فرهنگ جامع زبان فارسیفرهنگستان زبان و ادب فارسی

ابتدار

وضعیت: «تأییدشده»
ابتدار ‎ebtedâr‎ [<عربی>]
(اسم) ۱. (با حرف اضافۀ به) (درمورد امری یا جایی) شتافتن به سوی آن یا برای انجام دادن آن.
ق۶. خدمت را میان بندد و در ابتدار {تصحیح قیاسی مصحّح؛ متن: ابتدا} به خدمت و مسارعت به احراز آن سعادت، از هر عضوی باعثی مزعج و از هر موی {ظ: مویی} شخصی مهیج پدید آید (بهاءالدین بغدادی، ۲۸۷) ║ ق۷. از حدود سقسین و بلغار بر عزیمت ابتدار به حضرت کیوک خان روان شد (جوینی، ۳‏/۱۵‏)
۲. پیشی گرفتن؛ پیش‌دستی کردن.
ق۷. دل خود را بر این ندا عرضه کن، اگر ... به رغبت در پیش‌دستی و ابتدار مشحون بینی، بدان که روز قضا تو را مژده و رستگاری خواهد بود (مؤیّد خوارزمی، ۱‏/۳۶۶‏) ║ نظام مهمّات گسسته شود و قوام خیرات زایل گردد. ازآنک ایشان پیوسته بر مرکب هوا سوار باشند و در مضمار ابتدار عنان گشاده و تنگ بسته، ازاین‌سبب زودتر در حبایل غوایل گرفتار گردند (محمد ملطیوی، ۲۷۶)
ابتدار جستن
۱. (با حرف اضافۀ به) (درمورد جایی) شتافتن به سوی آن.
ق۷. مرد روزی خویش استیفا کرد و به سفر آخرت ابتدار جُست (فرائد السلوک، ۳۶۹)
۲. (با حرف اضافۀ بر) پیشی گرفتن؛ پیشدستی کردن.
ق۷. اگر دشمن قصدی پیوندد، بر مدافعت آن اقدام توانید نمود و بر مقاومت خصوم ابتدار توانید جُست (فرائد السلوک، ۵۲۳)
ابتدار فرمودن
↑ ابتدار‏۲.
ق۶. صاحب کلیله در آن میدان استنان نموده‌است و در آن مضمار ابتدار فرموده (محمد ملطیوی۱، ۱۰۷)
ابتدار نمودن
۱. (با حرف اضافۀ بر، به) ؛ ↑ ابتدار‏۱.
ق۷. او ... در خانه معتکف شد و بر طاعت و عبادت ابتدار نمود (فرائد السلوک، ۳۸۲) ║ بر کوهی نزدیک زاهدی بود ... مَلِک ازسرِ اضطرار به خدمت او ابتدار نمود (محمد ملطیوی، ۲۷۵) ║ ق۱۴. به هدم بنای بیت‌الله ابتدار نمود (عبدالرسول منشی، ۳۹۸)
۲. ↑ ابتدار‏۲.
ق۸. چریک مغول از مکامن بأس و اقتدار ابتدار نمودند ... سی هزار مرد به شهادت رسانیدند (وصّاف۱، ۳۹۵) ║ ق۱۳. قشون انگلیس برضدِّ افغان‌ها ... به حرکات جنگ ابتدار نموده، بسیاری از مواقع آنان را ... ضبط کرده‌اند (اختر، ۳‏/۱۶۱۱‏)

معنی ابتدار | فرهنگ جامع زبان فارسی