وضعیت: «تأییدشده»
ابقا(ء) ebqâ(’) [<از عربی ابقاء>]
(اسم) ۱. (درمورد چیزی یا کسی) نگه داشتن یا حفظ آن در وضع قبلی.
ق۵. اگر مشاهدت اصل نباشد، کفر واجب کند؛ پس گاه نماید تثبیت ایمان را و گاه برباید ابقای آداب شریعت را (مستملی، ۴/۱۵۶۰) ║ ق۶. چون عضوی از اعضای مردم به بیماری ... متألم و متأثر گردد، از برای سلامت مُهجت و ابقای بقایای اعضا، آن عضو را ... به قطع و حرق علاج فرمایند (ظهیری، ۷۸) ║ ق۷. اگر تن تو محنتی است، چندین در ابقاء او چه می‌کوشی؟ (بهاء ولد، ۱/۳۹۱) ║ ق۸. حصاریان ... از برای ابقاء عِرض و حفظ فرزندان خویشتن به جنگ و آهنگ مشغول گشتند (سیف هروی، ۲۲۰) ║ ق۹. درجۀ دوم [ورع] حفظ حدود است به حذر از بعضی مباحات شرعی ... ازبرای ابقای صیانت و دیانت و محافظت متانت تقوی (محمد تبادکانی، ۱۵۷) ║ ق۱۱. جهت ازدیاد عمر و ابقای دولت روزافزون ... دست نیاز و دعا به درگاه قادر بی‌چون و خالق کُن فیکون برافراشتند (محمود افوشته‌ای، ۶۰۱) ║ ق۱۲. در بدن ... بعض چیزها است که حبس و نگاه داشتن آن ضروری است برای ابقاء صحت بدن (عقیلی خراسانی۱، ۱/۴۸۸) ║ ق۱۳. شاهزادۀ آزاده ...، که ... حافظ بناهای محکم و متین و قائم به ابقای مبانی دین‌اند ...، آن باغ را مقر حکومت فرموده (ضرابّی، ۷۶) ║ ق۱۴. شما را سلطان اباقاخان به فارس فرستاده برای تقویت در امور و حفظ نظم ولایت و ابقای احترام من (خسروی۱، ۱۶۹) ║ ۱۳۱۲ش. این قصیده او را مورد حملات شدیدی از طرف سلطنت‌طلبان محافظه‌کار، که معتقد به ابقای سلطنت به وضع سابق بودند قرار داد (مستعان، ۱/مق: ۲۶) ║ ۱۳۴۰ش. نیروی خدادادی شهوت برای ابقاء نسل انسانی ... است (دستغیب، ۱/۱۸۰) ║ ۱۳۸۵ش. فعالیت‌های ارگانیسم زنده برای حفظ و ابقای حیات خویش است (خسرو باقری: حکمت و فلسفه، ش۵/۱۳)
۲. (درمورد خدا) زنده و برقرار نگه داشتن موجودات به خواست و اراده او.
ق۵. من که قایمم به ایجاد و ابقای حق قایمم (مستملی، ۲/۷۹۸) ║ ق۶. تا مدد این شمع در این خانه از ابقای باری _ عزّ اسمه _ می‌بُوَد، به‌تأیید وی اثرها بر بنیت ظاهر می شود (ابوروح، ۸۴) ║ ق۷. به‌سبب مددی که از صفت بقا و ابقاء حق‌تعالی دم‌به‌دم به وی می‌پیوندد، او از فنا محفوظ می‌ماند (قطب‌الدین شیرازی۲، ۲۸۱) ║ ق۸. جمیع مخلوقات که موجود می‌شوند، محتاج‌اند به فیض ایجاد حق ... و ان موجود در بقای خود محتاج است به فیض ابقای حق (علاءالدوله سمنانی، ۱۵۰) ║ ق۱۳. بخواه ابقای شه را از خداوند / که دارد در پناهش شاد و خرسند (قائم‌مقام۲، ۲۳۳) ║ ۱۳۶۸ش. اگر در جزئیات احوال عالم اموری هست که انسان ... آن را شر و نقص می‌یابد، بسا که در میزان مصلحت کل عالم آن را مبنی بر سرّ پنهان حکمت الهی و ناشی از عنایت وی برای ابقاء عالم و حفظ تناسب آن باید تلقی کرد (زرّین‌کوب۲، ۱۰۴)
۳. (گاهی با حرف اضافۀ بر) (درمورد انسان یا جانور) رحم و گذشت نسبت به او یا آن یا چشم‌پوشی از خطای آن‌ها.
ق۵. آن کس که خشم بر وی دست یابد و اندر آن خشم هیچ سوی ابقا و رحمت نگراید، به‌منزلت شیر است (بیهقی۱، ۱۲۲) ║ ق۶. اگر بی‌عاقبتی نااهل، ازسرِ جهل، شهادتی برخلاف راستی اقامت کند ...، در مالش او ابقاء {متن: ابقای}، که از آن فسادهای بزرگ خیزد، از جادۀ مصلحت دور داند (بهاءالدین بغدادی، ۶۷) ║ ق۷. ملک نوح از برای ابقاء بر وزیر خویش ... به جانب طوس رفت (جرفادقانی، ۱۱۰) ║ ق۸. چون خبر این حادثه به درگاه سلطان رسید، امرای دولت بجوشیدند و گفتند: بر مثل این اقدام ابقا و اغضا روا نباشد (رشیدالدین فضلالله۱۰، ۶۴) ║ ق۱۰. وی را بر کسی ابقا نمی‌باشد (دوغلات، ۱۳۱)
۴. (درمورد نام، آثار و مانند آن‌ها) پاینده و جاویدان کردن آن.
ق۶. بعد از انقضاء مدت عمر در احیاء رسوم و ابقاء ذکر خویش چشم بر بقاء او داشتمی (بهاءالدین بغدادی، ۳۳۳) ║ ق۷. به مال فانی ذکر باقی را خریداری کرده و به بذل وافر بر ابقای محامد و مفاخر سعی نموده (عوفی۱۱، ۳۰۵) ║ ق۸. مقتضی خرد آن باشد که آدمی خود را به ابقای نام نیک زنده دارد (رشیدالدین فضلالله۱۳، ۱/۶۸۴) ║ ق۹. مزید سعادت اقتضای ابقای آثار ارجمند و دوام ذکر جمیل و نام بلند می‌کند (عبدالرزاق سمرقندی، ۲/۳۶۶) ║ ق۱۰. اشارت بدین فقیر رسید که به القای مشکلی و ابقای علم کاملی خامۀ تقریر را به حرکت آورم (خنجی۱، ۱۲) ║ ق۱۲. ذخیره‌ای جهت ابقای نام و نشان اندوزد که ابدالدّهر بر صحایف روزگار و اوراق لیل و نهار بماند (محمد مروی، ۱/۲) ║ ۱۳۳۳ش. ببینید هموطنان عمر خیام او را تا چه اندازه محترم می‌دارند و چه بنای رفیعی برای تخلید ذکر و ابقاء اسم او برپا نموده‌اند (مینوی۱، ۳۱۳)
۵. (درمورد انسان یا جانور) زنده نگه داشتن و نکشتن او.
ق۶. در این تأخیر بر سه منفعت پیروز شوم: اوّل برکات و مَثوبات ابقای جانوری (نصرالله منشی، ۳۷۵) ║ ق۷. سالخوردگان بر سبیل ضَراعت پیش خان آیند و دعا گویند و بر ابقای بقایای حیوانات شفاعت کنند (جوینی، ۱/۲۰) ║ ق۸. فوطیفار ... یوسف را در زندان کرد تا میان ابقای یوسف و پوشیده داشتن آن حال شنیع جمع کند (رشیدالدین فضلالله۱۱، ۴۵) ║ ق۹. این شخص ... به‌غایت مفسد است و فتّان، و ابقای او هم او را و هم دیگران را محض وبال تواند بود (شرفالدین یزدی، ۲/۱۰۶۵) ║ ق۱۰. هلاکوخان درباب افناء و ابقاء خلیفۀ دوران با ملازمان طریق مشورت مسلوک داشته، همه بر قتل خلیفه متفق گردیدند (خواندمیر۲، ۱۰۵) ║ ق۱۲. چون خون خَون بر مزاج آن خون‌گرفتگان غالب ... بود...، افنای ایشان بر ابقا راجح آمده ...، به جادۀ نجات راهی نجستند (مهدی استرآبادی، ۵۲۵)
۶. (درمورد کسی) نگه داشتن او بر سر شغل و منصب خودش.
ق۸. ایلخان در نفی و ابقای او با ملازمان مُفاوضت پیوست (وصّاف، ۱/۴) ║ ق۹. صاحب‌قران ... اعیان را به‌نظر تربیت ملحوظ ساخته، همه به امضا و ابقا و مناصب و سیورغالات و مواجب نواخت (ابوبکر طهرانی، ۵۲۹) ║ ق۱۳. در ابقاء عمادالدوله به حکومت حرف می‌رفت (ناصرالدین شاه۱، ۱۷۱) ║ ق۱۴. طلبکارها دعوت می‌شوند تا در ابقاء یا تبدیل اعضاء هیأت تصفیه رأی خود را اظهار کنند (اسناد تجاری، ۴۷۵) ║ ۱۳۱۲ش. از مراحم حضرت عالی و حفظ‌الغیبی که فرموده‌اید فوق‌العاده متشکرم و حاضرم درعوض همه‌گونه اقدام مفید برای ابقای شما بکنم (حجازی۲، ۲۷۴) ║ ۱۳۲۱ش. برای ابقاء خود بر سر کار باید هریک از زیردستان سالیانه حقی به بالادست خود بپردازد (عبدالله مستوفی، ۱/۱۰۱) ║ ۱۳۸۶ش. آرای موافق شورای شهر سوم به ابقای قالیباف در سمت شهرداری تهران ... قابل پیش‌بینی بود (شهراد اثنی‌عشری: گزارش، ش۱۸۷/۴)
ابقا داشتن
۱. (با حرف اضافۀ بر) (درمورد کسی) رحم و شفقت کردن به او.
ق۸. الابقاء: باقی داشتن و بر کسی ابقا داشتن (بخارایی، ۱۵۷)
۲. (با حرف اضافۀ بر) (درمورد منصب) برقرار داشتن آن برای کسی.
ق۱۳. خداوند مملکت تو را بر اسرائیل ابداً ابقا می‌داشت (فاضل همدانی۱، ۵۳۳)
ابقا(ء) رفتن
(با حرف اضافۀ بر) ⇅ ابقا(ء) شدن۴.
ق۶. جائی که مثل شیخ عبدالرّحمن اکاف ... را به شکنجه بکشتند ...، بر کسی دیگر چه ابقا رود؟ (ظهیرالدین نیشابوری، ۶۵) ║ ق۷. اگر آن سخن‌ها به نزدیک باتو رسانیدندی، اگر او خود عزیزترین کسی بودی، بر او چه ابقا رفتی؟ (جوینی، ۲/۲۳۵) ║ ق۸. در عهد فریدون پسرش تور با ایشان جنگی عظیم کرد. بر هیچ‌کس ابقاء نرفت (حمدالله مستوفی۲، ۵۶۲) ║ ق۱۱. چون قتل او به‌وقوع پیوست، بر دیگران نیز ابقا نرفت (اسکندر بیک، ۱/۳۶۹) ║ ق۱۳. چون آل برمک، بر هیچ‌یک ابقا نرفت (خورموجی، ۱۲) ║ ق۱۴. چندان به مردمان آویختند و در شکنجۀ عذاب کشیدند که بر هیچ‌کس ابقا نرفت (محمدمهدی اصفهانی، ۲۱۴) ║ ۱۳۴۹ش. بر هرکس که مظنۀ الحاد بود ابقا نرفت (مینوی۲، ۱۴۶)
ابقا ساختن
پاینده و جاوید کردن.
ق۱۰. حق به زیر سایبان عصمتت پرروده‌است / در دلت آداب زهد و عفت ابقا ساخته (نظیری، ۴۸۹)
ابقا(ء) شدن (شدن: گردیدن، گشتن)
۱. (درمورد چیزی) پابرجا و برقرار ماندن آن در وضع قبلی.
ق۱۳. احکام مادۀ ششم عهدنامۀ لندن ... ابقا خواهد شد (اختر، ۲/۱۰۳۷) ║ ق۱۴. اگر تصمیم بر ابقاء اجاره باشد و تأمیناتی هم سابقاً به‌موجبِ اجاره‌نامه به موجر داده شده باشد، آن تأمینات ابقاء خواهد شد (اسناد تجاری، ۴۷۶) ║ ۱۳۷۳ش. حق مالکیت خصوصی در ایران ابقا شد (ولی‌رضا نصر: ایران‌نامه، ش۴۸/۷۴۴)
۲. (درمورد شغل و منصب) برقرار ماندن آن برای کسی.
ق۱۳. از طرف اعلیحضرت مظفرالدین شاه در جواب، اظهار منتهای مرحمت شده، حکومت یزد و اصفهان، کماکان که با ایشان بود، ابقا شد (عباس میرزا، ۲۰۳)
۳. (معمولاً با حرف اضافۀ بر، در) (درمورد کسی) ماندن او بر سر شغل و منصب خودش با دستور یا تصویب رئیس.
ق۱۴. باقر خان حاکم سابق را برداشت، به کنسول‌خانه برد و به همین جهات معزول شد. از قراری که نوشته‌اند دوباره ابقا شده (اسناد تجاری، ۳۱۴) ║ ۱۳۳۲ش. بعضی‌از نمایندگان ... گفتند: چنانچه من در پست سابق خود ابقا شوم به برنامۀ دولت رأی نخواهند داد (مصدّق، ۱۴۱) ║ ۱۳۶۱ش. بازماندگان ... پس از اقرار مشمول عفو قرار گرفته، در حزب ابقاء شده و به پست‌هایی گمارده شده بودند (صالح حسینی، ۷۸) ║ ۱۳۹۲ش. ابوموسی اشعری ... بر حکومت کوفه ابقا گردید (محمد عرب‌صالحی: سخن تاریخ، ش۱۳/۱۷۵)
۴. (با حرف اضافۀ بر، به) (درمورد کسی) مورد ترحم و گذشت واقع شدن و کشته نشدن او.
ق۱۴. هرگاه تمرد نموده، بیرون نیایید، بر یک نفر از شما ابقا نخواهد شد (خسروی۱، ۲۴۰) ║ ۱۳۵۶ش. این اسیرگیری تا بدان حد رسیده‌بود که به هیچ‌کس ابقا نشد (باستانی پاریزی، ۲۳)
۵. (درمورد نام کسی) پاینده و جاویدان شدن آن.
ق۱۴. اسم اشخاصی را که در این کار زحمت کشیده‌اند، می‌نگارم که نام ایشان ابقاء شده باشد (افضل‌الملک، ۲۱۲)
ابقا(ء) فرمودن
(معمولاً با حرف اضافۀ بر یا مفعول) ↑ ابقا(ء)۳.
ق۶. از خطاهاء بندگان درنگذرند و زَلّات ایشان را ابقا نفرمایند (ظهیری۱، ۱۴۵) ║ ق۸. اگر... بر برادر و دیگران ابقاء پادشاهانه فرمودی، روز دولتش تیره نگشتی (منشی کرمانی۱، ۷۴) ║ ق۹. میرزا ابوالقاسم بابر ... بر برادران ابقای پادشاهانه فرمودی و بر اختلال احوال ایشان ترحم نمودی (عبدالرزاق سمرقندی، ۲، ق۲/۷۲۰) ║ ق۱۱. بر هیچ‌یک از برادران و برادرزادگان ابقا نفرمود، مگر برادرش شاه سلطان محمد (محمود افوشته‌ای، ۴۵) ║ ق۱۴. تیغ بی‌رحمی را برای عاجزکشی کشیده بر احدی ابقا نفرمود (حسن فسایی، ۱/۵۷۷)
ابقا(ء) کردن
۱. (گاهی با حرف اضافۀ بر یا به) ↑ ابقا(ء)۵.
ق۵. باقی بادی که از بداندیشان / تیغت نکند به‌هیچ‌وقت ابقا (مسعود سعد، ۱/۱۰) ║ ق۶. برای آن فرمودشان کشتن که ایشان متعبد بودند به قتال آنان که نافرمانی کردند. ایشان ابقا کردند جهت خویشی و دوستی را صیانت کردن (ابوالفتوح، ۱/۲۹۴) ║ ق۷. هرگاه که جاسوسی گرفتی هرآینه او را بکشتی و ابقا نکردی (عوفی۸، ۱۸۱) ║ ق۸. هرکجا به ایلی پیش می‌آمدند ابقا می‌کردند و هرکه سرکشی می‌کرد، نیست می‌گردانیدند (رشیدالدین فضلالله۱۳، ۱/۵۰۸) ║ ق۹. چون این خبر به تولی‌خان رسید ازسرِ غضب فرمود ...: هریک از هرویان که دردست افتد ابقا نکنند و زنده نگذارند (اسفزاری، ۲/۵۶) ║ ق۱۰. عقد ذمه از جهت آن است که ابقای ایشان کنند (خنجی۲، ۴۳۹) ║ ق۱۱. بر جمعی که نسبت خویشی به یلنکتوش داشتند ... ابقا کرده، تتمه را عرضۀ تیغ هلاک ساخت (وحید قزوینی، ۲۵۸) ║ ق۱۲. چون هری‌رود طغیان داشت، ثنی عنان به طرف زنده‌جان فرموده، از افاغنۀ آنجا بر زنده‌جانی ابقا نکردند (مهدی استرآبادی، ۲۸۰) ║ ق۱۳. آنچه مرد یافتند کشته و بر احدی ابقا نکردند (اختر، ۳/۲۱۰۸) ║ در فرانسه از نجبا بلااستثنا هرکس را به‌چنگ می‌آورند می‌کشند و بر صغیر و کبیر و اناث و ذکور و شیخ و شاب نجبا ابقا نمی‌کنند (اعتمادالسلطنه۲، ۳/۱۴۳۱) ║ ۱۳۲۳ش. مغول‌ها به اهالی حنفی‌مذهب شهر ابقا نکنند و تمام آن‌ها را قتل‌عام نمایند (جمالزاده۳، ۲۵۶) ║ ۱۳۵۹ش. جوجۀ پرندگان غذای محبوبش بود، به هیچ جوجه‌ای ابقا نمی‌کرد (دانشور۲، ۱۷۳) ║ ۱۳۸۲ش. مردم برای زنده ماندن آدم می‌کشند، به سگ و گربه هم ابقا نمی‌کنند (جعفری، ۱/۱)
۲. (معمولاً با حرف اضافۀ با، بر، به) ↑ ابقا(ء)۳.
ق۵. غیاث ... سخت‌سخن بود، بر کس ابقا نکردی و نرمی با گوشه نهاده بود (خوابگزاری، ۵۶) ║ ق۶. با قوّت عون تو کس را نشوم عاجز / با حشمت جاه تو با کس نکنم ابقا (وطواط۱، ۱۹) ║ ق۷. نوشروان البته به ظالمان ابقا نکردی و در زمان ایشان را سیاست فرمودی (عوفی۱۰، ۵۱) ║ ق۸. اگرچه گناه بزرگ و جرم فاحش بود، بر او ابقا کرد و از مجازات و مکافات از او تنزل نمود (عزیز استرآبادی، ۳۲۹) ║ ق۹. علی‌شاه غلبه‌ای از آن سواران را به تاراج ولایت نسا فرستاد، هیچ ابقاء و محابای مسلمانان نکردند (حافظ ابرو۱، ۱/۳۶۵) ║ ق۱۱. شاپور ... ابواب عفو و اغماض مسدود ساخته، بر هیچ گناهکار و بی‌گناه ابقا نمی‌کرد (مفید بافقی، ۱/۱۴) ║ ق۱۳. خواهید دید که در اجرای تکالیف شاقه ابقا بر احدی نمی‌کنند (فرّخ خان، ۳/۲۸۱) ║ ق۱۴. رحم ای خدای دادگر کردی نکردی / ابقا به فرزند بشر کردی نکردی (عارف، ۳۹۱) ║ ۱۳۲۳ش. قسم یاد می‌کند که از آن ساعت به بعد ... به احدی ابقا نخواهد کرد و همان جا، در همان ساعت از کار و نوکری استعفا می‌دهد (جمالزاده۳، ۲۸۷) ║ ۱۳۴۳ش. او را همه‌کس رباخواری ناخن‌خشک و بی‌گذشت می‌شناخت که بر هیچ‌کس ابقاء نمی‌کرد (نامور، ۶۰۰) ║ ۱۳۷۴ش. نمی‌خواستند خودشان را توی مخمصه بیندازند، چون‌که آن شمر به هیچ‌کس ابقاء نمی‌کرد (دولت‌آبادی۲، ۱/۳۰)
۳. (با را یا با اضافه شدن به کلمۀ بعد، یا با حرف اضافۀ بر) ↑ ابقا(ء)۱.
ق۶. از خدای بترس و ابقای نفس خود کن و زبان نگه دار (محمد رازی، ۲/۵۳۴) ║ ق۷. از آنک رنگ حسودت گرفت مسکین زر / ز هیچ‌گونه تو بر وی نمی‌کنی ابقا (کمال‌الدین اصفهانی، ۲۰۷) ║ ق۸. هرکه به حضرت خداوند بی‌مانند به راستی عهد کند و در آن صادق باشد، الله تبارک و تعالی ابقاء عهد او کند (سیف هروی، ۶۶۱) ║ ق۱۳. محمدعلی خان ... برای ... اینکه ابقای کدورت دایمی کرده باشد، روزوشب وامی‌دارد اسباب طلا و نقره و یراق متعدده ... بسازند (فرّخ خان، ۱۷۱) ║ ۱۳۳۲ش. این همان حقوقاتی بود که مجلس اول یا مبلغی از آن کسر نموده و یا تمام را ابقاء کرده بود (مصدّق، ۱۱۵) ║ ۱۳۶۱ش. اگر آنان وجود نمی‌داشتند، ساخت اجتماعی دنیا و روندی که با آن خود را ابقا می‌کند، دراساس تفاوت نمی‌کرد (صالح حسینی، ۱۷۶) ║ ۱۳۷۶ش. اتاق‌های اقتصادی تصفیه و پاکسازیِ اتحادیۀ تعاونی را ابقا کردند (سمیرا ضرغامی: تعاون، ش۷۵/۶۵)
۴. ↑ ابقا(ء)۴.
ق۹. در گوش خلق هاتف غیب جهت شماتت اعدای ملک مضمون این مقال را ابقا کرد (میرخواند، ۱/۷۷۰)
۵. ↑ ابقا(ء)۶.
۱۳۷۰ش. کسانی را که تلگراف حمایت فرستاده‌اند و کسانی را که چیزی نگفته‌اند ابقا کن (کوثری، ۱/۱۴۶) ║ ۱۳۸۲ش. هویدا روحانی را در این وزارتخانه ابقا کرد (هدایت‌الله بهبودی: مطالعات تاریخی، ش۱/۱۷۲)
ابقا(ء) نمودن
۱. (معمولاً با حرف اضافۀ بر، به) ⇅ ابقا(ء) کردن۱.
ق۷. دست به شمشیر بردند و بر هیچ‌کس ابقائی ننمودند و سه شبان‌روز کُشش کردند (جوینی، ۲/۹۲) ║ ق۹. سَموم خشمی که در آب حیات طبیعت آتش می‌نهاد ... چون اجل بر خُرد و بزرگ ابقا نمی‌نمود (عبدالرزاق سمرقندی، ۲، ق۲/۹۲۱) ║ ق۱۱. آن حضرت فرمودند که هیچ احدی را ابقا ننموده، خشک و تر ایشان را به آتش قهرمان زمان سوخت (عالم‌آرا۱، ۱۱۶) ║ ق۱۴. همه را به خاک هلاک انداخته ... و بر احدی ابقا ننموده، شهر قندهار و نواحی را مالک ... گردید (محمدمهدی اصفهانی، ۱۸۶) ║ ۱۳۱۶ش. آیا ممکن است که دست ستم‌گر روزگار از دودمانی بزرگ تنها به این یک نفر ابقا نماید؟ (مؤتمن، ۸۱۹) ║ ۱۳۳۰ش. کشتند بزرگان را و ابقا نمودند / بر شیخ حسین و به خیابانی ایران (بهار، ۱/۳۳۹)
۲. (معمولاً با حرف اضافۀ بر) ↑ ابقا(ء)۱.
ق۹. مرا از آنچه آدمیان راست جز نفْس مجرد نیست. چون به تضییع آن سعی نمایم بر کدام چیز ابقا توانم نمود (میرخواند، ۱/۶۸۳) ║ ق۱۲. او و خوارزمیان ایفاء عهود و ابقاء عُقود و انفاء نُفور و جحود نموده، باب طاعت گشایند (مهدی استرآبادی، ۵۱۷) ║ ۱۳۱۵ش. فرد به‌وسیلۀ تولیدمثل، نوع خود را حفظ می‌کند و به آن وجه نیز وجود خویش را ابقا می‌نماید (فروغی، ۳/۹۰) ║ ۱۳۳۲ش. دولتی که امتیاز نفت جنوب را قبل از انقضای مدت ملی کرد ... چطور می‌تواند قرارداد منقضی‌شدۀ شیلات را ابقا نماید (مصدّق، ۱۸۴) ║ ۱۳۹۰ش. آن‌ها را با گرفتن جزیه بر دین خود ابقا نمود (حسین عباسی: کتاب ماه دین، ش۱۶۳/۱۶)
۳. (معمولاً با حرف اضافۀ در) ↑ ابقا(ء)۶.
ق۹. فرمان شد تا امیرضیاءالدین علی که ازجملۀ اکابر مرو بود ... ابقا نموده، به شهر مرو و بر جماعتی که از زوایا و خبایا جمع شوند حاکم باشد (شرفالدین یزدی، ۱/۱۴۶) ║ ۱۳۳۲ش. چون شاه از خدمات امین‌السلطان صدراعظم برای جلوگیری از هرج و مرج و حفظ امنیت رضایت داشت، او را درمقام خود ابقا نمود (مصدّق، ۵۳) ║ ۱۳۶۱ش. او را در فرمانروایی همان سرزمین ابقا نمود (حسن جوادی: ایران‌نامه، ش۲/۲۸۷) ║ ۱۳۸۴ش. شاه طهماسب، پس از جلوس بر تخت پادشاهی، وی را در این منصب ابقا نمود (کیومرث قرقلو: نامۀ تاریخ‌پژوهان، ش۳/۲۴)
۴. (معمولاً با حرف اضافۀ بر، به) ↑ ابقا(ء)۳.
ق۱۰. لهراسپ ... خوئی درشت داشت و بر هیچ مجرمی لحظه‌ای ابقا نمی‌نمود (خواندمیر۱، ۱/۱۹۸) ║ ق۱۱. شاه جنت‌مکان، با وجود آن تقصیرات، بر او ابقا نموده، او را با احمد سلطان، پسرش، به قلعۀ قهقهه فرستاد (وحید قزوینی، ۵۵) ║ ق۱۳. آبادی‌ها را آتش می‌زنند و بر جان و ناموس احدی ابقا نمی‌نمایند (اعتمادالسلطنه۲، ۳/۱۵۳۸) ║ سابق رسم بوده که هر زوج گاو دو تومان الی سه تومان می‌گرفته‌اند، تا اینکه رعیت علاقه به‌هم بست، به هیچ چیز او ابقا ننمودند، مالیات جریب رسید به بیست الی سی تومان (نجم‌الملک، ۱۳۵)
ابقایِ / ابقاءِ نوع
(درمورد نوع جانداران) حفظ کردن و پایدار نگه داشتن آن ازطریقِ تولیدمثل یا مراقبت.
ق۷. واجب بود تحریص فرمودن اهل مدینه بر کثرت مزاوجات و مُناکحات که تعلق به ابقاء نوع دارد (تاریخ شاهی، ۵) ║ ق۸. نُزوع جانور از صدق و اخلاص / پی ابقای نوع و جنس اشخاص (شبستری، ۲۸) ║ ق۱۴. با تعاون و توافق به کمک ابقاء نوع خود، کار کرده و با تعادل حقیقی، احتیاجات اجتماعی خود را دفع خواهند نمود (مرامنامه‌ها، ۱۱۶) ║ ۱۳۰۵ش. خداوند برای ابقای نوع بشری ...، یک ذات کامل ... را با قوه و قدرت خود ظاهر فرموده (محمدالحسین آل کاشف‌الغطاء: تذکرات دیانتی، ش۸/۶) ║ ۱۳۸۱ش. اصل ضرورت حفظ حیات و ابقای نوع بشر ... از اصول کلی شرع است (جلیل امیدی: راهبرد، ش۲۶/۵۶)