وضعیت: «در حال ویراستاری»
مستحب mostahab(b) [جمع: مستحبات]
(صفت) ۱. (فقه) (عملی) که انجام دادن یا ترک کردن آن هر دو جایز است، ولی انجام دادن آن برتری دارد و مستحق ثواب است ؛ مستحبه؛ مستحبی۱.
ق۴. گروهی گویند که بر بیمار و مسافر روزه نیست ... و مستحب آن است که مسافر می‌دارد و می‌گشاید؛ اما اگر بدارد و خللی نباشد، روا است و اگر بگشاید روا باشد؛ اما اگر بدارد اولی‌تر باشد (تفسیر طبری، ۱/۱۲۸) ║ ق۵. اوامر شریعت خالی نباشد از حکمت؛ ازبهر آنکه یا فرضیّتْ واجب کند یا استحباب، و همه مستحبات طاعت باشد و دیگر انبیا و بزرگان به این مشغول گشتند (مستملی، ۳/۱۱۰۹) ║ ق۶. احکام شریعت پنج چیز است؛ واجب است و سنت و حرام و مکروه و مباح. ... و سنت و تطوّع و مستحب یکی است و تفسیرش آن باشد که بنده به کردن آن ثواب یابد و به ناکردن آن عقوبت نیابد (بحر الفوائد، ۳۶۵) ║ ق۷. نمازهایی که جز فرض است سه قسم است: سنت‌ها و مستحب‌ها و تطوع‌ها (مؤیّد خوارزمی، ۱/۴۲۰) ║ در ذی‌طُویٰ برای دخول مکه غسل کند. و غسل‌های مسنون و مستحب نُه است در حج (مؤیّد خوارزمی، ۱/۵۵۰) ║ ق۸. بر یکی جامه اختصار کردن مستحب است (باخرزی، ۲/۲۵) ║ ق۹. اکثر شافعیه بر آن‌اند که طعام خوردن به دست راست مستحب است (سلطان محمود، ۵۷) ║ ق۱۰. بدان که پیش شافعی ... مستحب است صلوات بر نبی، علیه السلام، نزد ذبح کردن (لسان طبسی، ۵۱) ║ ق۱۱. دیوسیرتان کلهر و زنگنه که متقلد به قلادۀ تکلف نگشته، خلیع‌العذار بودند اکنون ... در ادای مناسک شرع مطهر، از ادای حج و عمره و اخراج زکوة و قیام به واجبات و مستحبات، دقیقه‌ای نامرعی نمی‌گذارند (وحید قزوینی، ۳۳۱) ║ ق۱۲. اقسام صوم نیز پنج است: فرض و سنّت و مستحب و حرام و مکروه (شیرعلی لودی، ۱۲۹) ║ ق۱۳. تو در رد جایزه خطا کردی و مرتکب شدی حرامی یا مکروهی را؛ زیراکه امام حسن (ع) جوایز معاویه و متابعان معاویه را قبول می‌کرد و تأسی به امام یا واجب است یا مستحب و ترک تأسی یا حرام است یا مکروه (تنکابنی، ۴۵۳) ║ ق۱۴. در نکاح احکام خمسه جاری است: ... نکاح مستحب مثل نکاح کسی که راغب باشد به آن، ولیکن ترس افتادن در زنا را نداشته باشد (ابوالقاسم یزدی، ۲/۴۲۸) ║ ۱۳۰۷ش. وارد منزل وقفی شدم و از حسن اتفاق، آن زن هم آنجا بود. او را متعه‌ای نمودم به دوازده پول. بعد از فراغ و دفع شهوت و کیْف نفسانی از این ممر حلال و مستحب مؤکد که دو واجب مؤکد در او گنجانیده شده، یکی تولّا و دیگری تبرّا، همان قِران کهنه را ... دادم به ضعیفه (آقا نجفی، ۳۹۸) ║ ۱۳۴۰ش. مستحبات دیگر سجده در کتاب‌های مفصّل گفته شده است (امام خمینی، ۱۴۸) ║ ۱۳۸۰ش. به نظر این دسته از فقها، به قصد کاری ثواب یا مستحب، نبایستی به کاری حرام دست زد (شهیدی، ۱۲۰)
۲. (کسی، چیزی یا امری) که دوستش دارند یا پسندیده و نیکو و توصیه‌شده است، ولی ضروری نیست ؛ مستحبی۲.
ق۵. صورت‌های نیکو بر دیوارهای نشستگاه‌ها مستحب است تا چشم در لذت بهره‌ور شود و دیدن آن خواب آورَد، همچنان‌که شنیدن افسانه‌های خوش (تقویم الصحه، ۱۶۷) ║ ق۶. ادب آن است کی با بزرگان افتتاح سخن به ثنا و دعا کرده آید ... و به اَکفا مستحب است و اگر ننبیسند، سبک داشتن شمارند و به کهتران روا بوَد اگر ننبیسند (میهنی، ۱۳) ║ ق۷. اگر تو میل محبت کنی وگر نکنی / من از تو روی نپیچم که مستحب منی (سعدی۳، ۶۱۴) ║ در میان طعام آب بسیار نباید خورد، مگر آن را که لقمه در گلو بگیرد یا تشنگی صادق باشد، که در حالت تشنگی گفته‌اند در طب که مستحب است و معده را دباغت دهد (مؤیّد خوارزمی، ۲/۱۰) ║ ق۸. گر دلم بُرد نگارا، به سر زلف تو دست / من نیارم؛ تو بفرمای به‌واجب ادبش - گرچه بی‌وجه بوَد عیب و ملامت کردن / بی‌دلی را که بود آرزویت مستحبش (نزاری، ۱/۱۲۸۳) ║ ق۹. به روز جمعه هم ای جامۀ سفید نظیف / من از تو روی نپیچم که مستحب منی (نظام قاری۱، ۱۸۳) ║ ق۱۰. در صفحه تناسب را رعایت کردن مستحب و مستحسن است (محمد بن دوست‌محمد، ۴۵۴) ║ ق۱۱. به هرکس نصیبی از آن درگاه رسید به قدر بخشش ایزدی، از خود رد نمی‌تواند نمود. شما را در این امر غور عظیم از جملۀ مستحبات است (ملکشاه، ۲۷۰) ║ ق۱۲. جهت فصد اول شهر و آخر و وسط او برابر است؛ به خلاف حجامت که در اول و آخر شهر نتوان کرد ... و بعضی در وسط شهر، بنا بر اختلاف خون فاسد یا صالح، ترک فصد مستحب دانسته‌اند (ارزانی، ۳/۱۰۷۸) ║ ق۱۳. کنم تقاضا از همّت تو در یک بیت / از آنکه رَسم تقاضا به شعر مستحب است (سروش، ۱/۵۶) ║ ق۱۴. من می‌توانم به قانون حسابی، این محمد خان نام را راه ندهم و برگردانم. ملاحظه کردم، در این آخر سال هزار کار واجب دارم؛ آلودۀ جواب و سؤال این کار مستحب چرا بشوم؟ (نظام‌السلطنه مافی، ۲/۳۹۰) ║ ۱۳۲۱ش. کارهائی که در درجۀ دوم و سوم و از جملۀ استحسانات و مستحبات پذیرائی بود، ما را مشغول می‌داشت (عبدالله مستوفی، ۲/۱۵۰) ║ ۱۳۴۹ش. مترجم داستان «قنبرعلی، جوانمرد شیراز» ... گاهی زینت دادن متن اصلی را بر خود مُجاز و مستحب دانسته (جمالزاده۷، ۱۲)