وضعیت: «در حال تأیید»
عطا(ء) atâ(’) [هم‌آوا: اتا؛ فعل همایند: دادن، ساختن، فرمودن، کردن، گرداندن، نمودن؛ ورزیدن (مجهول: شدن، گردیدن)]
(اسم) ۱. بخشیدن و دادن چیزی غالباً مطلوب و ارزشمند به کسی ؛ اعطا(ء)؛ عطادهی.
ق۳. از فرط عطای او زند آز / پیوسته ز امتلا زراغن (ابوسلیک گرگانی: سروری، ۳/۶) ║ ق۴. پس خدای تعالی در ایشان روح عطا کرد مر قهر کردن اهرمن را (بلعمی۱، ۱۱۳) ║ ق۵. چون نسبت ایمان و معرفت پیوسته بود از کرم ما اولی‌تر بود که او را از خود جدا نگردانیم و به بهشت فرود آرم و لباس مغفرت پوشانم و دیدار خود عطا گردانم (ابواسحق نیشابوری، ۱۲۲) ║ خواجه بوسعد ... نزدیک من رنجه شد و آنچه در طلب آن بودم مرا عطا داد (بیهقی۱، ۱۳۰) ║ مِی گیر و عطا وَرز و نکو گوی و نکو خواه / این است کریمی و طریق ادب این است (منوچهری، ۱۶) ║ ق۶. خدای تعالی ما را نفرمود که از او سؤال کنیم الّا تا اجابت کند، اگر نه آن استی که عطا دوست دارد ما را سؤال نفرمودی (ابوالفتوح، ۵/۳۴۵) ║ ق۷. گفتم که زد سپاهی گفتا به یک نبرد / گفتم دهد جهانی گفتا به یک عطا (لویکی، ۶۱) ║ ق۸. در ازل بر ما در میخانه را بگشوده‌اند / تا ابد این سلطنت ما را عطا فرموده‌اند (شاه نعمت‌الله، ۲۸۴) ║ ق۹. بدان که کمال کرم آنکه از سؤال سایل و تکرار عطا ملول نگردند، بلکه به عطای اوّل فقیر را از مذلّت نیاز و وحشت آز بازرهانند (شجاع، ۳۰۷) ║ ق۱۰. دِرَم به مدح و ثنا خسروان عطا سازند / تو بذل مال کنی ما تواضع و تعظیم (نظیری، ۴۵۵) ║ ق۱۱. سرایی که در آن غلّۀ فراوان و جواهر بسیار و زنان صاحب‌جمال و دیگر اسباب عیش مهیّا بود به سندرک و یارانش عطا نمود (خالقداد۱، ۱۵۶) ║ ق۱۲. هر حیوان را حربه‌ای که بدان دفع موذی از خود نمایند عطا شده (عقیلی خراسانی۱، ۱/۱۲۵) ║ ق۱۳. از همان ساعت نزول تا دوثلث از شب گذشته مشعل‌ها برافروخته، عطا و بذل و انعام و احسان می‌شد (جهانگیر میرزا، ۲۱) ║ ق۱۴. در دربار همۀ دوَل، در عداد وزرای بزرگ معرفی شده؛ نشان‌های بزرگ از هر دولتی دربارۀ ایشان عطا گردید (افضل‌الملک، ۲۰۴) ║ ۱۳۲۳ش. دلم می‌خواهد لاینقطع کارم عطا، فکرم صفا و ذکرم وفا باشد (جمالزاده۳، ۱۸۱) ║ ۱۳۴۰ش. نجاشی ... از عطا فراغت یافت. سپس به او گفت همۀ فرش این اطاق را هم که من در آن نشسته‌ام با خود ببر (دستغیب، ۲/۶۹) ║ ۱۳۷۹ش. بزرگ‌ترین اشتباهِ سیّد این بود که بزرگ‌ترین عیب مرا نفهمیده بود: اینکه به من هم موهبتی شیطانی عطا شده‌است (قاسمی، ۱۹۹)
۲. ویژگی فردی که به‌راحتی به دیگران هدیه و پول می‌دهد؛ بخشندگی و سخاوتمندی ؛ عطابخشی.
ق۴. نه چون پور میر خراسان که او / عطا را نشسته بوَد کردگار (رودکی، ۹۹۵) ║ ق۵. تویی که بی تو عطا را نه اصل هست و نه فرع / تویی که بی تو سخا را نه پود هست و نه تار (ابوالفرج رونی، ۶۴) ║ ق۶. نظیری نداشت در فضایل و در عطا مگر پسر خواهرش که هشام است (ابومحمد نجار، ۱۴۳) ║ ق۷. دیگر از خصال و خصایص ملوک، کرَم و سخا و مروّت و عطاست و این خلقی است که شمول و عموم او زیادت از جملۀ اخلاق است و احتیاج مردم بدان بیشتر (تاریخ شاهی، ۷۱) ║ ق۸. [او را] در جود و عطا تشبیه به بحر موّاج کردندی (هندوشاه نخجوانی، ۲۰۸) ║ ق۹. فلَک‌قدرا! تو آن بحر عطائی / که حاتم پیش جودت هست محتاج (اطعمه، ۱۹۷) ║ ق۱۰. در شهر عطای تو طمع را / سد قافله بیش در پیِ هم (وحشی، ۳۰۱) ║ ق۱۱. مُنعم که می‌گدازدم از منّت عطا / ما را به اعتقاد خود ایجاد می‌کند (واعظ، ۲۰۶) ║ ق۱۲. آوازۀ عطایش از شش‌جهت گذشته و درگاه والایش موطن منتخبان هفت‌اقلیم گشته (عبدالنبی بهبهانی، ۷۵) ║ ق۱۳. مخمّر ز آب و خاک و باد و نار استش بدن اما / حیا آبش، وفا نارش، رضا بادش، عطا طینش (قاآنی، ۴۶۸) ║ ق۱۴. چو ما نداریم خبر ز حکمت، صبور باشیم به هر مصیبت / که دادنش هست عطا و رحمت، گرفتنش نیز بوَد تفضّل (ادیب‌الممالک، ۲/۸۸۵) ║ ۱۳۳۴ش. منع در مذهب صوفی کفر است / رادی و بذل و عطا ز ایمان است (دهخدا۴، ۱۴۰)
۳. چیزی ارزشمند که آن را برای هدیه یا گاه مزد به کسی می‌بخشند ؛ استعطا(ء) ۲؛ عطاکرده.
ق۴. هر مَلِکی ایشان را چیز همی‌دادی و خواسته و عطا بخشیدی (بلعمی۱، ۹۸۲) ║ ق۵. ادب ستدن عطا آن است که هرچه از شبهت بوَد نستاند و هرچه زیادت از حاجت وی بوَد نستاند (غزالی۱، ۲/۴۲۹) ║ ق۶. علما گفتند علامت دوستی دو چیز است: عطای اندک از دوست به بسیار برگرفتن و عطای بسیار از خود به اندک شمردن (ابونصر خانقاهی، ۴۹) ║ ق۷. به عطاءِ اندک او در خشم نباید شد و در چشم قبول خود، آن اندک را بسیار باید دانست (تاریخ شاهی، ۳۳) ║ یکی را دید لب‌فروهشته و ابرو درهم‌کشیده و تند نشسته. برگشت و سخن نگفت. پرسیدندش: چه کردی؟ گفت: عطای او به لِقای او بخشیدم (سعدی۲، ۱۱۳) ║ ق۸. مولانا ... آن بها را داده و تشریفاتم پوشانید و چندان عطا و تشریفات دیگر به خدمت یاران فرستاد که در شرح آید (افلاکی، ۱/۱۴۳) ║ ق۹. فرمود تا دهان وی پر از جواهر نمودند و از خزینه به انواع عطا و هدایا مخصوص گردانیدند (معین‌الدین فراهی، ۵۳۳) ║ ق۱۰. به دامان عطارد چون عطا ریخت / ز کِلکش گوهر مدح و ثنا ریخت (هلالی، ۲۸۱) ║ ق۱۱. بنوازی ار گدائی به تفقّد و عطائی / نکنی از این زیانی، نرسد از آن شکستت (فیض کاشانی، ۵۳) ║ ق۱۲. یارب بگسل چنگ هوا از هوسم / تا غیر عطایت نبوَد دست‌رسم (لامع، ۶۱۴) ║ ق۱۳. سلیمان خان در ازای این خدمت به عطای شمشیر مرصّع از دولت سرافرازی یافت (جهانگیر میرزا، ۳۳۳) ║ ق۱۴. اعیان را با خود همراه و ملاها را با عطا زبان‌بند کرده بود (سیّاح۱، ۵۱۴) ║ ۱۳۲۴ش. گر به پهنای جهان و فلکم بُد دهنی / دادمی شرح که با خلق، عطایش چون کرد (فصیح‌الزمان، ۶۳) ║ ۱۳۵۶ش. در چیزهای دیگر که عطاهای واهب الصّور است، نباید فرق بزرگ و تفاوت پیدا کنند، و الّا علماً در طبیعت ظلمی واقع شده‌است (باستانی پاریزی، ۴۵۲) ║ ۱۳۷۲ش. عطای بزرگان این سرزمین دوتا بارک الله است و یک آفرین (به‌آذین۱، ۲/۱۴۷)
۴. دستمزد و مستمری نیروهای نظامی در حکومت‌های قدیم.
ق۴. ایشان را خبر دادند که محمد به دیوان بغداد عطا بنهاده‌است و سپاه را دوساله درم می‌دهد (بلعمی۲، ۴/۱۲۱۷) ║ ق۵. مطیع نامه نوشت که آن دویست‌هزار دینار، عطای حشمِ خراسان کردیم (گردیزی، ۸۸) ║ ق۶. در مستی بذل بسیار کردی و تمیز معتبر نداشتی، عطاء امیر و سپهسالاری به مطربی دادی (ابوحامد کرمانی، ۶۹) ║ ق۷. ای مسلمانان، عجب نمی‌دارید که من مردی پیرم و مرا به غزو می‌فرستند و اسب و استر و سراپرده تکلیف می‌کنند و عطای من سیصد درم است و هفت دختر دارم (مؤیّد خوارزمی، ۳/۶۸۵) ║ ق۸. بعد از آن در خاطر مبارکش آمد که از صحابه هر کس که در اسلام زودتر آمده باشد او را عطا بیشتر و پیشتر دهند، پس کتاب را ملازم گردانید و بفرمود تا طبقات مرتزقه مرتّب گردانند (هندوشاه نخجوانی، ۳۱) ║ ق۱۰. مصلحت چنان دیدند که دفتر عطا مقرّر گردانند و اسامی لشکر اسلام به ترتیب قبایل در او درج کنند و مقادیر عطاهای ایشان را مقرّر سازند تا نام هرکس که در دیوان عطا ثابت باشد به وقت حاجت او را امر کنند تا حاضر شود (خنجی۲، ۳۰۲)
۵. نادیده گرفتن خطا و اشتباه کسی.
ق۵. هرکه خود را شناخت به خطا، او را شناخت به عطا (خواجه عبدالله۲، ۵۴۶) ║ ق۶. ز غایت کرم توست یا ز خامی من / که با گناه چنین منکرم امید عطاست (انوری، ۱/۴۵) ║ ق۷. خجل گفت کانچ از من آمد خطاست / ببخشای بر من، چه جای عطاست (سعدی۱، ۱۷۶) ║ اینجا که منم به جز خطا نی / وانجا که تویی به جز عطا نی (مولوی۱، ۶/۸۹) ║ ق۸. ما نکردیم جز گنه چیزی / تو به ما جز عطا چه خواهی کرد (شاه نعمت‌الله، ۲۴۳) ║ ق۹. بر سر خوان عطایش بنشان / دامن از گرد خطایش بفشان (جامی۳، ۱/۶۶۰) ║ ق۱۰. ما همه سهو و خطاییم عطای تو کجاست / قلم عفو بکش بر همه و عذر پذیر (فخری هروی، ۴۸) ║ ق۱۱. هر گناهی را به امّید عطایی می‌کنیم / بی‌گمان لطف بی‌اندازه یک تقصیر نیست (اسیر شهرستانی، ۱۶۶) ║ ق۱۲. هر صوابی را عتابی از پی است / هر خطایی را عطایی از قفاست (نشاط، ۴۸) ║ ق۱۳. خطای بنده باید تا عطای خواجه بنماید / نمایان شد عطای او ز طومار خطای من (فروغی بسطامی، ۲۵۳) ║ ق۱۴. بار الها گر خجل هستم من از افعال خویش / چشم امّیدم به درگاه عطای منتهاست (نسیم شمال، ۲/۲۵۳) ║ ۱۳۳۰ش. گر گنه کردم عطا از شاه خوبان دور نیست / روزی آخر مژدۀ عفو گناهم می‌رسد (بهار، ۲/۱۱۷۱) ║ ۱۳۵۸ش. بچه بوده، بچگی کرده، جهالت کرده، از کوچکان خطا، از بزرگان عطا (یونسی، ۱۵۰)
۶. در ترکیب پیش از جزئی دیگر می‌آید:
الف- پیش از بن مضارع فعل می‌آید و معنای هدیه و هدیه دادن را به آن می‌افزاید و صفت مرکب فاعلی می‌سازد.
ق۵. من ثناگوی بزرگانم و مدّاح ملوک / خاصه مدحتگر آن راد عطابخش کریم (فرّخی، ۲۴۴) ║ ق۶. فلک از جود او عطاجوی است / راز با رای او سخن‌گوی است (سنایی۲، ۶۱۵) ║ ق۷. تا روز حشر زورق امّید اهل فضل / اندر محیط دست عطاگستر تو باد (اسفرنگی، ۷۰۷) ║ ق۸. جلال دنیی و دین پادشاه عالم عادل / که آفتاب عطاپرور است و سایۀ یزدان (عماد فقیه، ۲۲۰) ║ ق۹. وز آنجا شد به بالاتر سبک‌خیز / عطارد را به فرق سر عطاریز (جامی۳، ۲/۲۸) ║ ق۱۰. تو خسرو ساترِ خطاپوش / حیدردلِ باذلِ عطاکوش (محتشم، ۱/۳۲۸) ║ ق۱۱. حق سبحانه ... آن حضرت را بر کلِّ عالم و عالمیان سایه‌گستر و شکسته‌پرور و عطاپاش و خطاپوش به هزاران‌هزار دولت و اقبال و عظمت و جلال دیرگاه دارد (بداؤنی، ۳/۲۰۸) ║ ق۱۲. از مبدأ وجود نگردد عطاپذیر / جان را اگر نه جنّت کویش بوَد معاد (حزین، ۶۰۸) ║ ق۱۳. شهنشاه عطاورزی دو گیتی را همی‌ارزی / به داد آسایش مرزی به رای آرایش کشور (سروش، ۱/۲۳۶)
ب- پیش از اسم می‌آید و معنای هدیه و پاداش ارزشمند را با زیرساختی تشبیهی به آن می‌افزاید و صفت مرکب می‌سازد.
ق۶. دست چو بادش به گاه جود و فتوّت / ابر سخاسایۀ عطامطر آمد (سوزنی۱، ۵۶) ║ ق۱۱. فرمان عطاعنوانِ وفانشان این وقت خوش را که حوادثات ایام دست داده، مغتنم شمرده (نصرآبادی۱، ۲/۸۳۸) ║ تو آن بهار مروّت‌گلی، عطاثمری / که گل ز خاره برویانی و ستاره ز خار (نوعی، ۳۲۱)
۷. در ترکیب پس از جزئی دیگر می‌آید:
الف- پس از صفت یا قید می‌آید و معنای بخشیدن و هدیه دادن را به آن می‌افزاید و صفت مرکب فاعلی می‌سازد.
ق۴. از همه ملکان نزدیک مردمان آن دشمن‌تر که او کم‌عطاتر و کم‌عفوتر و نابخشاینده‌تر (بلعمی۲، ۴/۱۱۴۲) ║ ق۵. به درستی که خدای فراخ‌عطا و داناست (تفسیر کهن۱، ۱۳۷) ║ کجا رفت سالارت ای بی‌وفا؟ / بخیل است و درویش و اندک‌عطا (ربیع، ۱۸۷) ║ به‌درستی خدای است ستودۀ بزرگوار و بسیارعطا (سورآبادی۲، ۱/۳۸۸) ║ ای ستوده‌خوی ستوده‌سخن / ای بلنداختر بلندعطا (فرّخی، ۴) ║ عمرو لیث مردی بزرگ‌همّت و بزرگ‌عطا بود (نظام الملک، ۲۶) ║ ق۶. ابوعبیده گفت: «الواسع، الغنیُّ»، معنی آن باشد که واسعُ العطاء (ابوالفتوح، ۲/۱۲۷) ║ درشت‌ماشطه و نرم‌گوی و سخت‌کمان / گران‌عطا و سبک‌حمله و لطیف‌آثار (جمال‌الدین اصفهانی، ۵۰۳) ║ چون میان کاسۀ ارزیز دلْشان بی‌فروغ / چون دهان کوزۀ سیماب کفْشان کم‌عطا (خاقانی۱، ۱۸) ║ بزرگوارا یار وسیلتی که مراست / به خدمت تو اگرچه شکسته‌بال شده‌ست ـ ز التجای من کهتر ثناگستر / به جود زودعطای تو دیرسال شده‌ست (رضی‌الدین نیشابوری، ۱۳۰) ║ المجید: بزرگ‌قدر و نیکوعطا (سمعانی، ۴۱۵) ║ ای طویل‌مدّت کثیرمودّت قصیرعداوت زایدعطاء ناقص‌جفاء جوان‌بخت پیرتدبیر که جوان و پیر و طویل و قصیر اهل عالم ترا منقاد و مسخّرند و فرمان‌بردار (ظهیری۱، ۲۹۹) ║ جوانمرد، راست‌گوی بوَد، وفادار و امانت‌گزار و رحیم‌دل، درویش‌دار و پُرعطا و مهمان‌نواز و نیکوکار و شرمگین (میبدی، ۵/۶۶۸) ║ ق۷. سپاس و ستایش خدای را که ستوده‌نام‌هاست و ستوده‌نعمت‌ها، آن فراخ‌عطا، آن خوانده از بهرِ بریدن رنج و پیچیدگی (مقامات حریری، ۱۹۴) ║ ق۸. ولیدِ بن عبدالملِک ... مرد کریم‌نهاد و فراخ‌عطا بود (حمدالله مستوفی۲، ۲۷۷) ║ ق۹. نسبت به جلسا و علما وافر‌العطا و کثیر‌الاحسان بود (میرخواند، ۳/۵۱۴) ║ او ... بزرگ‌منش و بسیارعطا بود (میرخواند، ۳/۵۳۶) ║ ق۱۰. تو آن بزرگ‌عطایی که دُرّ نظم مرا / ندیده قیمتش ارسال کردی از احسان (محتشم، ۱/۵۹۳) ║ ق۱۲. زهی بلندعطایی که می‌کشد خط نسخ / به دفتر کرم بحر مدّ احسانش (تأثیر، ۷۶) ║ ق۱۴. انگلیسیان این را یک علامت ضعف نفس و سهل‌العطاء بودن این شاه می‌دانستند (سیّاح۱، ۵۶۳)
ب- پس از اسم می‌آید و معنای هدیه یا هدیه دادن را با زیرساختی تشبیهی به آن می‌افزاید و صفت مرکب می‌سازد.
ق۵. شاهِ گردون‌همّت گردون‌محل / خسرو دریادل دریاعطاست (مسعود سعد، ۲/۹۶۱) ║ ق۶. نیی اختر چرا اختر‌عطایی / نیی دریا چرا دریا‌نوالی (ادیب صابر، ۶۹) ║ نه بحر و بحرعطا و نه ابر و ابرنوال / نه چرخ و چرخ‌علوّ و نه کوه و کوه‌جگر (ادیب صابر، ۱۵۴) ║ ایا قطب دین میر میران تو آنی / که جیحون‌عطایی و گردون‌توانی (جبلی، ۱/۴۳۶) ║ فلک‌محل و ملَک‌خوی و مشتری‌طلعت / زمانه‌فعل و زمین‌حلم و آفتاب‌عطا (جمال‌الدین اصفهانی، ۲۲) ║ آصف حاتم‌سخا، احنف سحبان‌بیان / یحیی خالدعطا، جعفر هارون‌شعار (خاقانی۱، ۱۸۲) ║ آن کوه کان‌سریرت و بحر گهرعطا / وآن ابر برق‌خنجر و مهر فلک‌جناب (رضی‌الدین نیشابوری، ۴۳) ║ شاه سکندرلقا، حاتم گوهرعطا / رستم کشورگشا، حیدر گیتی‌ستان (قمر اصفهانی، ۲۱۳) ║ دست تو که خورشیدعطا افتاده‌ست / ابری‌ست که بارانْش سخا افتاده‌ست (قمر اصفهانی، ۲۷۲) ║ محیط‌کوه رکاب‌آسمان صاعقه‌خشم / سپهرعرش جناب‌آفتاب ابرعطا (مجیر، ۱۵) ║ ای شهِ کسری‌عطا خسروِ گردون‌رکاب / کز کفِ تو آفتاب همچو هلال از مه است (مجیر، ۴۲) ║ قلزمِ دجله‌عطا مهدیِ دجّال‌بند / کسریِ جمشیدجام خسروِ خورشیدفر (مجیر، ۱۲۰) ║ ملَک‌علو عطاردعلوم مهرعطا / سماک‌رمح اسدحملۀ هلال‌علَم (مجیر، ۱۳۴) ║ خسروِ مشتری‌بقا کسریِ آسمان‌عطا / عیسیِ مریم‌آستین خضرِ سکندرآستان (مجیر، ۱۵۶) ║ ق۷. پیوسته کآن ز خجلتِ دستِ گهرعطاش / سر درکشد به دامنِ خاکینِ کوهسار (اسفرنگی، ۲۴۴) ║ ای روی مُلک و دین را آرایش از وجودت / دستورِ بحردستی، خورشیدِ کان‌عطایی (لنبانی، ۱۳۴) ║ ق۸. دو چشمِ خسرو از باریدنِ دُر / کفِ شاهنشهِ باران‌عطا شد (امیر خسرو۴، ۲۷۲) ║ از این مراد و مقصود نشان نیابی الّا از ناموری، دادگستری، سرافرازی، سروَری، سحاب‌سخایی، بحرعطایی، آسمان‌مقدرتی (منشی کرمانی۱، ۸) ║ ق۹. جهان جود و کرم شاه آفتاب‌عطا / کز ابر جود تو دامانِ مُلک پرگهر است (عصمت بخارائی، ۳۸) ║ ق۱۰. وقت آن دررسید که از شمایم گلزار اخبار خاقان منصور ... جمشیدحشمت فریدون‌لوا اسکندرهمّت کسری‌عطا معزّالسلطنه و الخلافه ابی الغازی سلطان حسین میرزا مشام مستنشقان ریاض فضل و کمال را معطّر گرداند (خواندمیر۱، ۴/۱۱۰) ║ ق۱۱. برق‌تیغ، ابرعطا، بحرکرم، کوه‌وقار / آسمان‌بارگه، انجم‌سپه و صبح‌لواست (واعظ، ۴۶۳)
عطای چیزی/کسی را به لقای چیزی/کسی بخشیدن
رها کردن چیزی یا کسی و رویگردان شدن از آن یا او برای پرهیز از بدی‌های چیز یا کس دیگری که ملازم و همراه آن است.
۱۳۲۱ش. این شخص اصلاً تفرشی و به قدری بدعنق و بدبرخورد بود که مردمان حسابی کمتر رغبت به رفتن خانۀ صدراعظم داشتند و عطای او را به لقای دربانش می‌بخشیدند (عبدالله مستوفی، ۱/۴۹۲) ║ ۱۳۴۹ش. یکی از اعضاء عالی‌رتبۀ سفارت ایران، آقای مشیری، معلوم شد عطای کرایۀ خانۀ مورد نظر را به لقای صاحب آن بخشیده‌است (محمدابراهیم باستانی پاریزی: یغما، ش۲۶۰/۹۲) ║ ۱۳۵۷ش. سفیر فوق‌العادۀ شاه عباس صفوی عطای شهریار هند را به لقای مسئولین تشریفات بخشیده فروتنی بیش از حد ... نکرده و از خیر تفقّد و احسان جهانگیر درگذشته است (عبدالحسین نوایی: شاه‌عباس، ۳/۳۱۲؛ بنیاد فرهنگ ایران، ۱۳۵۷ش.) ║ ۱۳۶۶ش. جلال عطای دکتر شدن را به لقای استادانش بخشید، اما من این بخشش را نکردم (سیمین دانشور: کیهان فرهنگی، ش۴۲/۷) ║ ۱۳۸۵ش. همین امر سبب می‌شود خواننده در همان چند صفحۀ اول، از خواندن متن دست بردارد و عطای نویسنده را به لقای متن ببخشد (صابر امامی: ادبیات داستانی، ش۱۰۱/۱۰۰)
عطای چیزی/کسی را به لقایش بخشیدن (بخشیدن: گذاشتن)
(مجاز) رها کردن و چشم‌پوشی کردن از چیزی یا کسی به دلیل اینکه دردسر یا زحمت یا زیان آن یا او از سود و فواید آن بیشتر است.
ق۷. پرسیدندش چه کردی؟ گفت: عطای او به لقای او بخشیدم (سعدی۲، ۱۱۳) ║ ق۹. اگر مسؤول‌عنه لئیم و خسیس بود ترک طمع کن و آسوده گرد و عطای او را به لقای او گذار (شجاع، ۳۱۹) ║ ق۱۱. عطای او را به لقای او بخشیدم (هبله‌رودی، ۱۰۹) ║ ق۱۳. همۀ خیالم اینکه با وسیله‌ای نیک عطای او را به لقای او ببخشم (میرزا حبیب۱، ۲۲۴) ║ ق۱۴. دیدم این حرکت سردار ماحی همۀ محبّت‌های اوست، عطای او را باید به لقایش بخشید (طالبوف۱، ۲۰۹) ║ ۱۳۲۱ش. با بزرگان پیوند نکنیم و عطای این مردمان زورگوی بی‌منطق را به لقایشان بخشیده، نه شیر شتر بخواهیم و نه دیدار عرب (عبداللّه مستوفی، ۳/۴۵۴) ║ ۱۳۶۲ش. جوانک خوش‌پوشی گفت: من که خیال دارم اگر این دفعه هم به جایی نرسیم عطای معلمی را به لقایش ببخشم (میرصادقی۲، ۱۴۵) ║ ۱۳۹۸ش. می‌توان سه گرایش عمده را در عبور از شعر دهۀ چهل ... به شعر دهۀ پنجاه تشخیص داد ... گرایش دوم مربوط به شاعرانی همچون سیاوش کسرایی، خسرو گلسرخی، سعید سلطان‌پور و ده‌ها شاعر گمنام دیگر است که شعرشان را یکسره وقف آرمان‌های سیاسی خود کردند و در همان مقطع خوش درخشیدند و عطای جاودانگی در ادبیات را به لقایش بخشیدند (حافظ موسوی: آزما، ش۱۴۳/۵۰)
عطای چیزی/کسی را به لقایش گذاشتن
⇅ عطای چیزی/کسی را به لقایش بخشیدن.
عطای کبری
برگرفته از اصطلاح عطیۀ کبری و به معنی عمر بلندی که به واسطۀ وضعیت خاص کواکب به انسان داده می‌شود و معمولا آن را صدوبیست سال محسوب می‌کنند.
ق۶. تو را عطیۀ عمری چنان‌که هیلاجش / کند کبیسۀ سالش عطای کبری را (انوری، ۱/۳) ║ ق۷. بر بقای تو اتّفاقی هست / معطیان عطای کبری را (اسفرنگی، ۱۰۹) ║ دوام مدّت عمرت عطای کبری باد / که ممکن است اجابت نه از خرد دور است (فرید احول، ۲۶)