ابتلاع

وضعیت: «تأییدشده»
ابتلاع ‎abtelâʔ‎ [هم‌آوا: ابتلا(ء)؛ <عربی>]
(اسم) ۱. فروبردن یک‌بارۀ چیزی از راه گلو؛ بلعیدن.
ق۷. چون لقمه به گلوی پادشاه رسید، تراکم آن ظلم راه ابتلاع لقمه فروبست (محمد ملطیوی، ۲۹۴) ║ ق۸. پای‌های خود بر سر چهار افعی زهرافشان دید و در قعر چاه تأمل کرد، اژدهایی خون‌خوار دید دهان چون غاری گشاده و چشم بر ابتلاع او نهاده (نظام تبریزی، ۱۵۵) ║ ق۱۰. حلقوم از استیلاء یبوست در ابتلاع آب دهان عاجز گشت (خنجی۱، ۱۳۳) ║ ق۱۲. همگی ایشان را طعمۀ مهیّای خوردن و لقمۀ چرب، نرم مستعد ابتلاع و فروبردن شمرده، با بیست‌هزار سوار ... رخت از شهر به صحرا کشید (محمدابراهیم نصیری، ۳۲۳) ║ ۱۳۸۵ش. از مبطلات در کلام اصحاب، تعمّد اکل و شرب است و با کثرت و محوِ صورت، ابطال آن واضح و غیر مقید به عمد است و با عدم کثرت ... یا ابتلاع بقایای غذا و نحو این‌ها باطل نمی‌شود (محمدتقی بهجت: جامع‌المسائل، ۴۲۴/۱)
۲. (مجاز) به درون خود کشیدن و فروبردن.
ق۷. مقتدری که خاک پاک را ... حکمِ ابتلاع و خاصیت اختطاف دارودیار قارون وارون داد (ابن بی‌بی، ۱‏/۳‏) ║ ق۸. به اقصای آن زمینی هست ... و بر آنجا مغیضی معروف به گاوخوانی، خاصیت آن ابتلاع فواضل آب‌های زندرود (حسین آوی، ۳۵)
۳. (مجاز) (درمورد حال و مانند آن) پذیرفتن و توانایی تحمل آن را داشتن.
ق۸. صاحب این حال اگر در مقام تمکین بود و قوّت ابتلاع احوال دارد، حیرت و هیمان ... از حیّز روح تجاوز نکند (عزالدین کاشانی، ۴۱۰)
ابتلاع کردن
↑ ابتلاع‏۱.
ق۶. آن ماهی ... یونس را ابتلاع کرد (سمعانی، ۳۹۵) ║ ق۷. مردی ... گوشت بخورد و استخوان بشکست و مغز را ابتلاع کرد (عوفی۳، ۴۰۱) ║ ق۸. اژدها ... به یک حمله آن هرسه زاهد را التقام و ابتلاع کرد (ثغری، ۵۱۶) ║ ق۱۰. ماران باشند که هریک گاموشی ابتلاع کنند (خواندمیر۳، ۴۱۷)
ابتلاع نمودن
۱. ↑ ابتلاع‏۳.
ق۸. قوّت آن بود که هیچ وارد به شخص فرونیاید الّا که به ‌قوّت حال آن را ابتلاع نماید (عزالدین کاشانی، ۱۹۲)
۲. ↑ ابتلاع‏۱.
ق۹. باش تا روح جمال خود آشکارا کند، سموات و ارض را چون لقمه ابتلاع نماید (عبدالله قطب، ۹۵) ║ ق۱۱. آن اژدها به طریق عادت بیرون آمده، آن دو گاو را ابتلاع نمود (محمدسعید قمی: فرهنگ ایران‌زمین، ش۲۷‏/۱۶۳‏)