وضعیت: «در حال ویراستاری»
سمع‌الکیان sam’olkiyân
(اسم) (طبیعیات) فیزیک ارسطویی، نخستین شاخۀ طبیعیات در طبقه‌بندی کهن علوم و موضوع کتاب الطبیعة؛ سماع طبیعی؛ سمع‌الکیان ارسطو ؛ سمع کیان.
ق۶. خاطرم بر سمع این شمع کیان/ مشکل سمع‌الکیان خواهد گشاد (خاقانی۱، ۴۹۶) ║ هم ثقبۀ سمع را رموز سمع‌الکیان ادّخار کردم به ایتام جواهر، و هم لعبة‌العین را عین‌الشمس گردانیدم به انوار زواهر (خاقانی۲، ۲۹۹) ║ ق۱۱. به فضل الله سبحانه از تقریر مباحث جذوات، که در نسبت با مقاصد این کتاب چون فن کلیات نسبت با علم طب و باب سماع و سمع‌الکیان نسبت با علم طبیعی و ابواب شطر کلی و مقالات طبایع شامله نسبت با سیدالعلوم آمده‌است، توفیق فراق یافتیم (میر داماد۱، ۱۵۴) ║ ق۱۳. چون اجسام عالم منحصر است در فلکی و عنصری ... لهذا مباحث این فن منقسم به سه قسم می‌شود. قسم اول در بیان احوال مشترکۀ عامّه [سماع طبیعی] و آن را سماع طبیعی و سمع‌الکیان می‌گویند، زیرا که آن اوّل چیزی است که در طبیعیات مسموع می‌شود و سماع آن در سایر ملحوظ می‌گردد (احمد اردکانی: مرآت الأکوان، ۱۰۱؛ میراث مکتوب، ۱۳۷۵ش) ║ ق۱۴. شیخ گفت: تو هیچ علم سمع‌الکیان خوانده‌ای؟ طب کیمیاوی دیده‌ای؟ شوخ گفت: اسمش را نشنیده‌ام، اینها چه علمی است؟ شیخ گفت: سمع‌الکیان علم خواص و احوال عمومی اجسام را گویند (شیخ و شوخ، ۶۳) ║ ۱۳۲۸ش. یکی گنج معنی ز سمع‌الکیان به/ فروریخت در سمع ما رایگانه (بدیع‌الزمان فروزانفر: یغما، ش ۹/۴۰۰) ║ ۱۳۶۶ش. اگر احکام و خواصی برای مطلق اجسام ثابت بود، خواه جسم معدنی باشد یا آلی و خواه گیاه باشد یا حیوان یا انسان، در این صورت می‌توان موضوع آنها را جسم مطلق قرار داد و این‌گونه مسائل را به‌عنوان علم خاصی مشخص نمود چنان‌که حکماء، بخش اول طبیعیات را به این احکام اختصاص داده و آن را به نام سماع طبیعی، یا سمع‌الکیان مشخص ساخته‌اند (مصباح یزدی: آموزش فلسفه، ۱/۸۹؛ سازمان تبلیغات اسلامی، ۱۳۹۶ش)