارم (نواب رضوی، ۱/۷۳۱) ║ ۱۳۴۲ش. این تفسیر ... کتابی است که مورداعتماد ادیب و ... وسیله‌ای برای محدثان و راهنمایی برای فقیهان و سندی برای واعظان است (علی دوانی: مکتب اسلام، ش۵۳/۴۶) ║ ۱۳۸۲ش. می‌شد حدس زد که این زیج همان سند مورد ارجاع الیاس ابوالمقصود باشد (ابوتراب خسروی، ۱۶۳)
۶. نوشته‌ای که صحت امری را تأیید می‌کند و معمولاً مهر و امضا دارد؛ گواهی.
ق۹. حضرت شاه فیروز، قوام‌الملک را سند داده، چتر عطا شده (شمس عفیف، ۹۴) ║ ق۱۱. منتخب هر صنفی و خلاصۀ هر طایفه که سند پسندیده‌گی‌اش به مهر قبول مشکل‌پسندان رسیده، در رکاب ظفرانتساب جمعیت دارند (وحید قزوینی، ۶۸۱) ║ ق۱۲. برآوردی تیول او یک‌صدوبیست‌وهفت تومان و پنج هزاروپانصدوهفتاد دینار می‌شده و سندی از دفتر در این باب به نظر نرسیده که رسومی داشته (رفیعا، ۲۰۹) ║ ق۱۳. حوالۀ غله به مراغه فقط یکهزار خروار است و بالفرض و التقدیر که من بتوانم وصول نمایم همان یکهزار خروار را خواهم داد و از سپهسالار اعظم سند دارم که یکهزار خروار بیشتر ندهم (امیرنظام گروسی، ۳۴۸) ║ ق۱۴. از برای اقوام و خویشان دانتس لازم است که بدانند او مرده‌است و اگر بخواهند سندی هم به دست آن‌ها داده می‌شود (طاهر میرزا۲، ۳۳۸) ║ ۱۳۱۲ش. غامض ... می‌گفت هنوز وضع اداریت مستحکم نیست، چه حرف غریبی! با وجود سند و امضای وزیر یک مملکت، این حرف چه معنی دارد؟ اینها معاذیر بی‌مدرک ناشی از حسادت است (حجازی۲، ۷۵) ║ ۱۳۵۰ش. من به مهریه چشم‌داشت ندارم به شما سند می‌دهم که هرچه بابتِ مهریه وصول کردید تمام متعلق به شما باشد (راصع، ۷۰۶) ║ ۱۳۷۹ش. ما سرمان را گذاشتیم و خوابیدیم تا از مامان هر سند و امضائی که دلش بخواهد بگیرد و سهم آقای سرپرستی صغار را هم بدهد (محمود۲، ۲/۶۳۸)
۷. (تصوف) نوشته یا گفته‌ای دربردارندۀ نام سلسله‌ای از شیوخ که خرقه‌ای را به یکدیگر منتقل می‌کنند.
ق۹. سند خرقۀ شیخ مشارالیه به ... احمد غزالی ... می‌رسد (دولتشاه، ۳۳۳) ║ ق۱۲. سیّد عارف بالله، سیّد نعمت‌الله - در طریقت یگانه بود و در اخلاق ستودۀ اهل زمان. با بسی از اکابر صحبت داشته بود. مرید امام عبدالله الیافعی است که سند خرقه از شیخ‌الاسلام احمد الغزّالی داشت (شیرعلی لودی، ۴۹)
۸. نوشته‌ای که در قبال دریافت پول یا کالا از کسی به او می‌دهند؛ رسید.
ق۱۰. در بیان داغ و تمغا ... هر اسب که سقط شود داغ او را بر دیوان آرند ... و قانون چنین است که غانچیانی که در صحرا باشند ایشان یک بار داغ‌های خود را در محل جابرلیق به دیوان آرند و سند گیرند (شاه قلی، ۳۹۲) ║ ق۱۱. زمانه از رقم سبزه بر صحیفۀ خاک/ سند نوشته که از ابر می‌ستانَد وام (کلیم، ۱۰) ║ ق۱۲. وکیل ... طلب نمود یک یک از جماعتی را که آقا از ایشان طلب داشت و گفت به یکی که آقای من چقدر از تو طلب دارد؟ گفت صد قفیز روغن زیت، وکیل گفت بگیر سند خود را و زود بنشین و بنویس پنجاه قفیز (خاتون‌آبادی، ۲۲۱) ║ ق۱۳. دولت اسلحه را به سرکردۀ کل داده از او سند می‌گیرد (دولت علیّه، ۲/۱۱۰۸) ║ ق۱۴. وزیر لشکر حقِّ صحیح هر کس را تشخیص داد خزانه‌دار نظام پرداخته طومار و سند ضبط می‌شود (اسناد قاجاریه، ۲۲۲) ║ ۱۳۰۹ش. وزیر افخم تلگرافی بیرون آوردند و قرائت کردند، مضمون این بود که جناب مستطاب اجل آقای وزیر افخم دام اقباله العالی به موجب سندی که جناب امیرنظام همدانی در دست دارند، مبلغ یک‌صدهزار تومان به رسم امانت ... در ادارۀ جهانیان تهران گذارده‌اند (نواب رضوی، ۱/۴۲۲) ║ ۱۳۴۹ش. دادوستدهای دستی هم که بی‌هیچ قبض و رسید و سند انجام گرفته‌بود به‌تدریج همراه سرمایه و قدرت مالی طرفین بالا و بالاتر رفته‌بود (شهری۵، ۳۵) ║ ۱۳۶۰ش. اغلب این قوم بدهکار به ما می‌باشند/ لیک در دست نداریم از آنان سندی (حالت۱، ۳۴۵)
۹. سلسله‌ای متوالی از افراد که علم یا فنی را از طریق آموزش به یکدیگر منتقل می‌کنند.
ق۱۰. سند وی در علم قراءت بسی عالی افتاده و مولانا فخرالدین در کمال زهادت و عبادت بوده، مفسّر و محدّث و واعظ (حافظ حسین، ۱/۱۵۹) ║ سند علم خط به حُسنِ عمل/ بس بُوَد مرتضی علی زاوّل (سلطان علی، ۷۲)
۱۰. نوشته‌ای که مالکیت کسی را بر چیزی یا جایی به طور رسمی تأیید می‌کند و معمولاً مهر و امضا دارد.
ق۱۱. جمعی از احشام ایل که سال‌ها به سند میرتیموری متعلق به بنده بود، از بنده گرفتند و به آن قلیل مضایقه کردند (ملکشاه، ۴۹۰) ║ ق۱۳. مرافعۀ دیگر، شخصی در باب قریه‌ای از قرای اصفهان، سندی درست نمود و او را به مُهر اقدمین از علمای اصفهان، ممهور کرد؛ مانند مهر آقا جمال خوانساری و آقا حسین و مجلسی و هکذا (تنکابنی، ۱۷۸) ║ ق۱۴. این خوندار و اراضی اطراف او که انگلیس‌ها از خاک ایران بدون اجازه و سند تصرف کرده‌اند اراضی است که در سال می‌توان پنجاه‌هزار خروار غله از آنجا برداشت (اعتمادالسلطنه۱، ۱۰۱۲) ║ ۱۳۳۸ش. من وقتی تویِ محضر سند را می‌نوشتید حاضر بودم (پزشکزاد۳، ۱۴۱) ║ ۱۳۵۲ش. هیچکس گذارش به آنجا نیفتاد. می‌گفتند زمین دولتی است، سند ندارد و صد سال دیگر هم که بگذرد خانه را پس می‌گیرند (دولتآبادی۵، ۸۸) ║ ۱۳۷۹ش. تو نمی‌دانی چه فلاکتی کشیدم تا بخشی دوبری قاچاقچی سند خانه‌اش را وثیقه گذاشت ضامنم شد آزاد شدم (محمود۲، ۲/۹۶۳)
۱۱. نوشته‌ای که در قبال آن به کسی پول یا کالا می‌دهند؛ حواله؛ برات.
ق۱۱. شد چار سال تا سند او به دست توست/ هرسال از آن ستانی و ریزی در آسیا (مولانا محمدباقر: نصرآبادی۱، ۱/۵۹۸) ║ ق۱۴. شمس ... گفت ... هزار دینار به اسم اتابک آبش خواتون سندی بنویسید که عندالمطالبه بدهید (خسروی۱، ۱۳۹)
۱۲. نوشته‌ای که براساس آن دو یا چند شخص حقیقی یا حقوقی وظایف و حقوقی را نسبت به یکدیگر در نظر می‌گیرند؛ قرارداد، پیمان‌نامه.
ق۱۲. سایر مأمورین به اتّفاق یکدیگر ملاحظۀ محصول شَتَوی و صیفی هر محل نموده ... به مبلغ و مقدار معیّن بازار عین مقاطعه و سند بازیافت نموده، از آن قرار در نسخۀ بازدید داخل نمایند (رفیعا، ۲۳۳) ║ ق۱۳. در میان ایشان در این باب تمسّکات و سندات دادوستد می‌شود (میرزا حبیب۲، ۱۳۶) ║ ق۱۴. که در دنیا جشن صلح است امروز/ چون، خلقِ شورائی، خلق پیروز ـ سند صلح را امضا می‌کند/ او که امضا کرد، اجرا می‌کند (لاهوتی، ۱۸۱) ║ ۱۳۱۶ش. چهره گفت: احتیاجی به مبادلۀ سند و امضا نیست، فقط باید روابط میان شما و او به نحو معقول و عمیقی استحکام پذیرد (مؤتمن، ۱۴۶) ║ ۱۳۴۸ش. خواهرش رویش را محکم می‌گرفت و انگشت می‌زد پای سند معامله بعد پولش را پای زن‌ها می‌ریخت (دانشور۱، ۱۶۸) ║ ۱۳۷۹ش. قرار می‌گذارند که روز بعد بروند دفترخانه برای تنظیمِ سند اجاره (محمود۲، ۲/۴۴۷)
۱۳. نوشته‌ای که قیمت و هزینۀ کالاهای خریداری‌شده یا خدمات انجام‌شده در آن ثبت می‌شود؛ صورت‌حساب.
ق۱۲. در اعیاد و روزهای مجلس آنچه زیاده بر مقرّری صرف شود، وزیر مذکور ملاحظه و شماره و سیاهه نموده، «تا» در روزی که سندها به او می‌رسد اشتباهی نشده باشد و مادام که سررشتجات به خط وزیر نرسد ناظر مهر نمی‌کند (رفیعا، ۲۷۳) ║ ق۱۴. ثبتی از آن صورت‌حساب به دفتر حاجی میرزا نصرالله داده بودم، او را از میرزا طاهر داماد و محرر حاجی میرزا نصرالله گرفتم و دادم به مجلس دربار. آنچه مخارج دستورالعملی بود، گفتند، بر فرض سند هم نباشد، به خرج بنویسند تا در باب آن، علاوه بر دستورالعمل، حکمی بشود (نظام‌السلطنه مافی، ۱/۸۹) ║ ۱۳۷۹ش. هزینۀ ایاب و ذهاب گواه طبق اسناد قابل قبول با تشخیص دادگاه محاسبه می‌گردد و در صورت عدم ارائۀ سند، دادگاه با رعایت شئون عرفی گواه و متناسب با مسیر مبدأ و مقصد مبلغی را که زائد بر میزان تعیین‌شده در تعرفۀ دستمزد کارشناسان رسمی نباشد محاسبه خواهد کرد (آئین کیفری، ۱۲۷)
۱۴. نوشته‌ای که در آن شخص متعهد می‌شود کاری را انجام دهد یا از اصول و مقررات معینی پیروی کند؛ تعهدنامه.
ق۱۳. عرض می‌نمایم و قطع دارم که اگر کمترین به هیچوجه موانع و معایب این نوع عهد و تقبل و اختلاف عمل کتابچه‌ها را ملاحظه نکرده محض تعبد به طوری که فرموده‌اند وصول و ایصال تمام مالیات این دو ولایت را در اقساط مقرره تقبل کرده سند آن را نوشته به خود بندگان اجل عالی می‌فرستادم (امیرنظام گروسی، ۴۷۳) ║ ق۱۴. مطالبۀ خسارت از برات‌کننده در صورتی است که خود دارندۀ برات مخارج و خسارت را به موجب سند به عهده نگرفته باشد (اسناد تجاری، ۴۳) ║ ۱۳۰۸ش. در صورتی که اجزای کشتی مخارج خود را از دیگران قرض کنند سند به قرض‌دهنده خواهند سپرد که عایدات خود را فقط به قرض‌دهنده فروشند و آن را (بیع‌العمیل) گویند یعنی بیع به توسط عامل (سدیدالسلطنه کبابی۲، ۱۲) ║ ۱۳۲۹ش. در آن موقع از تهران جواب نرسید، قنسول اصرار دارد مریل به سمت ریاست نظام به کازرون برود، گفتم باید اوگلا سند کتبی بدهد که موافق است و مریل سند بدهد که به میل خود می‌رود، از طرف مریل قنسول نوشت که مریل داوطلبانه می‌رود (مخبرالسلطنه، ۲۶۲) ║ ۱۳۵۲ش. برای گذرنامۀ تحصیلی گرفتن، یک سند، یه فرم چاپی تعهد هست که باید برای وزارت مستطاب فرهنگ به عنوان ضمانت فورمالیته و مخارج برگشتن دانشجو و سایر مخلفات، توی یک محضر، یکی از این دفترخانه‌های اسناد رسمی مملکت پر بشه (فصیح۲، ۲۵۴)
۱۵. (اقتصاد) اوراق سهام.
ق۱۳. دارندگان سندات دیون عمومیه را که صدی پنج فائض دارد، اعلان می‌شود که از دوازدهم ماه سال فرنگی ... برای رسیدگی و معاینه کردن کوپون‌های شش‌ماهه را که وعدۀ آن‌ها رسیده به خان جزائر لی واقعه در اسلامبول به اطاق دیون عمومیه آورده، تسلیم نمایند (اختر، ۱/۳) ║ راپورت مسیو کیو که در باب مالیات مصر بود، برملا و اعلان نشده‌است؛ لهذا سندات اسهام را موجب تنزل گردید (اختر، ۱/۱۸۶) ║ ق۱۴. سندات استقراض دولتی ... بلامدّت و در سالی صدی سه فایض دارد (اختر، ۴/۳۲۵۴)
۱۶. نوشته یا مدرکی حاوی اطلاعاتی مهم که از نظر تاریخی، حقوقی و مانند آن‌ها اعتبار دارد.
۱۳۱۲ش. ما ... هیچ تاریخ و سندی را هم قبول نداریم و به رسمیت نمی‌شناسیم و هیچ افتخاری هم به پیدا کردن نقطۀ متقاطرۀ نشیمنگاه آدم در این طرف کُره نداریم (هدایت۶، ۷۴) ║ ۱۳۴۰ش. ارزش این سند گران‌بها ... در تاریخ مبارزات سیاسی و اجتماعی جوانان ایرانی به یادگار خواهد ماند (صادقی، ۱۹۲) ║ ۱۳۶۸ش. این تلگراف اگر هم دیر مخابره شده‌باشد به‌هرصورت سند است: در بایگانی می‌ماند (نجفی۱، ۳/۱۶۵۱) ║ ۱۳۸۵ش. نامۀ مزبور از یک طرف سندی است که بیانگر روحیات بیدل است و ازطرفِ دیگر یکی از معدود سندهایی است که از روزگاران گذشته دربارۀ نسخه‌برداری متون فارسی باقی مانده (نامۀ بهارستان، ش۱۱-۱۲/۳۳۲)
دو. (صفت) (درمورد کسی) که معتبر و بلندپایه است.
ق۱۳. آقا سیّد محمّد بن آقا سیّد علی، سیّد سند و مقتدا و مستند و عالم ممجّد و فقیه امجد، اعلم و اورع آن اوان است و ریاست عامّۀ فرقۀ ناجیۀ امامیّه بعد از والد بزرگوار بدو انتها یافت (تنکابنی، ۱۵۹) ║ ق۱۴. صبح‌ها در آن مدرسه می‌رفتم و منظومه‌ی حاجی ملاهادی سبزواری را نزد مرحوم مغفور، سید سند، آقا میر علی نقی کوهمیشی، صدرالعلماء، که از اقوام شریعتمدار بودند، تدریس می‌کردم (افضل‌الملک، ۲۰۸)
سند آوردن «در حال ویراستاری»
(درمورد چیزی) معیار قرار دادن آن و براساس آن استدلال کردن برای اثبات ادعایی یا انجام دادن عملی ؛ سند ساختن ۱؛ سند گرفتن؛ سند نمودن.
ق۱۱. زبان که یاد دل بوالفضول می‌آرد/ سند به دعوی ملک نزول می‌آرد (سلیم تهرانی، ۱۵۲) ║ ق۱۴. جیب و بغل وکلاء و صندوق اداره صور اسرافیل و شاید دفتر مجلس مقدّس شوری از نوشته‌های جان‌فرسای اهالی کرمان مملوّ است. و صدای وکلای کرمان در دارالشّورای ملّی به فلک می‌رسد. باز نویسنده مزبور رقیمۀ وثوق لشکر وزیر کرمان را سند می‌آورد (دهخدا۵، ۴۲) ║ ۱۳۱۱ش. رفیقم... این شعر را سند آورده: بهشت رویِ زمین خطّة صفاهان است/ به‌شرطِ آنکه تکانش دهند در دوزخ (هدایت۷، ۲۷) ║ ۱۳۶۷ش. شعر نعیمه با توجه به این ویژگی‌ها به سبک مقاله‌نویسی، که در آن برای صحه گذاشتن بر اندیشۀ موردنظر ادلّه و براهین و سند می‌آورند، نزدیک می‌شود (موسی بیدج: کیهان فرهنگی، ش۴۹/۴۷) ║ ۱۳۸۱ش. استناد کردن یا سند آوردن از مهمترین و در عین حال پیچیده‌ترین موارد تهیه هر گونه نوشتۀ علمی است (محمود طهماسب‌زاده: کتاب ماه علوم و فنون، ش۵۳/۱۱)
سند بالادستی «در حال ویراستاری»
مجموعه‌ای از قوانین و دستورالعمل‌های لازم‌الاجرا که برای اطمینان از هم‌سویی برنامه‌ها با هدف‌های کلی یک مجموعه تدوین می‌شوند.
۱۳۸۳ش. این سند راهبردی در واقع به‌عنوان سند بالادستی برای کلیه برنامه‌های بخشی و فرابخشی این حوزه تلقی می‌شود (زمانه، ش۲۹/۹۶) ║ ۱۳۹۲ش. در کشور ما نیز در مهمترین سند بالادستی آموزش و پرورش در سال‌های اخیر، یعنی «سند تحول بنیادین آموزش و پرورش» به این مهم اشاره شده است (فرهمندپور ـ بحرانی فرد: زن در توسعه و سیاست، ش۴۳/۵۹۶) ║ ۱۳۹۸ش. الگوی توسعهٔ اسلامی ـ ایرانی پیشرفت به‌مثابۀ سند بالادستی همهٔ اسناد برنامه‌ای، چشم‌انداز و سیاست‌گذاری کشور است (جمشیدیان ـ دانشمندی: مطالعات دفاعی استراتژیک، ش۷۶/۱۰۴)
سند رسمی «در حال ویراستاری»
← سند محضری.
ق۱۴. چرا که لباس شما عثمانی است و ما نمی‌توانیم شما را بدین سمت که می‌گویید بشناسیم، مگر در صورت ارائۀ سند رسمی (ممتحن‌الدوله، ۱۰۱) ║ ۱۳۱۲ش. اسناد رسمی را که نمی‌شود ازبین برد! اگر این کاغذ‌های لعنتی نبود من توی دهنشان می‌زدم امّا با این اسناد و شهادت‌نامه‌ها و آن‌همه مُهروامضا چه می‌شود کرد! (حجازی۲، ۳۴۱) ║ ۱۳۶۷ش. مردان آبادی با ضمانت و سند رسمی آزاد می‌شدند (روانی‌پور۳، ۲۲۶) ║ ۱۳۸۲ش. مبلغ نهصدهزار تومان نقد و بقیه پس از تنظیم سند رسمی در محضر به ایشان تقدیم می‌گردد (جعفری، ۲/۷۱۳)
سند ساختن «در حال ویراستاری»
۱. ← سند آوردن.
ق۱۱. اگر ملک نتواند آمد و موانع داشته باشد، برادر کوچک ملک جلال‌الدین را روانه نمایند. امرای مکران که به حلیۀ حیله آراسته و پیراسته‌اند، همین نوشته را سند ساخته، هجوم نمودند که اگر ملک میرزا و میرمحمد می‌رود، خلل کلی به مهام مکران زمین دست می‌دهد (ملکشاه، ۵۰۶)
۲. جعل کردن سند.
ق۱۴. آیا اینها کاری جز از این دارند که برای مردم کار پیدا کنند و به اسم شریعت هرچه بخواهند بکنند؟ برای یکی سند می‌سازند، یکی را مدعی و دیگری را مدعی‌علیه می‌کنند (سیّاح۱، ۱۷۶)
سند سپردن «در حال ویراستاری»
(مجاز) (درمورد کاری) اطمینان دادن و تضمین انجام دادن آن.
۱۳۱۶ش. شما سند نسپرده‌اید که تمام مشاهیر طهران را بشناسید (نفیسی۲، ۱۰۸) ║ ۱۳۳۸ش. مگر او سند کتبی سپرده که هرچه می‌کند بیاید راست‌ودرست به تو بگوید (افغانی، ۲۴۵)
سند شدن «در حال ویراستاری»
مجهول سند نمودن.
ق۹. چون یرلیغ به ملک رکن‌الدین رسیده، وظایف شکر الهی به جا آورده، ایلچی را خشنود بازگردانید ... ملک رکن‌الدین سال‌ها به سبب آن یرلیغ حکومتِ آن دیار کرد، و باقی ملوک کرت را سند شد (اسفزاری، ۱/۳۶۰) ║ ق۱۱. ایشان می‌گویند ما را از شنیدن آن یک جذبه می‌شود و دل به‌سوی حق می‌رود؟ اما این بر ما سند نمی‌شود که اهل‌شرع روا نمی‌دارند (عبدالستار لاهوری، ۲۳۸) ║ ۱۳۶۸ش. چنان‌چه شبی اتفاقی مهمان زیاد و درآمد زن به‌نهایت می‌رسید همان برای (آقابالاسر) سند شده که باید همه شب همان مقدار تحویل بدهد. (پ) (شهری۲، ۶/۲۹۴)
سند گرفتن «در حال ویراستاری»
← سند آوردن.
ق۹. اگر مرا روزی در هواداری شما قطعه قطعه سازند هریک به شکل الف هم‌چنان درطریقِ خدمت ثابت‌قدم خواهم بود و مدّاحان در توق این روایت را سند گرفته‌اند (کاشفی۲، ۲۸۸) ║ ق۱۲. کز انکار و تصدیق هر نیک‌وبد/ جهانی ز حرف تو گیرد سند (بیدل، ۳/۷۵۵)
سند نمودن «در حال ویراستاری»
← سند آوردن.
ق۱۳. میرزا حسن‌خان همان را سند نموده که باید به من پنج‌هزار تومان برسد (فرّخ خان، ۵/۶۵) ║ ق۱۴. این تلگراف را حالا روس و انگلیس سند نموده‌اند. روس می‌گوید به‌موجبِ این دست‌خط و اعلان باید موقوف شود (اعتمادالسلطنه۱، ۷۷۰) ║ صمصام را واداشتم که به خود قشقایی‌ها تلگرافی نماید که در صورت ظاهر توبیخ و در معنا تقویت عنصر آن‌ها بشود که اگر صرفه باشد تلگراف دولت را سند نماید و اگر بر انگلیسی‌ها غالب هستند کار خودشان را بکنند (محمد کمره‌ای، ۱/۲۳۵)
ترکیبات دیگر: اتخاذ سند