زغالی

وضعیت: «در حال ویراستاری»
زغالی ‎zoqâli‎
(صفت) ۱. سیاه و به رنگِ زغال ۱ ؛ زگالی‏۲.
ق۱۴. دخانیات ز نفت آن‌چنان گرفت آتش/ که آن اداره دروپیکرش زغالی شد (عشقی، ۳۹۹) ║ ۱۳۵۸ش. گردن لق عروسک نیز بر سینه‌اش فروافتاد و عروسک با چشمان زغالی بی‌مردمک گریه کرد و بینی زغالی‌اش را به آستین روناک مالید (یونسی، ۱۹۲) ║ ۱۳۷۷ش. ستون سوارها تو سکوت محض سه‌به‌سه از حیاط دبیرستان دخترانه بیرون زد و پرهیب زغالی‌شان رو زمینۀ خاکستری آسمان شکل بست (شاملو۱، ۲‏/۷۰۱‏)
۲. (کسی) که زغال ۱ می‌فروشد.
ق۱۴. صبح بعد از چایی حمال ذغالی آمده، هر چه خواست ذغال را بچپاند من قبول نکرده، به یک هزار دینار رشوه و التماس حمل نمود (محمد کمره‌ای، ۱‏/۷۷۳‏) ║ ۱۳۲۶ش. پیش اجاق آتش بس رُخ به دیگ مالم/ باشد همیشه رویَم چون صورت ذغالی (تقی دانش، ۱‏/۶۱‏) ║ ۱۳۶۰ش. او رخی داشت برافروخته چون آتش سرخ/ من ز افلاس سیه‌رو چو زغالی بودم (حالت۱، ۲۲۹) ║ ۱۳۶۲ش. برای شترداران تنها یک کار مانده بود: به کالشور می‌آمدند، دُرمنه و غیچ بار می‌کردند، به شهر می‌بردند و به نانوایی‌ها و زغالی‌ها می‌فروختند (دولت‌آبادی۱، ۲‏/۴۲۳‏) ║ ۱۳۶۳ش. نعمت‌ زغالی گفت: همۀ مردم پول دادند (مخملباف۲، ۴۲) ║ ۱۳۶۸ش. در طرفِ راست دایی سلیم، ابرایم زغالی با هیکل بلند و پنجه‌های سیاهش قدم برمی‌دارد (درویشیان۱، ۲‏/۸۳۵‏)
۳. مربوط به زغال (معنای زغال ۱).
ق۱۴. بعضی‌ از این میکروب‌ها بنا به تحقیقات آخری پاستور از مولدالحموضه، که مدفوع نباتی است، تلف می‌شوند، بعضی بی او زندگی نمی‌توانند بکنند، بعضی‌از آن‌ها مادّۀ زغال را بلاواسطه جلب می‌کنند. بعضی‌ از ذرات محلل بدن، غذای زغالی خود را تحصیل می‌نمایند (طالبوف۲، ۵۸) ║ ۱۳۴۴ش. شیمیِ ترکیبیِ امروز ۱۳۰۰۰۰ قسم از ترکیباتِ زغالی ـ عضوی می‌سازد (زریاب، ۵۴) ║ او نشاطِ پرجوش‌وخروشِ تام سایر را از نوعِ گرمای نوعی ترکیبِ زغالی می‌داند (زریاب، ۶۸) ║ ۱۳۵۳ش. دختر آقا از پشت تمریک در را انداخت و چپید توی کتۀ ذغالی (گلاب‌درّه‌ای۱، ۴۸۹)
۴. (درمورد انبار یا مکانی) که مربوط به نگه‌داری زغال ۱ است.
۱۳۲۴ش. یک گونی وصله‌دار زغالی و یک کرسی که چندتا بالش پاره و یک لحاف‌کرسی شله و بعضی خرت‌وخورت دیگر توش چپانده‌ بودند ... بیشتر از سایر اسباب تو ذوق می‌زد (چوبک۳، ۱۸۹) ║ ۱۳۵۳ش. کتاب‌هایم کجاست؟ پدرم گفت تو انبار زغالی. چند دفعه خواستم آتششان بزنم، می‌ترسیدم دود‌و‌دَم همسایه‌ها را خبر کند (پارسی‌پور۱، ۳۴)
۵. (درمورد اجاق، بخاری، سماور، و مانند آن) که با استفاده از زغال ۱ گرم یا داغ می‌شود.
۱۳۲۷ش. رجب‌علی پینه‌دوز ... کاسبی روبه‌راهی نداشت، ولی به خودش هرگز بد نمی‌گذراند و اغلب روی کورۀ ذغالی‌اش، کنار درگاه اتاق، قابلمۀ کوچکش غلغل می‌کرد (آل‌احمد۱۰، ۴۵) ║ ۱۳۶۲ش. در صورتِ واگذار کردن چنین جایی به او، که او در آنجا اجاق زغالی و بخاری زغالی عَلَم کند و پنجرۀ قابلِ‌ باز در هرلحظه در اختیار داشته‌ باشد، نتیجتاً، خاله‌لنی ناگزیر است پاره‌ای محدودیت‌های کوچک اجتماعی را ... بپذیرد (کلانتریان، ۳۹۶) ║ ۱۳۷۴ش. یقین که زن‌عمو تازه از سر کار به خانه رسیده بود و داشت سماور ذغالی را روبه‌راه می‌کرد (دولت‌آبادی۲، ۳‏/۵۵۲‏) ║ ۱۳۷۶ش. ما چند نفر، من و این قادر و مجتهد و اللّه‌قلی، هم‌خرجیم و آن سه‌تای دیگر هرکدام جداجدا غذاشان را روی اجاق زغالی گرم می‌کنند و می‌خورند (گلشیری۳، ۳۹۰) ║ ۱۳۷۹ش. ازآنجاکه منقل زغالی ورافتاده‌است، کباب‌پز روی اجاق‌گاز تنها راه جبران این ضایعه است (دریابندری۱، ۱‏/۱۸۴‏)
ترکیبات: مداد زغالی