وضعیت: «تأییدشده»
ابکار۱ abkâr [جمعِ بکر؛ <عربی>؛ (در فارسی هم در معنای مفرد، هم در معنای جمع به‌کار رفته‌است؛ معنای مفرد آن بیشتر به‌جای صفت به‌کار می‌رود.)]
یک. (اسم) ۱. دختران باکره؛ دوشیزگان.
ق۵. زنان بسیار را حبس کردند و در حدیث ابکار آیت آمد (سورآبادی۱، ۱/۳۹۵) ║ ق۶. عقل بکر است و اختران ثَیِّب / ثَیِّباتند حاسد ابکار (خاقانی۱، ۱۹۹) ║ ق۷. مصلحت آن است که از دختران اعمام و ابکار این قبیله یکی را اختیار کنی (دهستانی، ۳/۱۴۱۹) ║ ق۸. جهدی می‌باید کردن که ... عنّین نشوند تا از ابکار جنت محروم نمانند (افلاکی، ۱/۳۰۱) ║ ق۹. پادشاه ... دخترانِ امراء را جدا کرده یاسا داد که تمامتِ حاضران بر وطی آن ابکار و بنات اقدام نمودند (میرخواند، ۵/۱۶۵) ║ ق۱۰. بکر فکرم ناید از بی‌کاغذی بیرون به روز / همچو ابکار بنات‌النعش از بی‌چادری (زلالی هروی: سام میرزا، ۲۲۹) ║ ق۱۱. ازبرای زیور ابکار جودش آفتاب / می‌کند هر صبحدم در کورۀ کان زرگری (فیّاض لاهیجی، ۲۱) ║ ق۱۲. ابکارِ لاله‌عذار را ... لالۀ دختری شکفت (مهدی استرآبادی، ۱۴۵) ║ ق۱۳. اسد خان شبی برسرِ ایلات عبدالوند شبیخون برده، گروهی از رجال را به قید اسارت درآورده و جماعتی از ابکار نسوان را به‌ناواجب فضیحت کرد (رضاقلی خان، ۱۰/۵۰۸) ║ ق۱۴. پل مل‌گازت ... به‌عنوان تجارت ابکار در لندن تفصیل غریبی نوشته‌است که از ذکر و نگارش آن ما را شرم می‌آید (اختر، ۴/۲۹۷۸)
۲. (مجاز) افکار و سخنان تازه و بدیع.
ق۶. نه هرکه سخن تواند گفت، دُر تواند سُفت و بیشتر ازاین ابکار آن است که در خِدْر افکار نهفته‌است و نادانسته و ناخوانده و ناگفته است (حمیدالدین بلخی، ۵۷) ║ ق۷. خاطر خطیر او در اختراع لطایف معانی و اقتراع ابکار، ید بیضا و دم مسیحا نموده (عوفی۱، ۲/۴۷۸) ║ ق۸. این منشآت ... نمونه‌ای از عطایای فطرت فطنت و ثمره‌ای از شجرۀ طیّبۀ طبیعت اوست، و ایجاد این ابکار از اجادت افکار او (ابن هندوشاه۱، ۲/۳۴۰)
۳. (مجاز) اسرار و رازهایی که فقط برای بعضی افراد اهل و لایق آشکار است و باید از نااهلان پوشیده بماند.
ق۶. شهرستان عجایب اسرار و غرایب ابکار که سینۀ توست به دست غوغاء وساوس بازمده (خاقانی۲، ۷) ║ ق۷. اصحاب دوات و قلم ... ابکار کتابت از نااهلان که کفاءت آن ندارند، محجوب فرموده‌اند (جرفادقانی، ۴۵۵)
دو. (صفت) ۱. ⇅ ابکار۱یک. ۲.
ق۷. ای تو در شعر وارث همگر / صاحب افکار و نکتۀ ابکار (همگر، ۲۵۴) ║ ق۸. زینتِ خطِّ خطا بر ناصیۀ صافیۀ آن افکارِ ابکار نکشد (سیمی نیشابوری، ۴۶) ║ ق۱۰. بعضی آثار خیر که نتیجۀ افکار ابکار سالکان این طریق سعادت‌رفیقِ موهبت‌توفیق است از پرتو اشارتِ بابشارت آن حضرت به منصّۀ ظهور رسد (محمد حافظ، ۹) ║ ق۱۱. عروس بکر سخن با من است و می‌سازم / نثار محفل وصفش معانی ابکار (اشرف مازندرانی، ۵۴) ║ ق۱۳. ثمرۀ حاصلۀ مواحدت دولتین علیتین و افکار ابکار اولیای حضرتین است که این نوع احترامات در حقِّ یکدیگر به‌ظهور می‌رسد (سرابی،۱، ۵۷) ║ ق۱۴. جناب مستطاب ... مانند اجداد گرام خود بر مسند تدریس نشسته هر روزه طلاب علوم را از نتائج افکار ابکار خود بهره‌مند می‌نمود (حسن فسایی، ۲/۱۰۴۲)
۲. دوشیزه؛ باکره.
ق۷. محرِّر این فصول و مقرِّر این وصول محمد عوفی ... می‌گوید که اتفاق جلوۀ این عرایس ابکار ... به فصل بهار بود (عوفی۱، ۱/۱) ║ ق۸. امامِ فاضلِ کامل نصرالله بنِ ابوالمعالی، عرایسِ ابکارِ افکارِ او را چنان به کسوتِ عبارت ... آراسته‌است که چشمِ روشن‌ضمیران در نظارۀ کمالِ جمالشان حیران است (زنگی بخاری۱، ۲۹) ║ ق۹. سلیمان ... جامه‌های پاک که دست‌رشت بنات ابکار بود بپوشید (میرخواند، ۱/۳۸۵) ║ ق۱۰. نوعروسان ابکار ثابت و سیار از شقة عباسی خیام مخروطی‌ظلام جمال بادلال بر بساط‌نشینان ... عرض کردند (واصفی، ۱/۴۳۷) ║ ق۱۳. در آن وقت که با آن گلرخان بر خیابان آن باغ می‌گشتم، آن مکان چون گلزار جنان، و آن‌ها حوران ابکار در دیدگان می‌نمودند (میرزا ابوطالب، ۴۶) ║ ق۱۴. مگر آن عرایس ابکار و نفایس افکار را کشفِ حجاب و رفعِ نقاب باشد (تربیت، ۲/۱۲۹۲)
ابکار افکار
افکار و سخنان تازه و بدیع (در برخی شواهد ابکار افکار اضافۀ تشبیهی است).
ق۶. اگرچه تااین‌غایت داعی را داعیة هنر ورزیدن و شعر به‌غایت گفتن نبود از فرّ چنین شهریاری و جهان‌داری ابکار افکار را جلوه توان داد (راوندی، ۵۵) ║ ق۷. پس چنانک فرزند نسَبی را محلّی شریف و محطّی لطیف باید ابکار افکار را نیز مکان مکین و خاطری متین باید طلبید و نفْسی طاهر و نهادی زاهر (محمد ملطیوی، ۱۷۷) ║ ق۸. کلام او کبریت احمر و کیمیاءِ اصفر آمد، آسمان هفتم قدمگاه همت اوست، ابکار افکار خاطر عاطر او جهان را در صمیم گرما نسیم شمال عبهرشمیم آمد (ابوالقاسم کاشانی۱، ۵۰) ║ ق۹. ضمیرش حجلۀ ابکار افکار / کلامش مطلع انوار اسرار (شرف‌الدین یزدی۱، ۴۳) ║ ق۱۰. شرف‌الدین‌علی بافقی ... اگر به جواهر اشعار آبدارش ابکار افکار را ترصیع کنند رواست (سام میرزا، ۸۴) ║ ق۱۱. زمانی از ابکار افکار متأخّرین که طبع قدسی‌نژادِ هرکدام در بی‌نظیری ظهوری بی‌اندازه دارد، فیضی کافی و نصیبی وافی می‌برد (نصرآبادی۱، ۲/۶۶۹) ║ ق۱۲. عباراتِ سوختَه را از دل سوخته انگیخته‌ام، و ... ابکارِ افکار را در حجلۀ دل افگار به‌هم‌دستیِ ماشطۀ ناشطۀ قلم، اَوشِحۀ مکلَّل به هیکل و کَلکَل آویخته (مهدی استرآبادی، ۵۲) ║ ق۱۳. شرح حالات و واردات آن حضرت حوالۀ «تاریخ خلد برین» است و این فرد از ابکار افکار آن حضرت صحیفه یادگار گذاشت (ابوالحسن قزوینی، ۶۱) ║ ق۱۴. از ابکار افکار سرکار عالی این قِسم اسباب عزّت تجّار فراهم آمده (اسناد امین‌الضرب، ۲۳۹)