وضعیت: «تأییدشده»
اتباع ettebâ’ [<عربی>]
(اسم) ۱. پیروی از کسی یا امری، به‌ویژه دین یا عقیده‌ای خاص.
ق۵. مرد از درجۀ علم به درجۀ حکمت به سه چیز رسد: یکی به استعمال علم و تعظیم امر و اتباع سنت (خواجه عبدالله۱، ۱/۳۳۱) ║ ق۶. اتباع سبیل مؤمنان واجب بُوَد (ابوالفتوح، ۶/۱۱۳) ║ ق۷. تحسین و تزیین فرموده و کردۀ او به وجهی کنی که اتباع افعال پسندیده و امتناع از اخلاق ناستوده در او بیفزاید (وراوینی، ۱/۵۱۲) ║ ق۸. محبوب گردانیدن بندگان به این وجه است که شیخ مریدان را سالک طریق اقتدا به رسول‌الله می‌گرداند، ... و چون اقتدا و اتباع صحیح شد، محبت خدای ثابت شد (باخرزی، ۲/۶۴) ║ ق۹. پیغمبر آن شش سعادتمند را به اتباع دین قویم دعوت فرمود (میرخواند، ۲/۱۶۴) ║ ق۱۰. تقلید عبارت از اتباع مرد جاهل است عالم را (خنجی۲، ۱۱۸) ║ ق۱۱. در مسائل دین ... اتباع آن بر عموم برایا و کافّۀ رعایا لازم و متحتّم است (بداؤنی، ۲/۱۸۸) ║ ق۱۲. سر نهادند قوم حق‌نشناس / در پی اتباع رأی و قیاس (حزین، ۸۱۲) ║ ق۱۳. مارشال بازن ... به ترک اردوی خود گفته و به اتباع رای خود رفته بود (ایران۱، ۱/۸۳۱) ║ ق۱۴. چون عادتی مطبوع قومی می‌گردد، دیگران اتباع آن را واجب می‌شمرند (میرزا حبیب۲، ۳۸) ║ ۱۳۴۰ش. حسن ظن به علما و شخصیت دینی آن‌ها یک بابی است و اتباع و پیروی از نظریات علمی و افکار عقلی‌شان بابی دیگر (محمدحسین طباطبایی: مکتب تشیع، ش۶/۷۱) ║ ۱۳۸۶ش. اتباع و پیروی پیامبر تکلیف ثابت و مستمر و همیشگی جهانیان است (علی رحمانی فرد: کوثر معارف، ش۴/۴۲)
۲. فرمانبرداری از کسی یا اطاعت امر و فرمانی.
ق۶. ابراهیم ... فرزند درباخت اتباع فرمان او را (میبدی، ۲/۷۲۵) ║ ق۷. زن را مخالفت زوج در ادنی چیزی از جزویات در خاطر نیاید ... و همیشه تقریر این در ذهن او می‌کند قولاً و فعلاً تا متأکد شود و اتباع اوامر او عادت گردد و اجتناب از نواهی او خُلق (قطب‌الدین شیرازی۲، ۱۳۵) ║ ق۸. اونگ خان ... یک پسر توقتای را ایل گردانید و به اتباع درآورد (رشیدالدین فضل‌الله۱۳، ۱/۵۶۵) ║ ق۹. در اتباع اوامر شهریاری، بنده‌وار کمر کهتری و چاکری بر میان بستند (حافظ ابرو۱، ۱/۱۹) ║ ق۱۰. مخلص هم بنا بر اراده و مخزون خاطر خطیر و اتباع امر مطاع نواب ... از حجاب موانع بیرون آمده، به اهداء این ذریعه مبادرت نمود (اسناد شاه طهماسب، ۲۶۳) ║ ق۱۱. گاه به سبب حسد و عناد امراء درصدد سرکشی و نزاع و گاه به جهت صوفیگری و اعتقاد در مقام اطاعت و اتباع می‌بود (محمود افوشته‌ای، ۱۵۴)
۳. تعقیب و دنبال کردن کسی.
ق۶. قصاص و مقاصت به معنی مساوات و مقابله بُُوَد، و اصل آن اتباع اثر بُوَد؛ یعنی دنبال آن داری که با او آن کنی که او کرده باشد (ابوالفتوح، ۳/۷۷) ║ ق۷. سباشی تکین از اتباع اَتباع ارسلانِ جاذب، مکنت مقام و فرصت استجمام نیافت (جرفادقانی، ۲۸۲) ║ ق۸. او ... عزم اتباع برادر به کرمان مصمم کرد (حسین آوی، ۹۷)
اتباع (کسی/ امری) کردن
۱. (گاه با حرف اضافۀ از) ↑ اتباع۱.
ق۵. نومید مشو که حق‌تعالی همۀ گناهان بیامرزد، چون بازگردی و توبه کنی، «وَ اَحسَنَ ما اُنزِلَ» را اتباع کنی (غزالی۱، ۲/۲۸۹) ║ ق۶. ایشان که بر پی تو رفتند یا محمد در توحید و تصدیق، هم ایشانند که اتباع دین عیسی (ع) و ملت وی کردند (میبدی، ۲/۱۳۷) ║ ق۷. بسیار کس اتباع دانش او کردند (وراوینی، ۱/۱۴۸) ║ ق۸. خوارزمشاه و اتباع او ... اتباع اهل معقول کرده، در عقال عقول مغلول گشته بودند (افلاکی، ۲/۹۸۵) ║ ق۱۰. بر هر متّبعی واجب است که اتباع مقلّد خود کند (خنجی۲، ۱۸۹) ║ ق۱۱. اگر پادشاه و اتباع اتباع مذهب تو نکنند ... از مخالفت تو آثار پشیمانی و ندامت بدیشان لاحق گردد (محمود افوشته‌ای، ۵۱۲) ║ ق۱۲. وآنکه گیرد ز رای خویش سبق / نکند اتباع حجت حق (حزین، ۸۱۸) ║ ۱۳۸۷ش. از جانشینان واقعی وی اتباع و پیروی کرده‌اند (فیاض حسین رضوی: طلوع، ش۲۶/۶۶)
۲. (گاه با حرف اضافۀ از) ↑ اتباع۲.
ق۷. اذیت او بر کسانی که اتباع ایشان نکرده‌اند، مقتصر شده (سیرت جلال‌الدین، ۲۶۵) ║ ق۹. سلطان ابوالمفاخر جوکی امام عهد / کارباب مُلک کرده چو غلمانش اتباع (عصمت بخارائی، ۱۵۵) ║ ۱۳۶۸ش. یک حکومت شرعی است؛ باید از او اتباع کنند. مخالفت با این حکومت مخالفت با شرع است (امام خمینی: صحیفهٔ نور، ۶/۵۹)
۳. ↑ اتباع۳.
ق۱۰. باید که ولی مقتول اتباع قاتل ازبرای مطالبه به نیکوئی کند (ابوالمحاسن جرجانی، ۱/۲۱۰)
اتباع نمودن
۱. ↑ اتباع۲.
ق۶. فرمان نافذه انفذه الله چنین است که در امتثال آن کسی را اجازت تخلف و توقف نیست تا همگنان مضمون مثال را استماع و حکم فرمان را اتباع نمایند (بهاء‌الدین بغدادی، ۷۸) ║ ق۱۰. اوامر زاجرۀ «فَلیُقاتِلْ فی سَبیلَ الله» ... را اتباع نمایی (خنجی۲، ۵۲)
۲. ↑ اتباع۱.
ق۸. آن روز که رسول اظهار دعوت کرد، اتباع نمود (ابرقوهی، ۱/۱۹۲) ║ ق۹. آن قدر ایام که حضرت شهنشاه عظام در ملک بود، به متابعت اولیا اتباع نمود (شمس عفیف، ۳۷۱)