وضعیت: «در حال تأیید»
رفع raf’ [فعل همایند: دادن، ساختن، فرمودن، کردن، گرداندن، گردانیدن، نمودن (مجهول: افتادن، شدن، گردیدن، گشتن)]
(اسم) ۱. (در مورد کسی) برکنار کردن او از مقامی یا شغلی.
ق۴. قوم تو همچنین‌اند که تو ایشان را وصف کردی و هیچ‌کس در آن منازعت نکند و شما را از آن منزلت رفع نکند (بلعمی۲، ۳/۳۳۵) ║ ق۶. آدمیم رفع ملک می‌کنم / دعوی از آن سوی فلک می‌کنم (نظامی۲، ۲۴۶) ║ ق۷. بدرالدین سنقر ... از سلطان خایف شد، می‌خواست تا سلطان را به وجهی رفع کند و یکی از برادران سلطان را به تخت نشاند (منهاج سراج، ۱/۴۶۴) ║ ق۱۰. گر به رفع قضا نویسد حکم / اهتمام قدر در آن باشد - ور به عزل قدر دهد فرمان / اقتضای قضا چنان باشد (محتشم، ۱/۳۳۱)
۲. (در مورد حالت یا موقعیت و گاه چیزی ناپسندیده) از بین بردن و برطرف کردن آن چنان‌که وجود یا آثار و نتایج آن زایل شود ؛ استکشاف ۴؛ رفع‌ودفع ۱؛ کشف یک. ۷(kašf).
ق۵. دفع کند از خوانندۀ قرآن بلای آخرت و رفع کند از شنوندۀ قرآن بدی‌های دنیا و آخرت (اسفراینی، ۱/۳۶) ║ ق۶. به برکت این کرامت‌های شیخ این چنین بلایی از میهنه، بلک از جملۀ خابران، رفع شد (محمد منوّر، ۱/۳۸۰) ║ ق۷. رعاده ماهی‌ای است در بلاد مصر و به هیأت خُرد است و چون گوشت او بر عضوی نهاده شود، آن عضو را بی‌خبر کند و حس او را کم گرداند و به همین معنی درد سر را رفع کند (ابوبکر کاسانی، ۱/۳۱۸) ║ ق۸. اجرای خیرات عظیم کرد و رفع بدعت‌های نامحمود فرمود (حمدالله مستوفی۲، ۶۲۲) ║ ق۹. هر چیزی که ضرر آن به وی و مُلک وی بازگردد، اندر آن سعی تمام کنم که رفع نمایم (عقیلی، ۱۸۵) ║ ق۱۰. اگر چنانچه شما را اشکالی واقع شود بر سر قبر ما حاضر گردید که رفع آن بالکلیه می‌گردد (حافظ حسین، ۲/۱۷۸) ║ هست در این راه به آبت {تصحیح قیاسی؛ متن: آیت} نیاز / تشنگیت رفع به یاقوت ساز (عرفی، ۳/۲۰۸) ║ ق۱۱. عقل جاهل می‌کند دلگیریَم را بیشتر / کو جنون کاملی تا رفع دلگیری کند (سلیم تهرانی، ۲۴۲) ║ ق۱۲. اگر کسی واقعه‌ای مکروه بیند ... صدقه دهد و به دعا و عبادت کوشد تا حق سبحانه آن بلا از وی رفع گرداند (شیرعلی لودی، ۱۵۵) ║ ق۱۳. سال‌ها مبتلا به ورم کلیه بود و چند نوبت به حسن معالجات اطبّا رفع گردیده و باز عود کرده و نواسیر و بواسیر نیز مزید حرارت کبد گردیده بود (اعتمادالسلطنه۵، ۱/۹۰۴) ║ ق۱۴. بعضی از اوقات که دلخوری داشته باشم چون این فقره را به خاطر می‌آورم مسرّتی به من دست می‌دهد که رفع دلخوری من می‌شود (طاهر میرزا۱، ۱۴۱۸) ║ ۱۳۱۲ش. برای رفع بیماری و چشم‌زخم اسفند دود می‌کنند (هدایت۸، ۴۳) ║ ۱۳۴۴ش. در یک جامعهٔ صنعتی برای رفع مِه از محوطهٔ فرودگاه‌ها، در ظرفِ چند روز بیست‌وپنج شیوهٔ متفاوت ابداع و عرضه شد (آریانپور، ۵۲۵) ║ ۱۳۸۷ش. نگه داشتن این توپ‌ها در دست، جریان خون را آرام می‌کند، ضربانِ قلب را میزان می‌کند، استخوان‌ها را قوی می‌کند، خستگی را رفع می‌کند (امیرخانی، ۳۱۲)
۳. ← کشفیک. ۲.
ق۵. خلق که مهتدی گشتند به رفع حجاب گشتند و چون ضال گشتند به وضع حجاب گشتند که ایشان را محجوب کرد تا ضال گشتند و او محجوب نه (مستملی، ۱/۳۰۱) ║ ق۶. کرده بود او چارصد پاره کتاب / جمله در توحید و در رفع حجاب (عطّار۸، ۳۳۹) ║ ق۷. محتاله‌ای بود که مرا بر غلوای جوانی و عنفوان شباب به کشف حجاب و رفع نقاب شیفته گردانید و به سخن چرب و شیرین و شمایل لطیف و موزون فریفته کرد (دهستانی، ۳/۱۳۵۹) ║ ق۸. رفع این پرده یک نفس کار است / مبر این روزگار در پرده (اوحدی، ۳۵۲) ║ ق۹. اگر هنرپوشان عیب‌نما را پردۀ حسد از پیش چشم رفع شود زیبایی این خلعت دیبا بر ایشان نیک جلوه دهد (نظام قاری۱، ۴) ║ ق۱۰. ز من محجوب تا گشتی چو جان کز تن شود غایب / به‌جز رفع حجاب جان و تن چیزی نمی‌خواهم (محتشم، ۲/۱۲۵۲) ║ ق۱۱. نیرنگ باده رفع حجابم نمی‌کند / آتش جدا چو گوهر از آبم نمی‌کند (اسیر شهرستانی، ۲۹۲) ║ ق۱۲. به وصل حیرت، و در هجر شوق حایل ماست / به هوش باش که رفع حجاب دشوار است (بیدل، ۱/۶۵۵) ║ ق۱۳. پرده‌ها و حجاب‌هااند که مانع می‌شوند بنده را از رسیدن به بساط تقرب پس انفاق این‌ها عبارت است از قطع علایق روحانی و جسمانی و رفع پرده‌ها و حجاب‌های هیولائیه (نورالدین جزایری، ۱/۱۱۹) ║ ق۱۴. مگر آن عرایس ابکار و نفایس افکار را کشف حجاب و رفع نقاب باشد (تربیت، ۲/۱۲۹۲) ║ ۱۳۲۴ش. گرچه ز ماه عارضت، رفع حجاب کرده‌ای / کیست که دارد ای پری، طاقت دیدن تو را؟ (فصیح‌الزمان، ۱۸) ║ ۱۳۳۵ش. تا روزی که از قبر حس و خیال در رفع حجاب اول سر بیرون آری آنگاه برهنه از قید ماسوا در رفع حجاب دوم به سوی حق شتابی (الهی قمشه‌ای، ۲/۳۷) ║ ۱۳۷۶ش. گوهرشان اگرچه منع است لکن منع از مزاحمت‌های آزادی‌دزد و رفع پرده‌های برهنگی‌پوش (عبدالکریم سروش: کیان، ش۳۷/۱۲)
۴. (دستور) دادن حالت رفع به کلمات عربی و گاه خود حالت رفع (رفع در دستور زبان عربی، حالتی از اِعراب کلمات است که نقش‌هایی همچون فاعل، مبتدا، خبر و نیز صورت‌هایی از فعل مضارع را مشخص می‌کند؛ این اِعراب با «ضمه»، «تنوین ضَمّ»، «واو» یا «نون» نشان داده می‌شود).
ق۵. اهل نحو مخصوص‌اند به عبارات موضوع خود چون رفع و نصب و فتح و خفض {تصحیح قیاسی؛ متن: حفص} و جرّ و کسر و منصرف و نامنصرف و آنچ بدین ماند (هجویری، ۴۷۹) ║ ق۶. اِقوا در شعر مختلف گردانیدن قوافی باشد به رفع و نصب و جر (ابوالفتح بادی، ۱۸۷) ║ ق۷. لفظی باشد که ظاهر بوَد مانند رفع و نصب که در «ضرب الرجل الغلام» باشد چه به تقدیم و تأخیر هر یکی، فاعل و مفعول متبدل شود (خواجه نصیر۲، ۵۱۹) ║ ق۸. فاعل مفعول مطلق رفع و نصب اعراب او / مصدری لازم ولیکن تعدی‌اش بی حرف جر (خواجو، ۱۵۸) ║ ق۹. الف علامت نصب است این چه معنی بود / که واو شد علم رفع و یا علامت جر (آذری، ۴۰) ║ ق۱۰. رفع و نصب و جر القاب معرّبات است و ضم و فتح و کسر القاب مبنیّات (مرادیه، ۱۵۴) ║ ق۱۱. من آن مدیح‌سگالم که نصب الفاظم / مرکّب است ز حرفی که *رفع گشته جرش (قدسی، ۱۹۵) ║ ق۱۲. حقایق از حرکات ناشی می‌شود، چون فاعلیّت و مفعولیّت که به رفع و نصب متعلّقند. پس حرکت ظاهر می‌گرداند حقیقت آن معنی را که مقصود قائل است (شیرعلی لودی، ۱۵) ║ ق۱۳. ما به‌جهتِ صحت تلاوت قرآن ناچاریم که فتحه و ضمه و مدّ و تشدید و جزم و علامت وقف را در بالای حروف بنویسیم و کسره را در زیر حروف بگذاریم و به‌جهتِ اشعار تنوین با رفع و با نصب و با جر در بالای حروف دو ضمه و دو فتحه بنویسیم و در زیر حروف دو کسره بگذاریم (آخوندزاده، ۱۲۸) ║ ق۱۴. خود مضارع نیستم تا این رقیبان چون ادات / بر سرم تازند بهر *رفع و نصب و جزم و جرّ (ادیب‌الممالک، ۲/۲۲۱) ║ ۱۳۰۸ش. مقیاس عبارت از بندی است که از ریسمان بافته شده و در دنبالهٔ آن قطعه‌ای از سرب آویزانند و به دریا افکنند و آن بند و سرب را بلد بر وزن خلد به رفع خاء گویند (سدیدالسلطنه کبابی۲، ۷۸) ║ ۱۳۵۳ش. نظیر این‌گونه بازی لطیفِ ایهام که سعدی با اصطلاح رفع و جرّ نحویین کرده‌است مکرر موردِ توجه ادبا بوده‌است (زرّین‌کوب، ۲۱۸)
۵. (در مورد چیزی یا کسی) بلند کردن و منتقل کردن آن از جایگاهی پایین‌تر به جایی بالاتر ؛ استرفاع ۱؛ قس: قصه رفع کردن.
ق۵. خدای عزّ و جلّ بر وی وحی فرستاد بر سر سی‌سالگی، و وی را برداشت بر آسمان شب لیلة القدر از ماه رمضان پس از وحی به سه سال، و مادرش مریم بزیست پس از رفع وی به شش سال (اسفراینی، ۱/۳۶۸) ║ ق۶. دستش گه رفع قلم حدّ است بر دفع ستم / در مُلک از او نفع نِعَم در دهر از او نفی فتن (امیر معزی، ۵۹۸) ║ ق۷. سلطان سنجر به انتقام این حرکت شنیع در شهور سنهٔ ثمان و ثلثین و خمسمایه بر قصد او عازم رزم خوارزم گشت و بر در شهر نزول کرد و مجانیق نصب فرمود و لوای محاربت رفع (جوینی، ۲/۷) ║ ق۸. به مذهب ابو‌حنیفه در تکبیر اول رفع یدین کند و در سه دیگر نه (شمس‌الدین آملی، ۱/۴۷۳) ║ ق۹. چون نعش شریفش را رفع کردند، سلطان سعید به نمازگاه تشریف فرمود و فرزندان او را شیخ‌زاده قطب‌الدین محمدرضا را عزاپرسی نمود (اسفزاری، ۲/۲۷۵) ║ ق۱۰. نقلۀ اخبار و حمَلۀ آثار آورده‌اند که بعد از رفع مسیح علیه السلام یهود حواریون را گرفته به تعذیب و ایذاء ایشان مشغول شدند (خواندمیر۱، ۱/۱۴۸) ║ ق۱۱. از آنها که در خلاص کردن و تمیز و رفع اجزای نور معین است تسبیح و تقدیس و کلام خوش است (خالقداد۲، ۱/۴۱۷) ║ ق۱۲. روز دیگر از منزل مزبور اعلای اعلام شوکت و رفع رایات نصرة فرمودند (نامی اصفهانی، ۱۸۸) ║ ق۱۳. مستحب است از برای هر رکوعی تکبیر، بعد از رفع رأس از او و در رکوع پنجم و دهم، که بعد از او به سجود می‌روَد، مستحب است «قد سمع الله لمن حمده» بگوید (نوری، ۱/۱۷۵) ║ ق۱۴. به موجب تلگرافات بوشهر و برازجان جز رفع بیرق شیر و خورشید ترتیبات داخلۀ بوشهر بالمره رضایت‌بخش نبوده و نیست (اسناد تجاری، ۳۹۲) ║ ۱۳۵۳ش. عمده سنت‌های نماز شصت فقره‌اند. از قرار تفصیل ذیل: ۱- بشاشت در شروع نماز ۲- ... ۵۸- نظر بر محل سجده تا آخر نماز مگر در رفعِ انگشت سبّابه در تشهدین که بر انگشت نظر نماید (مردوخ، ۱/۲۲)
۶. (در مورد وضعیت یا امری پسندیده و مطلوب) از میان برداشتن یا باطل کردن وجود، اعتبار، یا اثرِ آن که پیش از این برقرار یا معتبر بوده است.
ق۵. آن کس که سِر بهتر داند راست‌تر باشد. باید که وی پیغامبر را راست کند؛ و این سخن تعطیل نبوّت باشد و رفع شریعت (مستملی، ۲/۸۸۴) ║ ق۶. فرزند من مرا به منزلت عضوی بود بایسته، اما آکله و بیماری در وی افتاد، قطع اولی‌تر، خاصه کی از برای دفع شهوت، رفع مُلک و دولت من می‌طلبد (ظهیری، ۷۸) ║ ق۷. بدعتِ نکوهیده آن باشد که سنتی قدیم را رفع کند، یا نزدیک باشد که به تغییر آن انجامد (مؤیّد خوارزمی، ۱/۶۰۱) ║ ق۸. میان او و برادرش مسعود خصومتی بازِ دید آمد و حسدی که از لوازم جهان‌داری است، با سوابق حقدی که از خصایص خویشی است، متلاحق شد و به وضع اساس بیگانگی برخاستند و به رفع قاعدۀ یگانگی میان دربست (حسینی یزدی، ۱۰۱) ║ ق۹. [قرآن] ... کتاب آن مصوّری است که رقم قلم گرم او به هیچ آب رفع نگردد، خطاب آن مقدّری است که تیر تقدیر او به هیچ باب دفع {تصحیح قیاسی؛ متن: رفع} نگردد (معین‌الدین فراهی، ۲۵) ║ ق۱۰. جمعی از زنادقه و ملاحده در خدمت وی‌اند و طعن بر دین محمد صلوات الله و سلامه علیه می‌زنند و بر ترک صلات و صیام و رفع تکالیف اسلام قیام و اقدام می‌نمایند (روملو، ۲/۶۴۶) ║ ق۱۳. سورۀ کهیعص را که در حضور حاجی ابوالفضل برای شما تفسیر کردم، از من شنیدید و در این اعتقاد اولاد و اخلاف من نیز پیرو من خواهند بود. منظور رفع اسلامیت نیست. معاذ الله از این نیت نکوهیده (آخوندزاده، ۲۹۷) ║ ۱۳۱۶ش. طایفه‌ای که به امامت نزار گرویدند و حسن صباح سردستۀ آنها بود به‌تدریج از ظاهر شرع تجاوز کرده و محرّمات را مباح نمودند و رفع شرایع محمدی کردند و ازاین‌رو به ملاحده نیز موسوم شدند (مؤتمن، ۵۵۵)
۷. (در مورد مقام و منزلت و جایگاه کسی) ارتقا دادن و بالاتر بردنِ آن نسبت به وضعیت پیشین.
ق۵. حق تعالی این محنت، سبب رفع درجات تو داد و باز برداشت (پند پیران، ۱۰۴) ║ ق۶. محمد علیه‌السلام که آمد به عزّ و شرف و اعلاء کلمت و رفع منزلت ایشان آمد (ابوالفتوح، ۲/۱۷۴) ║ ق۷. سلطان ازجهتِ رفع مرتبت و اعلاء درجت پسر، هرات بدو داد (جرفادقانی، ۳۶۷) ║ ق۸. در رفع پایه و علوّ مرتبت او به «اقصی الغایة و الامکان» باید کوشید (رشیدالدین فضل‌الله۸، ۱/۲۱۸) ║ ق۹. رفع منزلتش را از کمین قضا تیری به مقتل او رسید و به سعادت شهادت فایز شد و از کرامتِ «و قاتلوا و ...» بهره‌مند گشت (شرف‌الدین یزدی، ۱/۶۲۰) ║ ق۱۰. شاید که خوف او ازجهتِ عدم رفع درجات و مراتب آخرت باشد (خنجی۱، ۵۱) ║ ق۱۱. ای ستونت شمع کافوریّ بزم اولیا / منبر والات در رفع عمل‌ها نردبان (کلیم، ۶۶) ║ ق۱۲. شناخت و محبت و دوستی و ولایتشان موجب رفع درجات است (محمدابراهیم نصیری، ۵) ║ ق۱۴. جماعتی را هم در ایران دیده‌ام که فسق و فجور و لهو و سرور دارند، شراب می‌خورند، زنا می‌کنند، لکن دیناری از مال مردم را نمی‌خورند و برای رفع خود تصدیق ناحق نمی‌دهند (افضل‌الملک، ۴۲۳)
۸. (در مورد ساختمان و خیمه و مانند آنها) برافراشتن و بالا بردن آن از طریق ساخت‌وساز و بنّایی یا ترکیب و نصب اجزایی که از پیش آماده شده است ؛ استرفاع۳.
ق۵. حجره‌ای دارد به ملک یا به اجارت به قدر حاجت، که بلند نبود و به نگار نبود و بیش از مقدار حاجت نبود، و چون سقف بیش از شش گز رفع بکرد و به گچ بکرد از زهد بیفتاد (غزالی۱، ۲/۴۴۶) ║ ق۶. این رفع اقدار است نه رفع ابنیه از بهر آنکه در شرع دیوار مسجد بلند کردن و بالا دادن مکروه است (میبدی، ۶/۵۳۷) ║ ق۷. پادشاه آن سخن را اصغا فرمود و به تأسیس عمارت کاریز و رفع ابنیه و نصب بازار و خفض عیش رعایا و جمع ایشان یرلیغ داد (جوینی، ۳/۱۰۵) ║ ق۸. سلطان علاءالدین با لشکری آراسته به سلاح و سلب و خواسته از دارالملک دهلی روی به وی آورد و بر بیست فرسنگی خیمۀ اقامت نصب و رفع کرد (ابوالقاسم کاشانی۱، ۱۹۲) ║ ق۹. بعد از این فتح مبین و رفع منار دین و قلع و قمع مفسدان و تدمیر کافران و فاجران فرمان عالی نفاذ یافت تا امیرزادۀ اعظم محمد سلطان متوجه قلعۀ فوچه گردد (شامی، ۲۶۸) ║ ق۱۰. خانه‌های خود را از خانه‌های همسایگان مسلمانان کوتاه‌تر سازند. پس اگر رفع کنند خانه‌های خود را بر خانه‌های مسلمانان آن را هدم باید کرد برسبیلِ وجوب (خنجی۲، ۴۴۷) ║ ق۱۲. بعد از آن ساحت بهجت‌مساحت باغ هزارجریب را به ضرب خیام شوکت و احتشام و رفع خیام زرین‌عماد رفعت‌بنیاد، ماصدق «إِرم ذات الْعماد الَّتی لم یُخلق مثلها فی البلاد» ساختند (محمدابراهیم نصیری، ۸۰) ║ ق۱۳. چه قبه‌یی تو که گر رفع پایۀ تو نبودی / زمین شدی متزلزل به‌سانِ تودۀ زیبق (قاآنی، ۴۷۷)
۹. (گاه با حرف اضافهٔ به، بر، با) (در مورد موضوع، خبر و مانند آنها) عرضه و رساندن آن به مقامی بالاتر، به شکل گزارش یا شکایت، برای اطلاع و آگاهی یا بررسی و تصمیم‌گیری ؛ قس: قصه رفع کردن؛ مسترفع۲.
ق۵. شکر باری جلّ و عزّ بگوی و بگوی که سپاس و منّت بر حقیقت تو راست، تو را شناسم و حاجت به تو رفع کنم و اجابت از تو چشم دارم (ابوالمعالی علوی، ۲۲) ║ ق۶. این خبر را رفع کردند به امیرالمؤمنین، صلوات الله علیه، بفرمود تا مرد را در سرّ حد بزنند، و زن را به آشکارا حدّ بزنند (نهایه، ۲/۷۱۹) ║ ق۷. از جملهٔ این لشکر مرا اختیار کرد و حاجت خود بر من رفع کرد، روا نداشتم که ظنّ او را باطل کنم و امید او را وفا نگردانم (دهستانی، ۱/۳۰۰) ║ ق۸. امروز بر رای عالم‌آرای ما چنان رفع گردانیده‌اند که با ما خلاف و یاغی‌گری در خاطر داشته‌ای (سیف هروی، ۵۸۳) ║ ق۹. اهالی و اکابر اصفهان صورت این معنی بر شاه شجاع رفع کردند و او به تعجیل هر چه تمام‌تر متوجه اصفهان شد و اصفهان را مسخّر کرد (حافظ ابرو۲، ۲۴۷) ║ ق۱۰. رفع کنند قضیهٔ او را به قاضیی که رأی او خلاف رأی آن قاضیِ اوّل باشد (خنجی۲، ۱۳۲) ║ ق۱۳. رخت اقامت به سایهٔ درختی که بر سر چاه بود انداخته و روی به درگاه مهیمن کارساز آورده، مناجات خویش رفع فرمود (نوری، ۳/۴۸۵)
۱۰. (در مورد صدا) افزایش عمدی شدت و حجم آن به گونه‌ای که از حالت آرام یا معمول به حالت بلندتر، قوی‌تر و محسوس‌تر برسد و با وضوح و شدت بیشتر شنیده شود.
ق۵. چون رفع صوت و جهر یکی بود چرا فرق کرد میان آن که گفت لا ترفعوا و لا تجهروا؟ (سورآبادی۱، ۴/۲۳۹۳) ║ ق۶. من با خدای مناجات می‌کنم، چه حاجت است به رفع صوت؟ (ابوالفتوح، ۱۲/۳۰۱) ║ ق۷. بسیار واعظان باشند که به مجرّد نظر مردم را متأثر گردانند و پیش از سخن به مشاهدۀ شکلی حاضران را رقّت آرند و بگریانند و دوم چنان بوَد که سخن را به رفع آواز یا خفض یا گران کردن یا تیز کردن در معرض قبول آرند (خواجه نصیر۲، ۵۳۴) ║ ق۸. باید که در صحبت شیخ آواز بلند نکند. چه رفع صوت به حضرت اکابر نوعی از ترک ادب و تنحیهٔ جلباب وقار است (عزالدین کاشانی، ۲۲۳) ║ ق۱۰. مرید باید که در صحبت شیخ آواز بلند نکند چه رفع صوت همه وقتی مذموم و مردود است (حافظ حسین، ۲/۱۴۴)
۱۱. (در مورد چیزی یا کسی) فرستادن یا رساندن آن به حضور کسی که از نظر اعتبار و جایگاه اجتماعی و مرجعیت برتر از فرد فرستنده است؛ ارجاع دادن و عرضه کردن ؛ قس: قصه رفع کردن.
ق۶. رفع کردند به او دو مرد را که دزدی کرده بودند از مال خدا؛ یکی از آن دو بنده‌ای بود از مال خدا، و دیگری از مال و کالاء مردمان (ترجمۀ نهج البلاغه، ۲/۵۲۹) ║ ق۷. چه رنج به شما رسیدی اگر مرا و شما را از این بدنامی صیانت بودی و رقعهٔ آن ضریر بر من رفع افتادی (دهستانی، ۲/۶۸۷) ║ ق۸. نظام‌الدین اوبهی را به حجابت و رفع گردانیدن رقاع حاجات فرمان داد و هر کس را از خدمتکاران فراخور حوصلهٔ او به کاری نامزد فرمود (سیف هروی، ۱۸۶) ║ ق۹. چون فوجی انبوه و گروهی باشکوه مجتمع شدند، بعضی از ملازمان شاه شجاع نیز راه نفاق سپرد در خفیه کتابت‌ها به نواب قطب‌الدین شاه محمود رفع کردند (حافظ ابرو۴، ۲/۲۳۲) ║ ق۱۰. اگر چیزی باشد که باقی نماند، تعریف کند تا آن زمان که منتهی شود به وقتی که ترسد که فاسد گردد. پس از آنکه مدت تعریف بگذرد اگر او را مالکی ظاهر نگردد رفع کند آن را به امام (خنجی۲، ۳۱۳)
۱۲. (دیوانی) ارائهٔ گزارش به مرجع بالاتر (مثلاً دیوان خاص یا وزیر) برای بررسی مسائل مالی؛ یا تسلیم شکایتی به مرجع بالاتر، در نتیجهٔ آن بررسی، و محکوم کردن کسی به پرداخت مالی یا کالایی ؛ استرفاع ۲؛ قس: مسترفع۱.
ق۶. در اصطلاحات مستوفیان و دبیران ... در اصلاح ایشان است: مجموع و اضافت و مبلغ و تفضیل و دخل و خرج و باقی و حاصل و راجع و مردود و استیفا و قبض و استخراج و رفع و وضع و وجوه و تسلیم و تصحیح و اخراجات و ... (ابوالفتح بادی، ۲۴۳) ║ رفع کردند مر ورا در کار / از شیانی درَم هزار هزار (سنایی۲، ۵۵۲) ║ ق۷. امین باید از داور اندیشناک / نه از رفع دیوان و زجر و هلاک (سعدی۱، ۴۴) ║ گمان می‌بری که به اندک رفعی که بر تو نبشته‌اند مرتبهٔ تو را پیش من بشکنند؟ (سیرت جلال‌الدین، ۱۳۵) ║ ق۸. حاکم جهت سیاه‌کاری آن شیوه بر دست گرفته تا بدان بهانه اضعاف آن وجوه به قسمت‌ها بستاند و ببرد، و به وقت رفع حساب دو سه چندان به جهت اخراجات ایلچیان براند و حقوق دیوانی بدان بهانه نرساند (رشیدالدین فضل‌الله۱۳، ۲/۱۴۱۷) ║ حکم یرلیغ نفاذ پذیرفت که صد تومان مال که سیورغتمش سلطان را رفع می‌داده‌اند، او بدان معترف شد، و به خزانهٔ عامرهٔ ما رسید، دیگر کس این سخن را نپرسد (منشی کرمانی۱، ۶۱) ║ ق۹. الیسع ابتدا کرد به مساحت قم تا مال آن به هشت هزار هزار درهم برسانید و رفع کرد (حسن قمی، ۱۰۳)
۱۳. (دربارهٔ سفره و مانند آن) برچیدن چیزهایی که هنگام خوردن غذا گسترده شده و سپس جمع کردن سفره، مجازاً به معنی پایان وعدهٔ غذایی.
ق۶. بر گرسنگی سه روزه صبر کردیم و طبع را بر قطع آن فائده و رفع آن مائده جبر کردیم و تخم صابری در سینه بکاشتیم و خوان و سفره از پیش برداشتیم (حمیدالدین بلخی، ۶۸) ║ ق۷. بعد از رفعِ مایده اقداحِ افراح باز دایر گشت (ابن بی‌بی، ۱/۲۴۹) ║ بعد از رفع خوان پسر صاحب قصد خروج کرد. شرف نقاب حیا برانداخت و گفت که از خدمت امیر پروانه شما را در مزایلت این مقام رخصت نیست (مختصر سلجوق‌نامه، ۳۰۶)
۱۴. (در مورد محصول کشاورزی) برداشتن و منتقل کردن آن به خرمنگاه یا انبار و مجازاً درو کردن و چیدن؛ برداشت ؛ ← ارتفاع۲.
ق۷. وقت زرع این دم کنی پیوسته شرکت با هوا / وقت رفع ای دوست چون با عقل اندازی کنی (محمد بن مطهر، ۱۶۴) ║ ق۸. آخر سال است و غلّهٔ ما سپری شده یک ماه دیگر را که غلات را رفع کنیم آنچ واجب این ولایت باشد بفرستیم (سیف هروی، ۷۸۳) ║ ق۹. زراعت کنید هفت سال پیوسته ناگسسته و بعد از رفع محصول دانه را با خوشه بگذارید، مگر اندکی که در آن سال بخورید (معین‌الدین فراهی، ۵۳۰) ║ ق۱۰. گذارند که آب و لای بر روی بذر نشیند و بعد از آن تا محلی که رفع شود آب روان در میانهٔ آن باشد (قاسم هروی۱، ۹۶) ║ ق۱۱. حسین خان شاملو حاکم قم و ولی خان میرزای نوادهٔ دورمیش خان شاملو و حسین خان مصاحب قاجار حاکم ری با قشون خود به بسطام رفته بعد از رفع محصولات آنجا ذخیره‌ای به قلعه کشیده، آنجا را مستحکم گردانید (وحید قزوینی، ۱۳۹) ║ ق۱۲. در زمستان آن سال بر سر ترکمانیه دشت رفته، موسم بهار را در استرآباد منقضی سازند، و نزدیک به رفع حاصل لوای مملکت‌گیری به جانب اصفهان افرازند (مهدی استرآبادی۲، ۹۵) ║ ق۱۳. از ولایات حول‌وحوش به‌قدرِ کفایت به اصفهان حمل غلات شده تا سر خرمن و رفع محصول برای مردم آنجا فراغتی باشد (ناصرالدین شاه۱، ۱۸۵) ║ ق۱۴. حکم فوج کمره که جزو بریگاد شده و به سردار حشمت امر شده که بعد از رفع محصول راه بیندازند و سردار گفت خیلی زحمت کشیدم که از قزاقخانه خارج نمودم (محمد کمره‌ای، ۲/۹۸۸) ║ ۱۳۰۹ش. در موقع رفع محصول هم اگر بشخصه بخواهد خودش رسیدگی کند، اولاً که طاقت و سررشته ندارد، ثانیاً اگر تحمل زحمت کند بیش از یک محل را نمی‌تواند رسیدگی نماید (نواب رضوی، ۱/۱۴) ║ ۱۳۲۱ش. شکم خود و اهل عیالش مجالی به پیش‌بینی برای سال دیگر نمی‌دهد و در این یکی‌دوماهۀ فاصلۀ بین رفع محصول و موقع کشت ته آن بالا آمده‌است (عبداللّه مستوفی، ۳/۳۸۱)
۱۵. (ادبیات) (اصطلاح عروض) حذف هجای متشکل از یک حرف متحرک و یک حرف ساکن (سبب خفیف) از رکنی که در اوّل آن دو سبب خفیف باشد؛ مانند حذف هجای اوّل مستفعلن و تبدیل آن به تفعلن که به جای آن فاعلن قرار می‌دهند.
ق۷. رفع اسقاط سبب اول است از جزوی که در اول آن دو سبب خفیف باشد و چون از مفعولات سبب اول بیندازی عولات بماند، مفعول به ضم لام به جای آن بنهند (شمس قیس، ۵۲) ║ ق۹. رفع اسقاط سبب اول است از جزوی که در اول او دو سبب خفیف باشد، چنان‌که از مستفعلن سبب اول را بیندازند تفعلن بماند، فاعلن به‌جایِ آن نهند و آن را مرفوع خوانند (محمود حسینی، ۷۹)
۱۶. (فلسفه، کلام، منطق) نفی و سلب مفهومی یا حکمی که پیش‌تر ثابت یا مفروض بوده است (در مقابل وضع که اثبات آن مفهوم یا حکم است) ؛ قس: ارتفاع۱۲.
ق۷. تصوّر ثبوت بر تصوّر نفی که لاثبوت است متقدّم باشد چه تصوّر نفی جز رفع تصوّر ثبوت نبوَد (خواجه نصیر۲، ۶۷) ║ از وضع ملزوم وضع لازم لازم آید، و از رفع لازم رفع ملزوم (قطب‌الدین شیرازی، ۲/۱۴۲) ║ ق۸. قیاسِ استثنا ... قیاسی است مرکب از دو مقدمه، یکی از آن جمله شرطی و دویم وضع یکی از دو جزو او یا رفع آن تا وضع جزو دیگر یا رفع آن لازم آید (شمس‌الدین آملی، ۲/۴۶۵)
۱۷. (دربارۀ فرد یا گروهی مخالف و مزاحم) شکست دادن یا دور کردن آن به نحوی که وجود یا اثر آن از میان برود؛ دفع کردن ؛ رفع‌ودفع ۲(در بعضی شواهد ممکن است تصحیف «دفع» باشد).
ق۸. به صحرای چیت نزول کرد و در ضمیر مخمّر که بعد از امضای آن عزیمت به مزاولت و مصاولت امیر مطهر تن اشتغال نماید و به دفع و رفع او پردازد (عزیز استرآبادی، ۴۹۴) ║ ق۹. مصلحت آن است که پادشاه طغای تیمور ما را به رفع و قمع او رخصت دهد تا او را از میان برداریم (شرف‌الدین یزدی، ۱/۱۹۷) ║ ق۱۰. بابر پادشاه به اتفاق امرای درگاه به رفع اوزبکان کینه‌خواه روان شد (قاضی میر احمد۱، ۱/۱۱۸) ║ ق۱۱. والد بزرگوارم که مرقد منوّرش محل فیض نامتناهی باد، در رفع این سرکشان سعی‌های بلیغ به جا آوردند (جهانگیر، ۱۴۲) ║ ق۱۲. امر می‌نماییم که سرداران و خوانین با غازیان و دلاوران هر دیار به کمک و اعانت تو وارد گردند و به رفع طایفۀ اشرار اشتغال ورزند (محمد مروی، ۲/۶۲۸) ║ ق۱۳. این اشخاص که منسوبان او هستند به کوه‌ها فراری شده و به قطع طریق مشغولند. مقرب‌الخاقان نایب‌الحکومۀ یزد بعد از استحضار به این گزارش عریضه خدمت نواب حشمت‌الدوله نوشت که رفع آنها را نیز بنمایند (وقایع اتفاقیه، ۳/۱۸۴۲) ║ ق۱۴. کوکبه همایون برای دفع و رفع او از قزوین حرکت فرمود و چون به منزل چاپلق نزول اجلال نمود علیمراد بختیاری از بخت خود نامراد گشته در کوهستان میانۀ اصفهان و شوشتر که همه دره‌های عمیق و قله‌های بلند است و در نظرها جلوه داشت که کسی بر آن غالب نگردد، متحصن گردید (حسن فسایی، ۱/۵۳۹) ║ ۱۳۰۹ش. این پیش‌قراول روس خبر به حضرات روسی می‌رساند که عده‌ای از سوارهای ملی در ساوه و منظریه توقف دارند. دویست سوار روسی از برای رفع آنها روانۀ ساوه و منظریه می‌شود (نواب رضوی، ۱/۵۷۰) ║ ۱۳۱۸ش. گرَم دشمن بود تنها، به جان دوست من تنها / برای رفع دشمن‌ها، به جان ایستادگی دارم (فرّخی یزدی، ۱۶۲) ║ ۱۳۶۷ش. باید در رفع دشمن سعی کرد و دوست آنها را که دشمن هستند دشمن دانست و دشمن را نیست و نابود ساخت (مسعود سالور، ۹۸)
۱۸. حرکت کردن از مکانی پایین‌تر به سوی مکانی بالاتر، مرتفع‌تر یا دورتر.
ق۸. قصۀ وضع قلعه و حکایت رفع سواران چنانک: به ایام قدیم شهر اربل دیهی مختصر بوده‌است و در او تلّی عالی افراشته‌سر گردن‌افراز و ... (ابوالقاسم کاشانی۱، ۱۱۰) ║ ق۹. بعد از قطع منازل و طی مراحل و رفع جبال و خفض رِمال به حرم شریف مکهٔ معظّم و کعبهٔ مکرّم که محطّ رحال «رجال لا تلهیهم تجارة و لا بیع عن ذکر الله» رسیدند (عبدالرزاق سمرقندی، ۲/۴۹۸)
۱۹. (ریاضیات) (در کسرهای بزرگتر از واحد) تقسیم صورت کسر بر مخرج آن و نوشتن حاصل به صورت یک جزء صحیح و یک جزء کسری کوچکتر از واحد؛ مانند تبدیل ۷/۲ به ۱/۲ ۳ (در مثال / نشانهٔ صورت کسری است).
ق۱۳. در رفع چون کسوری باشد عدد کسور مزبور را به مخرج قسمت نمایند و خارج از قسمت عدد صحیح باشد و آنچه باقی ماند باز کسر است از مخرج آن. پس مرفوع پانزده ربع چون بر چهار که مخرج ربع است قسمت نمایی سه عدد و سه ربع باشد (فروغ اصفهانی، ۲۱۱) ║ ق۱۴. رفع پس عکس تجنیس است، یعنی کسور را عدد صحیح گردانند. پس هرگاه عدد کسر کمتر از مخرج آن کسر باشد مثل سه ربع، ممکن نباشد در آن رفع (ابوالقاسم یزدی، ۴/۱۴۲۷)
۲۰. (در مورد مجلس و مهمانی و مانند آن) به پایان رساندن و ختم آن.
ق۱۳. بعد از رفع مجلس قند خشک و نبات و گلاب و شیرینی که در سفره حاضر بود به گماشتگان خود داده به منزل من آوردند (اعتمادالسلطنه۵، ۲/۱۰۳۴)
رفع تکلیف
۱. ← رفع قلم.
ق۷. بعد از رفع تکلیف اقامهٔ حدود جهل است (تبصرة العوام، ۲۴۰) ║ ق۱۱. چون نزول عذاب و رفع تکلیف برای هر قومی غیر از قوم یونس مقارن یکدیگرند پشیمانی ایشان فایده ندارد (محمد بن علی اشکوری: تفسیر شریف لاهیجی، ۲/۴؛ نشر داد، ۱۳۷۳ش.) ║ ق۱۴. گروهی از ساده‌لوحان خصوصاً جمال‌پرستان نیز شیفتۀ وی گردیدند و در اثر آن مژدۀ رفع تکلیف و مانند بهایم آزاد مطلق بودن، دچار هرج و مرج گردیده و همه گونه قبایح و فجایع را مرتکب می‌شدند (محمدعلی مدرس: ریحانةالادب، ۴/۲۲۸؛ موسسهٔ امام صادق علیه‌السلام، ۱۳۹۵ش.) ║ ۱۳۵۴ش. مولوی با این طایفه به‌هیچ‌وجه هم‌عقیده و همداستان نیست. شنیدید که وی مخصوصاً در مسألهٔ جبر و اختیار چقدر عنایت و اهتمام به کار برده تا عقیدۀ جبریان را ابطال و راه عذر و بهانهٔ رفع تکلیف را به‌کلی مسدود ساخته‌است (جلال‌الدین همایی: مولوی‌نامه: مولوی چه می‌گوید؟، ۲/۷۶۴؛ مؤسسۀ نشر هما، ۱۳۸۵ش.)
۲. عمل کردن به وظیفه‌ای که شخص از نظر قانونی، اخلاقی یا عرفی ملزم به انجام آن است؛ و گاه انجام آن وظیفه با بی‌میلی و تنها برای رها شدن از مسئولیت.
ق۱۴. من باد و طوفان را بهانه کردم قدری تأمل کردم، بعد ناچار برای رفع تکلیف به منزل عزیز خان خواجه رفتم (اعتمادالسلطنه۱، ۸۱۱) ║ فقیر را در مطالبهٔ دستگیری ذی‌حق کرده‌اند، به‌طوری‌که وقوع آن را علامت اکرام و حسن فطرت نمی‌داند، بلکه رفع تکلیف و ادای حق می‌پندارد و این صحیح نیست (فروغی۲، ۴۹۴) ║ ۱۳۳۷ش. آدم وقتی مجبور باشد شکلکی را به صورت بگذارد که نه دیگران از آن می‌خندند و نه خود آدم لذتی می‌برد، پیدا است که رفع تکلیف می‌کند (آل‌احمد۱، ۸۹) ║ ۱۳۴۷ش. به یاد آورد که دوسه هفته است که بدون حضور قلب، فقط ازرویِ عادت و رفع تکلیف نماز می‌خواند (میرصادقی۴، ۱۲۲) ║ ۱۳۷۹ش. من هم به‌نوبۀ خود می‌پرسم و حقیقت چیست! چنان‌که پیلاطس پرسید. ولی نه فقط برای اینکه رفع تکلیف کرده باشم (خرّمشاهی، ۲۰۷)
رفع حاجت
۱. رفع + حاجت (معنای رفع ۲).
ق۱۱. رفع حاجت ز ایادیت چنان شد که کند / از عَرَض جوهر اول طمع استقلال (شفائی، ۸۸) ║ ق۱۲. شد آبرو چو گهر سدّ رفع حاجت من / غرور تشنه‌لبی‌های من سراب من است (نجیب کاشانی، ۱۲۷) ║ ق۱۳. آذوقه به‌قدرِ رفع حاجت پیدا می‌شد (اعتمادالسلطنه۵، ۱/۴۵۷) ║ ق۱۴. مخزن آب معیوب شده بود، نتوانست رفع حاجت کند. ناگزیر چند دقیقه معطل ماندیم (امین‌الدوله، ۳۲۴) ║ ۱۳۲۱ش. رستوران در پطرزبورغ برای رفع حاجت تغذیه نبود بلکه مؤسسات تجملی بود (عبدالله مستوفی، ۲/۹۸) ║ ۱۳۵۶ش. اتومبیل شخصی انگشت‌شمار لیکن وسائل نقلیۀ عمومی به‌وفور که رفع حاجت می‌نمود (شهری۳، ۲۰۶) ║ ۱۳۷۱ش. مصرف تریاک و شیره در انظار و قهوه‌خانه‌ها ممنوع و معتادین باید در منازل و دارالعلاج‌ها رفع حاجت نمایند (شهری۱، ۱/۲۶۲)
۲. بیرون راندن و دفع کردن فضولات روده و مثانه؛ قضای حاجت.
۱۳۴۷ش. از مسافران ایوان‌نشین تابستان‌ها نیز کمتر کسی است که برای رفع حاجت از زوایای حجره‌ها چشم پوشیده، مستراح‌های گندآب‌مانند آن را ... اختیار نماید (شهری۴، ۱۰۹) ║ ۱۳۵۰ش. آنها می‌دانند چه وقت باید به بهانۀ سیگار گرفتن یا رفع حاجت کردن، مسافرین خودشان را تنها بگذارند (راصع، ۲۴۱) ║ ۱۳۶۳ش. دکترش گفته‌است باید شش هفته از بستر تکان نخورد، حتی برای رفع حاجت (علوی۸، ۳۶۰)
رفع حجاب
← کشف حجاب.
ق۱۴. فقیه شهر به رفع حجاب مایل نیست / چرا که هرچه کند حیله در حجاب کند (ایرج میرزا، ۱۳) ║ ۱۳۰۹ش. همین اشخاصی که سعی دارند در رفع حجاب زن‌ها، اول زنی که با او وعدهٔ شهوت‌رانی می‌گذارد، ناموس [او] است (نواب رضوی، ۲/۱۰۹۴) ║ ۱۳۲۳ش. خانم‌های اصفهان نیز از وقتی‌که مژدۀ رفع حجاب به گوششان رسیده بود یکباره خلوت‌نشین شده بودند (جمالزاده۳، ۱۰۹) ║ ۱۳۵۰ش. در این روز شاه با ملکه و شاه‌دخت‌ها که همه بی‌چادر بودند، در جشن فرهنگی دانشسرای تهران حضور یافت و پس از استماع خطابۀ خانم هاجر ترتیب، دستور رفع حجاب را صادر [کرد] (آرین‌پور۲، ۱۲) ║ ۱۳۸۲ش. یکی از شاکیان هم مقالاتی را به دادگاه ارائه می‌دهد که امیرانی سال‌ها قبل دربارۀ رفع حجاب در مجلۀ خواندنی‌ها نوشته بود (جعفری، ۲/۱۰۵۵)
رفع رجوع
⇐ رفع‌ورجوع.
ق۱۲. میا به خانه‌ام ای شیخ بهر رفع رجوع / چو استخارۀ بد در امور نامشروع (نجیب کاشانی، ۷۶۵) ║ ق۱۳. روز چهارشنبه پانزدهم شهر مزبور، در قصبۀ یقطرینۀ قراط مکث و توقف شد، در آنجا حمام و بازار که رفع رجوع بشود، بود (بهاءالملک، ۱۷۱) ║ ق۱۴. هرگاه به من رجوع کند، ده‌دوازده تومان گرفته به او می‌دهم، آن هم رفع رجوع آن کار را می‌کند و هرچه از این ممر حاصل شد ده‌یک آن را هم به من می‌دهد (مراغه‌ای، ۴۰) ║ ۱۳۴۸ش. او به خبری از قول ناشناس‌ترین جوانان که به دیدارش رفته، دل می‌بندد و بعد که خبر واهی از آب درآمد، به او شک می‌کند. تا همان جوان باز به دیدارش برود و رفع رجوع و الخ (آل‌احمد۵، ۲/۲۰۳) ║ ۱۳۷۹ش. کار خودمِ خانم‌بزرگ، انبارداری و ناطوری معدن. تو بعضی کارا مانده‌م. اگر فلامرز خان بود، ازش خواهش می‌کردم بریم پیش شیخ ابوالحسن یِ جوری رفع رجوعش کنیم (محمود۲، ۲/۷۵۳)
رفع زحمت (کردن / نمودن)
(رسمی) (به‌عنوان تعارف هنگام ترک جایی گفته می‌شود) رفتن از جایی و جدا شدن از فرد یا افراد حاضر در آنجا.
ق۱۳. این وضع دیدوبازدید رسمی است در خارجه بسیار خوب و پسندیده ... شما داخل می‌شوید، از پنج الی ده دقیقه نشستن رفعِ زحمت خواهد نمود.{سفرنامۀ عبدالصمدمیرزا به روسیه} (سالور۲، ۳۰۵) ║ میل امثال ما به ملاقات والا همان قصۀ تشنه به فرات است و حکایت اسکندر به آب حیات، اینک منتظر اشارتیم، اگر مجالی هست دولت دست‌بوس حاصل والّا رفع زحمت کرده سر خویش گیریم (یغما، ۲/۲۵۵) ║ ق۱۴. ویلفور ... به کنت گفت: من رفع زحمت می‌کنم و می‌روم (طاهر میرزا۲، ۶۵۴) ║ ۱۳۰۸ش. قدری تریاک و یا اِسترکنین به خورد من بدهید که زودتر خلاص شده و رفع زحمت از شما و خودم کرده باشم (ربیع انصاری، ۲۰۳) ║ ۱۳۵۶ش. گفتم: موقع خواب شمام رسیده، بهتره رفع زحمت کنم (ساعدی۴، ۲۱) ║ ۱۳۷۷ش. کمی بعد مهمان‌ها رفع زحمت کردند (شاملو۱، ۴/۱۵۳۳)
رفع قسم
عمل کردن ظاهری شخص به سوگندی، تنها برای آن که سوگند خود را نشکسته باشد و خلاف آن عمل نکرده باشد.
۱۳۴۳ش. به جان عزیزت قسم می‌خورم / مکن بی‌وفائی که سم می‌خورم - چو من نیستم لوطی خودکشی / کمی سم به رفع قسم می‌خورم (روحانی، ۹۰) ║ ۱۳۷۴ش. پس تا بتواند جواب عمویش را بدهد و رفع قسم کند، دست‌هایش را جلو دهان و روی صورتش گرفته و صورتش را در سکنج دیوار خانهٔ خلیفه میر قایم کرده [بود] (دولت‌آبادی۲، ۲/۳۴)
رفع قلم
معاف کردن کسی از مسئولیتی قانونی، شرعی یا اخلاقی چنان که عمل او به بازخواست یا مجازات منجر نشود ؛ رفع تکلیف ۱؛ قس: رفع‌القلم ۱؛ حدیث رفع قلم۲.
ق۱۱. تقید به اسلام و آداب آن / چنان گشت غالب به طبع جهان - که دوران نمی‌کرد در بیش و کم / ز دیوانه و طفل رفع قلم (ابوطالب کلیم کاشانی: مثنوی پادشاه‌نامه، ۲۶۷؛ اسلامی کتاب گهر - دهلی - هند، ۱۳۹۵ش.) ║ ق۱۴. رفع قلم از صنف خباز و علاف: که اینک از هرگونه عوارض و فروع معاف است (اعتمادالسلطنه، ۱/۱۶۲) ║ ۱۳۵۵ش. رعایت آداب شریعت و عمل کردن و تقیّد به تکالیف و وظایف شرعی مذهبی واجب و لازم است و در هیچ حال و مقامی اسقاط تکلیف نمی‌شود، مگر در موضعی که خود شارع رفع قلم و اسقاط تکلیف کرده باشد (جلال‌الدین همایی: مولوی‌نامه، ۱/۴۲۷؛ هما، ۱۳۸۵ش.)
رفع نظر
چشم برداشتن از چیزی و مجازاً نادیده گرفتن آن.
ق۵. هرچند که مصطفی علیه‌السلام این از مقام اعتماد و یقین گفت، آن‌قدر خویشتن دیدن از او نپسندند از بهر آنکه او مأمور بود به رفع نظر از هر دو کَون (مستملی، ۳/۱۳۲۹) ║ توفیق جز نظر نیست و خذلان جز رفع نظر نیست ... چون صفت اشقیا رفع نظر آمد صفت سعدا وجود نظر آمد (مستملی، ۴/۱۶۰۳)
رفع و خفض
صورت نحویِ رفع‌وخفض.
رفع و دفع
صورت نحویِ رفع‌ودفع.
رفع و رجوع
صورت نحویِ رفع‌ورجوع.
رفع و وضع
صورت نحویِ رفع‌ووضع.
رفع ید
۱. از بین بردن مالکیت کسی بر جایی و مجازاً پایان دادن به تصرف غیرقانونی آن؛ خلع ید.
ق۱۴. مراد از وجوب رد بر مالک، زیاده از تخلیه و رفع ید از آن، در اول اوقات امکان نمی‌باشد، و نقل آن به مالک ضرور نمی‌باشد (ابوالقاسم یزدی، ۱/۲۸۷) ║ پادشاه جمجاه حقایق‌آگاه قدغن کرد که مشترین در املاک مردم طمع نبندند و تصرفات مالکانه ننمایند، و البته مثل مال خود را به حکم دیوان اعلی دریافت کرده از املاک بایعین شارطین رفع ید نمایند، ولو بعد سنین من‌انقضاء مدةالخیار (اعتمادالسلطنه، ۱/۱۷۷)
۲. دست برداشتن از چیزی و مجازاً ترک کردن و نادیده گرفتن آن.
۱۳۸۹ش. ارسال در روایتی باعث رفع ید از حدیث دارای سند واضح و معتبر نمی‌شود (محمدحسن ربانی: بررسی اعتبار احادیث مرسل، ۲۵۱؛ مؤسسۀ بوستان کتاب (مرکز چاپ و نشر دفتر تبلیغات اسلامی حوزۀ علمیۀ قم) مشهد مقدس، ۱۳۸۹ش.) ║ ۱۳۹۱ش. این خلاصۀ تعریف علم دینی از دیدگاه ایشان است و با توجه به محدودیت‌های ابطال‌گرایی هم به‌سادگی با ملاحظۀ هر شواهدی مخالفی از آن رفع ید نمی‌کنیم (خسرو باقری: مناظره‌هایی در علم دینی، ۱۷۷؛ پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، ۱۳۹۱ش.)
ترکیبات دیگر: حدیث رفع، خفض‌ورفع، دفع‌ورفع، قصه رفع کردن