وضعیت: «در حال اصلاحات ویراستاری اول»
آلات‌وادوات âlâto’adavât, âlât va ’adavât [<← آلات + و (عطف) + ادوات>؛ (صورت نحوی: آلات و ادوات)]
(اسم) ۱. اجزای تشکیل‌دهندۀ چیزی یا قطعات یا مواد اولیه‌ای که برای ساخت یا تهیۀ چیزی به کار می‌رود ؛ آلات‌وادات ۳؛ ادوات‌و‌آلات۴.
ق۵. چو شخص کز طبایع ترکیب یافته باشد فساد پذیرد، معنی قول ما که گفتیم شخص حیوان فساد پذیرد، آن باشد که همی‌گوییم آنچه او خاک بود به صورت خاکی بازگشت و آنچه آب بود و هوا و آتش، به اصول خویش بازگشتند ... پس پیدا کردیم که فساد اشخاص موالید بازگشتن جوهر جسم است از صورتی که آن به میانجی این آلات و ادوات علوی حاصل شده‌است بر او، به صورت‌هایی که آن به میانجی اجسام حاصل شده‌است مر او را (ناصر خسرو۶، ۲۸۱) ║ ق۷. تمام صنعت جز به استکمال آلات و ادوات آن دست ندهد و کمال شخص بی سلامت اعضا و ابعاض آن صورت نبندد (شمس قیس، ۴۳۸) ║ ق۸. حق تعالی موسی علیه‌السلام را فرمود تا صندوقی بسازد و دو لوح شهادت را در آنجا نهد، و بر آنجا قبّه‌ای بزند مشهور ... و گِردِ آن سرادقی ... درکشند و به پرده‌های زرنگار بیارایند و آلات و ادوات آن را در زر و نقره گیرند و به جواهر نفیس شریف مرصّع کنند و به دیبا و وشی بیارایند (رشیدالدین فضلالله۱۱، ۷۵) ║ از فرنگستان چند استاد منجنیقی با خود آورده بود. ایشان را به کار ساختن منجنیق و پرداختن آلات و ادوات او مأمور گردانید (سیف هروی، ۵۰۴) ║ ق۹. معماران دانا و بنایان توانا طرح چهارباغی چهارصد و چهل جریب و قصری عالی در میان چهارباغ بنیاد نهادند و استادان ... در کار عمارت قیام نمودند و ارکان دولت و دیوانیان وجوه عمارت و مؤنات {متن: + و} اسباب و آلات و ادوات بر متوجّهات ولایات حواله داشتند و محصّلان غِلاظ و شِداد برگماشتند (عبدالرزاق سمرقندی، ۲، ق۲/۱۰۰۸) ║ ق۱۰. صاحب تحفة الغرایب گوید که در نینوی طاحونه‌ای است تمامی آلات و ادوات آن مجسم از سنگ (خواندمیر۱، ۴/۶۵۵) ║ ق۱۴. افتتاح کارخانۀ چلواری‌بافی ... که در مابین شهر طهران و الکای شمیران احداث شده و تمام آلات و ادوات آن را به‌حکمِ دیوان اعلی از ممالک اروپا ابتیاع و حمل کرده‌اند (اعتمادالسلطنه، ۱/۱۳۲)
۲. ابزارها و وسایلی که با آن‌ها کاری انجام می‌دهند ؛ آلات‌وادات ۲؛ ادوات‌و‌آلات۱.
ق۶. اصول و قوانین انتظام اعمال مردمان چهار قسم آمد: اول امارت است و معنی او کارفرمایی است ... دیگر حراثت و زراعت است و اصول او دانستن اوقات و شناختن ساعات و ایجاد و ترتیب آلات و ادوات و مهارت بر قطع و حصد و غرس و حرث و آنچه متضمنات آن است (ظهیری۱، ۳۲۶) ║ ق۷. در آن عرصه، زمینی پاک و منبتی گوهری که اهلیت ورزیدن دارد بگزینید و جماعتی که صناعت حراثت و فلاحت دانند و رسوم زرع و غرس نیکو شناسند، آنجا روند و هرچه به کار باید، از آلات و ادوات و اسبابی که اصحاب حرفت را شاید، جمله در کشتی‌ها نهند (وراوینی، ۱/۷۹) ║ ق۸. هر موضع از کوه‌ها و صحراها که ببیند، بگوید که آن موضع معدن چیست ... و طریقهٔ استخراج هر جنسی از معدن و گداختن آن از ترتیب آلات و ادوات داند و آن را بر خود جمله ساخته و تجربه کرده (رشیدالدین فضلالله۱۳، ۲/۱۳۴۰) ║ ق۹. ما انسان را برگزیدیم از بَرّ مُلک و از بحر ملکوت؛ زیراکه اگر ملکوت است ... از جامعیت انسان محروم است و هرچه مُلک است، او را نیز از این معنی میسر نیست؛ زیراکه او آلات و ادوات انسان است (قاسم انوار، ۳۹۵) ║ ق۱۱. القصه در سنهٔ اثنی‌وتسعین محمد بن قاسم ... مدتی در کرمان ساختگی لشکر نموده، آلات و ادوات حرب و قلعه‌گشائی را معَدّ و مهیا گردانید (معصومی، ۲۱) ║ ق۱۲. جمعی معمار و بنّاء و نجار و سایر آلات و ادوات بنّائی نیز روانه ساخت که به بعضی مصارف ضروریه رسانند (میرزا کلانتر، ۸۲) ║ ق۱۳. پاک می‌شود به پاک شدنِ آن آب، آلات و ادوات طبخ، از ظرف و غیر آن، و دست و رخت کسی که متوجّه عمل است؛ به شرط آنکه عامل و آلت باقی باشد بر عاملیّت و آلتیّت تا به حال پاک شدن (محمدابراهیم کلباسی، ۱۵۵) ║ ۱۳۱۵ش. امروز ترقی علم شیمی و تکمیل آلات و ادوات به جائی رسیده که شمارهٔ ذرات و اجزاء لایتجزّی را در مقدار معیّنی از ماده به‌تقریب معلوم می‌کنند (فروغی، ۳/۲۰۳) ║ ۱۳۶۲ش. افسوس که آلات و ادوات خاصی خلق نشده‌است که بتواند بالا رفتن یا کم شدن وزن آدمی را در اثر اشک یا درد ... اندازه بگیرد (کلانتریان، ۱۴۲) ║ ۱۳۸۱ش. آنچه در بعد از این مقدمه ملاحظه می‌فرمایید ترجمهٔ مقالتی است که ابراهیم شبّوح به‌صورتِ فرهنگ لغت‌گونه‌ای از واژه‌های عربی مربوط به کتاب‌نویسی و کتاب‌پردازی و آلات و ادوات صحافی و نوشتاری فراهم آورده‌است (عبدالله انوار: نامۀ بهارستان، ش۶/۴۴۷)
۳. کسانی، چیزهایی یا اموری که از طریق آن‌ها تحقق امری یا رسیدن به هدفی ممکن شود ؛ آلات‌وادات ۱؛ ادوات‌و‌آلات۲.
ق۶. هیچ علمی بی آلات و ادوات محصّل نگردد و آن صفوت طبیعت و کمال کیاست است و قوت حفظ و رویّت (ظهیری، ۶۲) ║ ق۷. روح در عالم غیب نوری روحانی داشت که بدان مدرک کلیات آن عالَم بود ... اما دیگر مدرکات غیبی و شهادتی که ادراک کلیات و جزویات هر دو عالم کند نداشت. اینجا حاصل می‌شد و استحقاق معرفت حقیقی به‌واسطهٔ این آلات و ادوات خواست یافت (نجم دایه، ۱۱۴) ║ ق۸. کاتب فاضل و منشی فایق و دبیر مفلق بزرگ‌تر آلتی و اداتی‌اند از آلات و ادوات پادشاهی و سلطنت و نیکوتر زینتی از زینت‌های امارت و وزارت و مملکت (ابن هندوشاه۱، ۱، جزء۱/۱۲۱) ║ ق۹. حقّ، سبحانه و تعالی، از مشیّت عظمی انسان را وجودی بخشید، یعنی قابلیّتی که آلات و ادوات شناخت او باشد، و آن آلات ظاهر و باطن است تا به چشم ببیند و به گوش بشنود و به زبان بگوید و به عقل بسپارد (قاسم انوار، ۳۹۶) ║ ق۱۳. فتحعلی خان قاجار تیموری شروع نمود به تربیت نواب طهماسب میرزا و تهیهٔ اسباب سالاری و ترتیب آلات و ادوات کامکاری (رستم الحکما، ۱۵۱)
۴. اشیا و وسایل، به‌ویژه آنچه متعلق به کسی یا جایی یا مورد نیاز برای کاری باشد ؛ ادات‌و‌آلات؛ ادوات‌و‌آلات۳.
ق۷. تمامت چهارپایان لشکر طرفین از مراکب و حمولات در زیر برف هلاک شدند و خاص و عام مردم با تمامت آلات و ادوات سفر بی چهارپای بر زمین بماندند و همۀ مردم را ... دست از گرفتن باز ماند (تاریخ شاهی، ۲۶۳) ║ ق۸. روز دوشنبه نوزدهم خواجه سعدالدین وزیر ساوجی پادشاه را طوی بزرگ کرد و خیمۀ رفیع با همه آلات و ادوات و اوانی و ظروف پیشکش، و روز غرۀ ربیع‌الاخر شهزادۀ دولندی را به امیر چوپان نویان کوجورمیشی و زفاف کردند (ابوالقاسم کاشانی۱، ۷۳) ║ ق۱۳. آن پناهِ ایران را نفایس‌خانه‌ای بود پُر از اسباب نفیسه و آلات و ادواتِ شریفۀ لطیفه (رستم الحکما، ۸۶) ║ در این منزل بعد از بارندگی زیاد و شسته شدن گِل‌ها، بعضی آلات و ادوات بیرون افتاده بود؛ ازآن‌جمله سنگ‌های مرمر و استکان مرمر و خمرۀ پُراستخوان (نجم‌الملک، ۱۴۰) ║ ق۱۴. ملت راضی نشده که برادرانشان عزادار باشند و آن‌ها بساط شادی داشته باشند؛ چراغانی را موقوف کردند و مقداری آلات و ادوات در این بین شکسته شد (قبالهٔ تاریخ، ۱۲۱) ║ ۱۳۲۱ش. این است که در قصور پادشاهان هم قسمتی را برای کلیسا تخصیص داده و آلات و ادوات تشریفات عبادت را در آنجا فراهم کرده‌اند (عبدالله مستوفی، ۲/۲۰۲) ║ ۱۳۲۳ش. ازروی انصاف و مروّت می‌توان ادعا نمود که درمیان تمام آلات و ادوات و اسباب زندگانی، از عبا دموکرات‌تر و فقیرنوازتر وجود ندارد (جمالزاده۳، ۴۳۲) ║ ۱۳۳۸ش. حسین خان ... درمیان کومۀ درهم‌برهمی از خرت‌وخورت و آلات و ادوات که شاید بعضی از آن‌ها از دو سال پیش به این طرف بیهوده توی دست‌وپای او افتاده بودند، به‌تنبلی مشغول سیم کردنِ سازی بود (افغانی، ۱۲۱) ║ ۱۳۷۱ش. پردۀ شمایل‌های ائمه و صحرای کربلا و مقاتل ...، بیدق‌ها و کتل‌ها و علامت‌ها و عَلَم‌ها و طوق‌ها و دیگر آلات و ادوات مربوطه، مانند زره، کلاهخود، سپر، شمشیر و خنجر که با قواعدی بجا به جرزها و اطراف نصب شده، زیبایی تکیه را چندان می‌نمود (شهری۱، ۱/۱۱۴)