وضعیت: «در حال اصلاحات ویراستاری»
ردی(ء) radi(’), -di(yy) [جمع: اردیاء؛ صورت تفضیلی و عالی: اردء]
(صفت) ۱. (درمورد چیزی یا امری) که خطرناک است و به آسیب یا زیانی منجر می‌شود.
ق۴. چُن اندام‌های آلی بیمار گردد، افعال اندام‌ها را سه حال پدید آید، چنان‌که باطل شود یا نقصان پذیرد یا ردی گردد (اخوینی، ۱۸۹) ║ ق۵. بادروج غذایی ردی است و معده را زیان‌کار است و دیرگوار و گرم است اندر درجۀ دوم و رطوبتی غریب اندر اوست (موفّق هروی، ۴۹) ║ ق۶. بسی برنیامد که آن طباع ایشان، ایشان را بر آن داشت تا آرزوی آن غذاهای ردی کردند (میبدی، ۱/۲۰۷) ║ ق۷. فقاع... مادۀ اصل را که در تن آدمی بود، تباه کند و کیموسی که از او متولد شود بس ردی باشد (ابوبکر کاسانی، ۱/۵۲۳) ║ ق۱۰. در قواعد امتحان تریاق: و طریق سیوم آن است که حیوانی را دوای قاتل بدهند و بعد از آن تریاق بدهند، اگر خلاص گردد محمود است والّا ردی (کمال‌الدین شیرازی، ۳۱۸) ║ ق۱۲. سیاهی بول در امراض هائجه از اخلاط غلیظه، اگر بحرانی است و بنابر تکاثف است، محمود است؛ و اگر از جمود بود، ردیء است (ارزانی، ۲/۶۱۲) ║ ق۱۳. نماند سر کوه بلندی یا گودال عمیقی در زمین یا جزیره‌ای در بحر محیط مگر آنکه این مرض ردی به آنجا رسید (ایران۱، ۳/۲۳۲۵) ║ ق۱۴. جانوران موذی ردی ازقبیل مار و عقرب و رتیلا و غیرها در این شهر از کل بلاد دیگر کمتر به هم می‌رسد (محمدمهدی اصفهانی، ۹۴)
۲. (درمورد اندیشه، رفتار، خلق‌وخو و مانند آن‌ها) که نکوهیده و ناپسند و معمولاً برخلاف ارزش‌های اخلاقی، دینی و مانند آن‌هاست.
ق۵. غلطی بزرگ و خطایی ردی همی مر این گروه را، که لقب ایشان کرّامی است و دعوی کلام کنند، نیز افتاده است (ناصر خسرو۵، ۵۱) ║ ق۶. از آن پس نه تن ایشان شوخ پذیرد، نه در دل ایشان وسواس و خواطر ردی آید (میبدی، ۳/۶۱۵) ║ ق۷. هرکس کی در امور دینی و دنیاوی و اعمال شرع و رسم، مراسم قرآن را مقتدا سازد ... اخلاق ردی از دل و طبع او منقطع شود (فرائد السلوک، ۵۷۲) ║ ق۸. متنفّر ز نقش‌های ردی/ متوجّه به حضرت احدی (اوحدی، ۴۹۲) ║ ق۱۱. بعضی از زروانیه را زعم آن است که همیشه با حق تعالی چیزی ردیء هست یا فکری ردیء هست و یا عفونتی ردیئه هست که محل پدید آمدن شیطان است (خالقداد۲، ۱/۳۷۴) ║ ق۱۲. فوجی از جنود هندیه ... راکبِ مَراکب جهل مُرکّب شده و بهادران اژدردَر، از رأی ردیء روی آورده و داد رزم و آورد داده، از در ازدراء و درازدستی درآمدند (مهدی استرآبادی، ۴۶۷) ║ ق۱۴. پادشاه مالک‌رقاب قمر‌رکاب محض تخفیف عذاب این عادت زشت برداشت و این رسم ردی برانداخت (اعتمادالسلطنه، ۱/۱۵۵)
۳. (درمورد چیزی یا جایی) که دیدن یا داشتن آن یا نزدیک شدن به آن زیان‌آور است؛ نحس و شوم.
ق۵. آن برج‌ها ... نحس‌ترین آن‌ها ششم بُوَد، پس دوازدهم، و علما آن هر دو را ملعون و ردی خوانند (المدخل، ۱۳۶) ║ ق۱۳. عدد را در این شکل پیدا کن؛ اگر در دوازده خانۀ اوّل که جیّد است یافت شود، البتّه در آن روز شروع در آن کار نماید که خیر و سعادت بیند، و در متوسّط مخیّر است، و در ردی البتّه آن کار را نکند که ضرر بیند (نوری، ۱/۱۷۸)
۴. (در مورد قیمت چیزی) که ارزان است.
ق۵. گفت یوسف را بفروختند به بهای ردی به درم‌های شمرده (ابواسحق نیشابوری، ۹۱)
۵. (درمورد چیزی) که بی‌ارزش یا بی‌کیفیت است.
ق۶. معنی تبدّل آن است که قیّم یتیم اگر در مال یتیم چیزی نیکو دیدی از زر و سیم و جامه و چهارپای، آن را برگرفتی، و به‌جای آن بدلی نهادی که از آن کمتر بودی، و ردی‌تر (میبدی، ۲/۴۰۸) ║ ق۸. اگر زیبق نقی باشد و کبریت ردی و درو قوّت محرقه باشد نحاس متولّد شود (ابوالقاسم کاشانی، ۱۹) ║ ق۹. بیچاره مدّعی کند اظهار علم و فضل/ نشناخته قبول ز رد ، جَیِّد از ردی (جامی۱، ۱/۷۸۳) ║ ق۱۲. واجب است که مستفرغ بشناسد ادویهٔ مسهله را تا آنکه تواند فرق میان جیّد و ردیء نماید و اختیار جیّد نماید (عقیلی خراسانی۱، ۲/۱۱۴۰) ║ ۱۳۷۰ش. کاغذ دفتری: کنایه از کاغذ فرومایه و کم‌بها و ردی است (مایل هروی، ۷۴۹)
۶. (معمولاً درمورد آب یا هوا) که کثیف و آلوده و ناقل ویروس و میکروب است.
ق۶. خواجۀ میزبان ... گفت: ... این محلّت سخت مذموم است ... آبی ردی دارد و هوایی وبیّ (حمیدالدین بلخی، ۶۹) ║ ق۱۲. اگر جمد از میاه ردیء باشد، بدیهی است که وی هم ردیء بل اردء خواهدبود (ارزانی، ۲/۳۸۶) ║ ق۱۳. آب و هوای بصره به‌سبب کثرت نخیلات بسیار ردیء و طاعون‌پذیر است (میرزا ابوطالب، ۴۳۴)
۷. (درمورد کسی) که دارای رتبه یا جایگاهی پایین و کم‌اهمیت است.
ق۶. و می‌فرماییم ... میان شریف و ردی و فقیر و غنی در عقد قضیت از حدّ سویت نچسبد ... تا همگنان به قوّت دل و اتّساع امل در استنجاح مقاصد و حاجات و استفتاح ابواب طلبات می‌کوشند و حقّی که از راهِ شریعت ثابت کند می‌یابند (بهاءالدین بغدادی، ۶۴) ║ ق۷. آن چیزهایی که ما را به اعتیاد آن خُلق جمیل حاصل شود، افعالی است که از اصحاب اخلاق جمیل باشد؛ و هم‌چنان اگر اعتیاد کنیم ازاول امر ما افعال اصحاب قبیحه، ما را به اعتیاد آن خُلق قبیح حاصل شود. و حال در آن چون حال است در صناعات؛ چه حذق به تجارت مثلاً وقتی حاصل شود انسان را، که اعتیاد فعل کسی کند که تاجری حاذق باشد؛ و ردائت تجارت او را حاصل شود، چون اعتیاد فعل کسی کند که تاجری ردیء باشد (قطب‌الدین شیرازی۲، ۹۳)
۸. (درمورد کسی) که به هیچ‌یک از ارزش‌های اخلاقی پایبند نیست؛ رذل و فرومایه.
ق۶. نیست به چهره حبش بابت چین و چگل/ تا نبُوَد نزد عقل راد به‌سانِ ردی (سنایی۱، ۷۸۹) ║ زاوّل ردی و معجب و ملعونْش خواست حق/ زآن آفرید ناقص و کوتاه و اشقرش (مجیر، ۱۲۷)
۹. (درمورد خون، خلط و موادی مانند آن‌ها در درون بدن) که متعفن یا فاسد شده است.
ق۸. در نباتی چو کثرت عددی/ نیست، کم شد در او فضول ردی (اوحدی، ۶۰۷) ║ ق۱۰. احشاء، معدن فضول است خصوصاً طحال که از خون غلیظ ردی متولد می‌شود (کمال‌الدین شیرازی، ۲۰۳) ║ ق۱۲. در داءالحیة و داءالثعلب مشهود است که به‌واسطۀ احتباس خلط ردیء در منافذ مادّۀ شعری نیز فساد می‌گیرد (ارزانی، ۱/۲۰۰) ║ ق۱۳. نبض صغیر و ضعیف و ممتلی سببش عدم حاجت و ضعف قوّه و امتلاء مواد ردیء است (اعظم خان۱، ۱۴۰)
۱۰. (درمورد خواب) که آشفته و ترسناک است و باعث ناراحتی و عذاب شخص می‌شود.
ق۱۲. چون بیاشامند از تخم آن یک مثقال، خواب‌های ردی مشوش بینند (عقیلی خراسانی، ۲۲۸) ║ ق۱۳. گل‌کلم ... منجر و مولّد سودا و ردی‌الغذاء و اکثار آن باعث دیدن خواب‌های ردی (نوری، ۱/۷۱۱)
ترکیبات: بحران ردی؛ خلط ردی