ابلهی

وضعیت: «تأییدشده»
ابلهی ‎ablahi‎ [<← ابله -ی (سازندۀ اسم فعل)>]
(اسم) ابله بودن یا کار ابلهانه کردن.
ق۴. من فرمان نکردم از ابلهی و نادانی (بلعمی۱، ۶۳۶) ║ ق۵. تنت یافت آماس و تو ز ابلهی / همی‌گیری آماس را فربهی (اسدی۳، ۹۷) ║ ق۶. ابلهی بین که از‌ پی سنگی / دوست با دوست می‌کند جنگی (نظامی۵، ۸۶) ║ ق۷. پس آشفتگی باشد و ابلهی / که انگشت بر حرفِ صنعش نهی (سعدی۱، ۱۷۲) ║ ق۸. سه فساد است که صلاح‌پذیر نیست: دشمنی اقرباء و حسد همسران و ابلهی پادشاهان (حمدالله مستوفی۲، ۷۹) ║ ق۹. مَلِک در معسکر سنجری چند گاه به فلاکت و مذلت تمام می‌گردید تا کار بدانجا رسید که خود را به ابلهی و دیوانگی مشهور ساخت (دولتشاه، ۲۶۷) ║ ق۱۰. کسانی که با او معاونت و موافقت می‌کنند، در ابلهی و نادانی خود عقل ندارند (ابومسلم‌نامه، ۱‏/۶۳۴‏) ║ ق۱۱. منع ما دریاکشان ای زاهدان از ابلهی است / ما گلیم خویش را از آب بیرون می‌بریم (صائب، ۶‏/۳۵۲۷‏) ║ ق۱۲. مسیحای وقتند از ابلهی / بم‌ و زیر کوبند طبل تهی (حزین، ۷۳۱) ║ ق۱۳. آن صحاری کش مهارستی به دست دیگران / ز ابلهی باشد مهار آن صحاری داشتن (صفای اصفهانی، ۱۱۱) ║ ق۱۴. ره ابلهی جوی کآیین فکرت / تو را روز تا شب به خون خوردن آرد (ادیب‌الممالک، ۲‏/۸۲۶‏) ║ ۱۳۲۱ش. بعضی ‌از آن‌ها در ضمنِ دفاع، ابلهی‌هایی به‌ خرج داده‌اند (علوی۱، ۱۵۹) ║ ۱۳۳۸ش. ابلهی شاخ ‌و دُم ندارد؛ مردک رویِ سرِ خر مرده نشست و بنا کرد به زاری کردن (افغانی، ۶۷۲) ║ ۱۳۶۸ش. تصور اینکه با مختصری تشریفات اداری می‌توانم مشکلات آیندۀ این کودک را برای همیشه هموار کنم ابلهی است (نجفی۱، ۴‏/۲۲۵۶‏)
ابلهی کردن
انجام دادن کاری یا گرفتن تصمیمی از روی نادانی و بی‌عقلی.
ق۴. ابلهی و نادانی مکن، که ندانی که چه گویی؟ (بلعمی۱، ۱۰۴۵) ║ ق۵. قائد ابلهی کرد و حقِ خویشتن نگاه نداشت (بیهقی۱، ۴۰۹) ║ ق۶. بروید و ابلهی مکنید که ما را و شما را خدایی هست توانا و دانا (ابوالفتوح، ۷‏/۳۵۱‏) ║ ق۷. فرومایگی کردم و ابلهی/ که این همچنان پُر نشد وآن تهی (سعدی۱، ۱۴۸) ║ ق۸. کردم اندر سر و کارش دو جهان را چه کنم؟/ کردم این ابلهی و کردم و با خود کردم (جهان‌ملک، ۳۴۳) ║ ق۹. ابلهی مکن که اجلت رسیده‌است (بیغمی۱، ۱۷۴) ║ ق۱۰. این دختر ابلهی می‌کند. هرچند گفتم، سخنم نمی‌شنود و قرار نمی‌گیرد (ابومسلم‌نامه، ۳‏/۱۱۹‏) ║ ق۱۴. ایشان هم دیوانگی به‌خود بسته، ابلهی می‌کردند (قاسمی کرمانی، ۲۰۱) ║ ۱۳۲۰ش. ابلهی کردم که گفتم ای خدای/ گر توانی این گره را برگشای (اعتصامی، ۲۱۳) ║ ۱۳۸۲ش. هروقت برمی‌گشت خانه می‌گفت: امشب فلان آقا ابلهی کرد. فلان خانم خیلی خوب لباس پوشیده بود (صابری: سمرقند، ش۲‏/۲۲۰‏)