وضعیت: «تأییدشده»
رکن rokn [جمع: اراکین، ارکان]
(اسم) ۱. کسی که وجود یا دوام و بقای چیزی یا تحقق امری وابسته به او است ؛ رکن رکین۱.
ق۴. فضل آن‌کس کز پیمبر بگذری فاضل‌تر اوست / فضل آن رکن مسلمانی امام‌المتقین (کسایی، ۸۹) ║ ق۵. این آزادمرد ... اکنون برجای است که این تصنیف می‌کنم و رکنی است قوی دیوان عَرض را (بیهقی۱، ۶۵۱) ║ ق۶. اگر زنده شدی رستم که رکنی بود مردی را / وگر بازآمدی دستان که اصلی بود دستان را ـ غلامان تو کردندی به مردی طیره رستم را / دلیران تو دادندی ز دستان توبه دستان را (امیر معزی، ۱۲) ║ ق۷. کرّ و فرّ و آب و تاب و رنگ بین / فخر دنیا خوان مرا و رکن دین (مولوی۲، ۲/۴۳) ║ ق۸. در اقامت شرائط مملکت، ارکان دولت را پیشکاران نیک‌اندیش نیک‌رای رکنی اعظم است و اصلی محکم (آقسرایی، ۱۵۱) ║ ق۹. باشد که توانیم او را از پا درآوردن که یک رکن سپاه ایران این است (بیغمی، ۱/۸۵۳) ║ ق۱۰. رکن سعادت و دین، مسعود آنکه گویی / کز غایت سعادت اقبال از اوست مقبل (اهلی، ۴۸۸) ║ ق۱۱. بعضی از امراء که رکن اعظم آن سپاه کینه‌خواه بودند ... هریک با قشون خود در طرفی بودند (محمود افوشته‌ای، ۲۰۴) ║ ق۱۲. چون مشارٌالیه رکن اعظم دولت ابدتوأمان و معتمد سلطنت راسخة‌البنیان است، می‌باید که امرای عظام از سخن او بیرون نروند (نصیری، ۶) ║ ق۱۳. یقین از دلایل اقبال پادشاه جم‌جاه، روحنا فداه، بود که محمد مراد خان به درَک واصل شد و رکن معظم فساد لرستان تمام شد (فرّخ خان، ۵/۱۳) ║ ق۱۴. در سال ۲۰۵، محمد بن ادریس شافعی (رض) که رکنی از مذهب اهل سنت و جماعت است، وفات یافت (حسن فسایی، ۱/۲۰۳) ║ ۱۳۱۶ش. ابوحنیفۀ کوفی را که رکنی از ارکان مسلمانی بود، چه کسی فرمود تا تازیانه زنند؟ (مؤتمن، ۵۹۸) ║ ۱۳۵۰ش. دو رکن دیگر این مجله عباس اقبال آشتیانی و غلامرضا رشید یاسمی بودند (آرین‌پور۲، ۲۶۰) ║ ۱۳۸۰ش. هیچ جزیی از اجزای حکومت نیست که دربرابرِ یک نهاد تعریف‌شدۀ بشری مسؤول نباشد. حتی راهبری که رکن نظام است با نظر خبرگان ... انتخاب می‌شود (خاتمی، ۸۱)
۲. (فقه) هریک از چهار گوشۀ کعبه که در یک جهت جغرافیایی قرار دارد، شامل رکن شرقی (حَجَرالاسود)، رکن جنوبی (یمانی)، رکن شمالی (عراقی) و رکن غربی (شامی).
ق۴. آن روز که کعبه را بنا کردند، شانزده‌ساله بود که او را گفتند حجرالاسود به دست خویش بر رکن خانه بنه (بلعمی۲، ۳/۳۴۸) ║ ق۵. اگر کسی ... خواهد که عمره کند ... به مسجد حرام درآید ... و بر دست راست بگردد ... و بدان رکن شود که حجرالاسود در اوست (ناصر خسرو۲، ۱۲۰) ║ ق۶. مُحرِم ... باید که ختم به سنگ سیاه بکند ... و مستحب است وی را که همه رکن‌ها را در بر گیرد (نهایه، ۱/۲۴۳) ║ ق۷. بسودن رکن یمانی از میان دیگر رکن‌ها هم مستحب است (مؤیّد خوارزمی، ۱/۵۵۳) ║ ق۸. قبلۀ بلدان‌ها: قبلۀ تمامت ایران‌زمین مابین مغرب و جنوب است ... و حجرالاسود بر رکن آن موضوع است (حمداللّه مستوفی۱، ۲۳) ║ ق۹. چون در مکه آید، به مسجد حرام شود و بدان رکن همی‌شود که حجرالاسود در آن است (حافظ ابرو۴، ۱/۲۰۶) ║ ق۱۰. نیت طوف حرم کرده‌ام از صدق درست / بسته احرام به هر رکن چهار ارکانم (نظیری، ۵۷۰) ║ ق۱۱. کعبه هم جا بر سر کوی تو دارد، زآن‌که هست / چار رکن او چو یک خشت مربّع ز این جناب (قدسی، ۸۲) ║ ق۱۲. در ماه ذیقعدة‌الحرام وارد دربار سپهراحتشام شده و نامۀ پادشاه سکندرجاه روم را که مشعر بر اعتذار از قبول مذهب جعفری و تفویض رکن بود، رسانیدند (مهدی استرآبادی۲، ۳۷۱) ║ ق۱۳. در حین طواف بالای دیوار حجر اسمعیل نرود؛ بلکه دست خود را نبرد از بالای صفحه به‌جهت استلام رکن‌ها و غیر رکن‌ها و دست برروی دیوار حجر نگذارد (فرهاد میرزا، ۱۷۰) ║ ق۱۴. چون مدت‌ها بود که در باب ... شرکت اهل ایران در رکن شافعی از کعبۀ معظمه با دولت روم گفتگو در میان بود ... اعلیحضرت شاهنشاهی نامۀ دوستانه به اعلیحضرت پادشاه روم نوشته، روانۀ دربار عثمانی فرمود (حسن فسایی، ۱/۵۶۹) ║ ۱۳۲۶ش. در بین باب کعبه و رکن عراقی، در مجاور شادروان، گودالی هست که معروف به معجنه است (حسین عمادزاده: جلوه، ش ۴۳۷/۲۰) ║ ۱۳۴۵ش. یکی از سلاطین آنجا حجرالاسود را از رکن بیرون کرده، به لحسا برده (یوسفی، ۱/۷۵) ║ ۱۳۷۳ش. داخل کعبه سه ستون چوبی بود که از وسط دیواری که میان رکن یمانی و رکن حجرالاسود است تا وسط دیواری که نزدیک حجر اسماعیل است امتداد یافته بود. درب کعبه نزدیک رکن حجرالاسود است (جواد محدثی: میقات حج، ش۷/۲۱۶)
۳. (اسم خاص) حجرالاسود یا گوشه‌ای از خانۀ کعبه که حجرالاسود در آن است.
ق۴. ابرٰهیم، علیه‌السلام، با اسمٰعیل، علیه‌السلام، اندرایستادند به بنیاد کردن آن خانه ... پس ایزد تعالی رکن را به‌سوی او فرستاد. چون دیوال بلند شد، اسمٰعیل بر مقام بیستادی (قرآن پاک، ۹۵) ║ ق۵. اگر فضل رسول از رکن و زمزم جمله برخیزد / یکی سنگی بوَد رکن و یکی شورآب چَهْ زمزم (ناصر خسرو۱، ۱/۸۱) ║ ق۶. در مناسک، از گدایی حاجیان حج‌فروش / خیمه‌های ظالمان را رکن و مَشعر کرده‌اند (سنایی۱، ۱۴۹) ║ ق۷. در اثنای این سخن، پیغامبر، علیه‌السلام، طالع شد و می‌رفت تا آنگاه که رکن را استلام فرمود؛ پس خانه را طواف‌کنان بر ایشان گذشت (مؤیّد خوارزمی، ۲/۷۳۹) ║ ق۸. رسول ... ردای مبارک را بسط کرد و رکن را، یعنی حجر را، بر آن نهاد و گفت: از هر ربعی از ارباع قریش مردی بیاید و گوشۀ این ردا را بردارد (ابرقوهی، ۱/۲۰۸) ║ ق۹. ناگاه سید عالم ... به حرم درآمد و استلام رکن به جای آورد (کاشفی۱، ۷۱) ║ ق۱۰. حضرت خیرالانام ... شرط طواف رکن و مقام به جای آورده، به جانب مدینه مراجعت فرمود (حافظ حسین، ۲/۴۸۷) ║ ق۱۱. خاقان منصور ... پس از وصول به مکۀ معظمه، به سعادت طواف رکن و مقام استسعاد یافته ... (مفید بافقی، ۳، ق۱/۱۵۶) ║ ق۱۳. معنی رکن و مقام و صورت خیرالانام / زادۀ شبّیر، فرزند امیرالمؤمنین (سروش، ۱/۵۶۳) ║ ق۱۴. تفصیل مسجدالحرام و ابواب آن و خانه و رکن و مقام از این قرار است که عرض می‌شود (فراهانی، ۲۲۴) ║ ۱۳۰۷ش. خدا هفتاد پیغمبر خود را بین صفا و مروه یا بین رکن و مقام از گرسنگی کشت (آقا نجفی، ۴۵) ║ ۱۳۲۶ش. بوسه زدی بر مقام و رکن و حطیمش / اشک فروریختی چو لؤلوی مکنون (تقی دانش، ۲/۱۱۵)
۴. (طبیعیات) ← عنصر۳.
ق۴. رنگ‌ها کی پیدا شود در یک شخص از یک نوع فضل بر اشخاص بسیار، نه دیدار است در هیچ رکنی از ارکان کی امّهات است و نه در افلاک کی آباست (سجستانی، ۵۲) ║ ق۵. مر هر رکنی را از ارکان دو طبیعت است؛ اعنی آتش گرم و خشک است و هوا گرم و تر {تصحیح قیاسی؛ متن: نرم} است و آب سرد و تر است و خاک سرد و خشک است (ناصر خسرو۵، ۱۵۰) ║ ق۶. آب رکنی است از ارکان، مخصوص بدانچه مردم را و دیگر جانوران را به خوردن آن حاجت است (جرجانی۱، ۱۲۴) ║ ق۷. چهار طبع چهار تنگ باشد ... چهار تنگ را بر خر نفْست نهادند ... اگر یک طرف بار بیشتر شود حرارت بیش شود تا یکی رکنی از ارکان غالب آید، خر نفْست بیفتد (بهاء ولد، ۱/۲۰۵) ║ ق۸. بباید دانست که آب رکنی است از ارکان اربعه و مردم را بدان احتیاج است (نخشبی، ۸۵) ║ ق۱۲. آب ... وجهش ظاهر است که وی رکنی است از ارکان بسیط [که] شایستۀ غذا نباشد، زیراکه در غاذی و مغتذی مناسبت شرط است (ارزانی، ۲/۳۷۴) ║ ق۱۳. در ماهیت آب: آن جسم رَطب سیال و رکنی از ارکان عنصری ... است (نوری، ۱/۲۴۲) ║ ۱۳۳۸ش. دور هزارگانی و فردار و کدخدا / کشف خبی و زایجه و فتح باب چیست؟ ـ اوفاق چارگوشۀ رکن و مزاج و طبع / اضداد باد و آتش و ماء و تراب چیست؟ (جلال‌الدین همایی: یغما، ش۱۳۸/۴۴۴) ║ ۱۳۴۱ش. خاکیان را مهدِ جنبان شد زمین و آسمان / آسمان از باد در جنبش زمین از زلزله ـ ... بین هر رکنی از ارکان فاصله افکند، لیک / بین مرگ و زندگی نگذاشت بر جا فاصله (کریم امیری فیروزکوهی: یغما، ش۱۷۴/۴۳۹)
۵. پایه، ستون، دیوار یا گوشه‌ای از یک بنا یا ساختمان، یا دیوارۀ کوه.
ق۴. آن خانۀ بیت‌المعمور از یاقوت سرخ بود ... و آن سنگ که بر رکن آن خانه بود سنگی بود سپید و بزرگ (تفسیر طبری، ۱/۵۹) ║ ق۵. بردن چند منجنیق و دربندان کردن حصار قوقه را و رکنی از باره را به منجنیق خراب کردن (تاریخ سیستان، ۴۰۳) ║ ق۶. جبل رکین {تصحیح قیاسی؛ متن: رکن}: کوهی که رکن‌های بلند دارد (تفلیسی۱، ۳/۱۶۱۵) ║ یشرح قصر را آنجا بنا کرد چهارپهلو ... سقف وی یک سنگ رخام بکرد، بر هر رکنی صورت شیری (محمد طوسی، ۲۵۴) ║ ق۷. بازداشت می‌خواهم بدین حصن حصین و استعاذت می‌کنم به استوری {ظ: استواری} بنا و محکمی رکن‌های او (مؤیّد خوارزمی، ۴/۹۳۱) ║ ق۸. هر رکنی از عمارت که خراب شود رکن دیگر از آن خلل یابد (حمداللّه مستوفی۲، ۷۷) ║ ق۹. در قفای قلعه متصل رکنی دیدند از سنگ به قلعه پیوسته بود (بیغمی، ۲/۴۸۵) ║ ق۱۰. خانه را چار رکن می‌باید / تا دری بر رخ تو بگشاید (خنجی۱، ۳۴۷) ║ ق۱۱. از برج بزرگی که رکن طرف قبلی حصار جدید بود تا دروازه، در عهدۀ اهتمام قورچی‌باشی و قورچیان عظام قرار گرفت (اسکندر بیک، ۲/۱۰۵۷) ║ ق۱۲. بندق ... ثمر درختی است جبلی ... گویند چهار عدد آن در چهار رکن خانه و همچنین با خود نگاه داشتن آن مانع گزیدن عقرب است (عقیلی خراسانی، ۲۴۳) ║ ق۱۳. چون سرای دولت شاه است آذربایگان / رکن باید تا سرا از وی بپاید ناگزیر (سروش، ۱/۳۳۹) ║ ق۱۴. یکی کعبه آراست در قم که گشت / پناهیده در ظل رکنش حطیم (ادیب‌الممالک، ۲/۸۹۹)
۶. (اصول، فقه) هریک از اجزای اصلی و مهم اَعمال و فرایض دینی که رعایت نکردن یا کم و زیاد کردن آن باعث باطل شدن آن عمل و فریضه می‌شود، مانند تکبیرة‌الاحرام که نگفتن یا درست نگفتن آن نماز را باطل می‌کند؛ قس: شرط.
ق۵. صورت نیت آن باشد که نیت کند به نماز بامدادین ... و این در حال قیام باشد، و این به {ظ. سه} رکنِ نیت و تکبیر و قیام به‌هم باشد و در اول هر نمازی این سه رکن بیاید (اسفراینی، ۳/۱۲۷۹) ║ ق۶. صاحب شریعت ... چیزی واجب کند و آن چیز تمام نگردد الّا به دَه چیز مثلاً، پنج بیرون آن چیز و پنج اندرون آن چیز. هرچه درون بوَد رکن خوانند و هرچه بیرون بوَد شرط خوانند و همه فرض بوَد (عین القضات۲، ۱/۱) ║ ق۷. نزدیک بوحنیفه، رضی اللّه عنه، در غیر آن مدت، احرام حج درست باشد و عمره نشود؛ بدانچه احرام نزدیک وی شرط است و نزدیک شافعی رکن (مؤیّد خوارزمی، ۱/۵۳۹) ║ ق۸. نخستین فرض ارکان نیت آمد / که در جسم عمل جان نیت آمد ... دگر باشد تشهد پس درودی / که نتوان بی درودی دید سودی ـ سلام اولش شد رکن آخر / بیانت کردم، ار داری به خاطر (عماد فقیه، ۳۹۷) ║ ق۹. همچنین تا هفت بار می‌آمد و می‌شد و ... حق تعالی دویدن این ضعیفه را رکنی گردانید از ارکان حج (ابوالمحاسن جرجانی، ۱/۱۵۰) ║ ق۱۰. روزی عربی به مسجد رسول (ص) درآمد و دو رکعت نماز در غایتِ تعجیل گزارد که در هیچ رکنی رعایت تعدیل نکرد (فخرالدین صفی، ۴۱) ║ ق۱۳. طواف از ارکان است و معنی رکن بودن آن این است که اگر کسی عمداً او را ترک کند تا موسم وقوف به عرفات شود، عمرۀ او باطل است (فرهاد میرزا، ۱۶۸) ║ ۱۳۲۱ش. یک روز تخمین کردند؛ بیست‌وچهارهزار نفر پشت سر این مجتهد به نماز ایستاده بودند که در فرمان اللّه‌اکبری، بیست‌وچهارهزار نفر از رکنی به رکن دیگر نماز، از قیام و قعود و رکوع و سجود، منتقل می‌شدند (عبداللّه مستوفی، ۱/۳۳۳) ║ ۱۳۴۰ش. اگر در بین نماز عصر یقین کند که نماز ظهر را نخوانده‌است و نیت را به نماز ظهر برگرداند و داخل رکن شود و بعد یادش بیاید که نماز ظهر را خوانده، نمازش باطل است (امام خمینی، ۱۰۶) ║ ۱۳۵۳ش. فرض‌های وضو شش‌اند ... فرض عبارت است از رکن. فرق رکن با شرط این است که رکن جزو ماهیت است و شرط خارج از ماهیت (مردوخ، ۱/۴) ║ ۱۳۸۶ش. سوره با رکن مساوی نیست تا فقدان یکی با دیگری تفاوت نداشته باشد؛ بلکه بین رکن و یک جزوِ صرفاً واجب تفاوت وجود دارد (محمد امامی: مقالات و بررسی‌ها، ش۲۸/۹۵)
۷. جزء و بخش اصلی و اساسی تشکیل‌دهنده یا سازندۀ چیزی.
ق۵. پس تاجی بر سر این بنده نهد. مر آن تاج را هفتاد رکن باشد (تفسیر عشر، ۸۹) ║ ق۶. چنانکه آفتاب رکنی از وجود عالم اکبر است، زر نیز رکنی است از وجود عالم اصغر (ظهیری۱، ۱۲۷) ║ ق۷. قهر سرکه، لطف همچون انگبین / کین دو باشد رکن هر اسکنجبین (مولوی۲، ۳/۲۷۲) ║ ق۱۰. ترتیب این رساله بر مقدمه‌ای و سه رکن و خاتمه‌ای است (کمال‌الدین شیرازی، ۱۷۴) ║ ق۱۱. اگر پرسند چهار رکن ترازو کدام است، بگوی که اول میزان ترازو و دویم شاهین ترازو و سیم پلۀ راست ترازو و چهارم پلۀ چپ ترازو (رسالۀ کرباس بافتن: فتوت و اصناف، ۱۷۱) ║ ق۱۲. افضل‌ترین اخلاط خون است ... بعد از خون، فضیلت بلغم راست ... و بعد از بلغم صفرا راست ... و بعد از صفرا، سودا راست. اگرچه به‌اعتبار آنکه او ضدّ خون است هیچ فضیلت ندارد، لیکن چون محتاجٌ‌الیه قوام بدن است و رکن اوست و مقاوم خون است، خالی از فضل هم نیست (ارزانی، ۱/۵۰) ║ ۱۳۰۰ش. انسان ... ممکن است وفور رومان را که امروز رکن اعظم ادبیات فرنگستان را تشکیل میدهد، حمل به آن نماید که ادبیات فرنگستان دوچار خرابی و نقصان است (جمالزاده۱، ۵) ║ ۱۳۳۹ش. کتابی به این نام از غزالی دانسته‌اند که در چهار رکن است؛ ولی نسخۀ ما که در آن از جواهرالقرآن یاد شده، سه رکن دارد ... و رکن سوم خود یک مقدمه و چهار رکن دارد (محمدتقی دانش‌پژوه: مجلۀ دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران، ش۱/۴۲۷) ║ ۱۳۶۳ش. جو و شلغم دو رکن عمدۀ خوراک رعیت‌ها بود (ندوشن، ۱/۳۱) ║ ۱۳۸۲ش. چهارمین رکنی که در تعریف جُرم سرقت، مندرج در مادّۀ ۱۹۷ قانون مجازات اسلامی، ملاحظه می‌شود، قید «به‌طور پنهانی» است (ایران۳، ش۲۷۲۹/۶)
۸. جزء اصلی و ضروری امری یا چیزی غیرمادّی ؛ رکن رکین۳.
ق۵. قصد را سه رکن است: قصد تن به خدمت و قصد دل به معرفت و قصد جان به محبت (خواجه عبداللّه۱، ۱/۲۶۳) ║ ق۶. اصل معظم‌تر و رکن محکم‌تر از اصول و ارکان پادشاهی ... عمارت و آبادانی و زراعت و دهقانی ولایت است (بهاءالدین بغدادی، ۱۱۰) ║ ق۷. بیع را سه رکن است؛ یکی عقدکننده و دوم لفظ ایجاب و قبول، به مذهب شافعی و تراضی نیز به مذهب غیر او، و سیُم آنچه بیع بر وی افتد از کالا و بها، و هر رکنی را شرایط است (قطب‌الدین شیرازی۲، ۲۹۴) ║ ق۸. تیمم هفت رکن است: اول نقل تراب ... پنجم خاک ... هفتم ترتیب (شمس‌الدین آملی، ۱/۴۵۶) ║ ق۹. درجۀ اول معرفت به سه رکن تمام می‌شود. یکی از ارکانی که این درجه بر وی مبتنی است اثبات اسما و صفات است (محمد تبادکانی، ۴۵۸) ║ ق۱۰. کوه محنت بر دلم نِه، منّتت بر جان من / عاشقی را رکن اعظم بردباری گفته‌اند (وحشی، ۷۶) ║ ق۱۱. امامت معاملۀ مصلحتی نیست که به اختیار مردم وابسته باشد ... بلکه قضیۀ اصولی است و رکنی است از ارکان دین (خالقداد۲، ۱/۱۹۱) ║ ق۱۲. از ارکان اسلام ... نماز را که رکنی دیگر است، پنج وقت مقرر گشته (شیرعلی لودی، ۱۲۹) ║ ق۱۳. شاهی دارد چهار رکن و بدان چار / محکم باشد همیشه او را بنیان (سروش، ۱/۵۲۷) ║ ق۱۴. صداق رکنی از ارکان نکاح نمی‌باشد که به تلف آن منفسخ شود (ابوالقاسم یزدی، ۲/۵۹۲) ║ ۱۳۱۵ش. حد و قیاس دو رکن برهان، بلکه دو رکن منطق می‌باشند (فروغی، ۳/۱۵۰) ║ ۱۳۵۳ش. معرفتی که هدف حکیم است، نظامی را تشکیل میدهد که البته معرفةاللّه رکن مهم این نظام است (مطهری۱، ۲۲۵) ║ ۱۳۷۸ش. اسلام ... ولایت پیامبر و امام معصوم و جانشینان آنان را به‌عنوان مهم‌ترین رکن دین به شمار آورده‌است (عبداللّه نوری، ۲۱۷)
۹. شرط لازم در موجودیت چیزی یا تحقق امری.
ق۵. پرستیدنش رکن آزادگی است / دل رادمردان بدو مرتهن (عنصری۱، ۲۰۷) ║ ق۶. وجود قوّتِ بصر رکن بوَد در ادراک (عین القضات۲، ۱/۲) ║ ق۷. نطفه از مرد شرط بسته شدن خون و ستبر گشتن آن است ... و به هر نوع که باشد آب زن رکن انعقاد است (مؤیّد خوارزمی، ۲/۱۰۶) ║ ق۸. آنچه [در] نور آتش دورتر آن‌همه اجسام توان دیدن جهت آن است که رکنی است از ارکان اِبصار (رشیدالدین فضل‌اللّه۹، ۱۹۵) ║ ق۹. اگر پرسند که ارکان سفر کردن چند است، بگوی بیست‌وشش (کاشفی۲، ۲۴۳) ║ ق۱۰. چه باشد رکن عشق و عشق‌بازی؟ / ز لوث آرزو گشتن نمازی (وحشی، ۵۱۴) ║ ۱۳۲۰ش. کرشمرِ آلمانی ... می‌گوید اشخاصی که گرفتار جنون و اختلال مشاعر هستند در ترقی و تعالی ملل و اقوام عامل عمده و رکن مهمی هستند (جمالزاده۲، ۱۴۷) ║ ۱۳۶۸ش. امروز کارفرمایی آیا رکن ضروری هم‌بستگی روحی میان کارگران نیست؟ (نجفی۱، ۲/۹۸۴) ║ ۱۳۷۶ش. روش آزادی که پلورالیزم سیاسی و معرفتی رکن اوست ... مردم را از جور حاکمان می‌رهانَد (کیان، ش۳۷/۱۲)
۱۰. چیزی یا کسی که در امور مهم یا دشوار می‌توان به آن یا او تکیه و اعتماد کرد؛ تکیه‌گاه؛ پشتوانه.
ق۵. فرمود بزرگ‌ترین رکنی ما را و قوی‌تر امروز ... ابوسعید مسعود است (بیهقی۱، ۴۷۲) ║ ق۶. به دنبال هر آوازی بروند و با هر بادی که بجهد میل کنند. به نور علم روشنایی نجُسته باشند و در علم، التجا به رکنی استوار نکرده باشند (ابوالفتوح، ۴/۱۸۶) ║ ق۷. توزتاش حاجب که ساعد و یار مساعد و رکن اوثق منتصر بود همچنین گرفتار شد (جرفادقانی، ۱۹۰) ║ بدان که نماز ستون دین است ... و ما در بسیط و وسیط و وجیز که در فن فقه تصنیف کرده‌ایم، اصول و فروع آن را مستوفیٰ و مستقصیٰ بیاورده‌ایم تا خزانه‌ای باشد که مفتی از آنجا مدد خواهد و رکنی بوَد که اعتماد بر آن کند و بدان پناهد (مؤیّد خوارزمی، ۱/۳۲۷) ║ ق۸. سلطان را از مصیبت وفات پدر و رزیّت آن بلیّت، علاوۀ کربت غربت و ضمیمۀ حرقت فرقت شد ... و رکنی که در وقایع صروف زمان و قوارع نزول حدثان وثوق و اعتماد بر او داشت ... از صدمۀ عواصف ایام در خاک افتاد (عزیز استرآبادی، ۷۳) ║ ق۹. او در زمان سلطنت پادشاه سعید از امرای بزرگ و صاحب کَرم بود و ... در همۀ ابواب رکنی معوّل‌ٌالیه و قطبی مُدارٌعلیه و مسبب و مرتِّب امور سلطنت (حافظ ابرو۱، ۲/۶۱۶) ║ ق۱۱. از او میر حاجی محمد تولد نموده که آخر قائم‌مقام امیر مذکور، بل رکن سیستان، گردید (ملکشاه، ۱۸۵) ║ ق۱۳. شما ... سدّ قوی و رکن شدیدی برای دولت هستید (فرّخ خان، ۳/۸) ║ ق۱۴. کیست که در دریای طوفان‌زای زندگانی و موج‌های حوادث و انقلابات بتواند به آن تکیه‌گاه موهون و رکن غیروثیق تکیه نماید (تربیت، ۱/۸۰۲)
۱۱. گوشه، کناره و طرف چیزی یا جایی که معمولاً چهارگوش است.
ق۵. شکل ولایت پارس چنان افتاده‌است کی قسمت حدود شرقی و غربی و شمالی و جنوبی بر چهار رکن می‌افتد نه بر چهار حدّ و مثال آن مربّعی است کی هر زاویه از آن به یکی از این حدود می‌رسد ... و فرق میان ارکان و حدود آن است کی ارکان چهار زاویۀ مربّع باشد و حدود چهار پهلوء مربّع باشد (ابن بلخی، ۱۲۰) ║ ق۶. اطراف ردا و رکن دستارت / آرایش صدر و انجمن باشد (ظهیر فاریابی، ۱۹۸) ║ ق۷. لشکر مغل ... قلعۀ ارگ سیستان را که بر رکن شرقی و شمالی شارستان سیستان است، دربندان دادند (منهاج سراج، ۲/۱۵۹) ║ ق۸. چهار رایت بزرگ از چهار لون که آن کار را مرتب کرده بودند، بر چهار رکن منبر نصب کردند (رشیدالدین فضل‌اللّه۲، ۹۲) ║ ق۹. این چهار عیّار بودند که در چهار رکن عالم مثل ایشان نبود (بیغمی، ۲/۱۶۸) ║ ق۱۰. یکی از ماهرویان ... فروزندۀ دهری بود ... و به زلف غالیه‌شمیم ... فتنه و آشوب چهار رکن اقلیم صفا (محتشم، ۲/۱۳۹۱) ║ ق۱۱. دربار پادشاه چین چهار دروازه دارد، مقابل به چهار رکن دنیا (محمد زمان، ۶۴) ║ ق۱۲. در چار رکن دهر، تویی حیرت ظهور / در هفت بحر چرخ، تو نایاب گوهری (بیدل، ۱/۱۷۱) ║ ق۱۳. اگر آیات شریفۀ «و قال الذین ...» را بنویسد، ابتدا از «لنخرجنّکم ...» تا آخر آیه بر چهار تخته از چوب زیتون سیاهی در صباح روز چهارشنبه پیش از طلوع آفتاب، و در هر رکنی از زمین مزروع یا باغ، یکی از آن دفن کند ... زراعت باغ از کِرم و موش و ملخ محفوظ مانَد (نوری، ۳/۸۴) ║ ق۱۴. چهار گوشۀ تخت را محاذی چهارطاقی، مجسمۀ چهار مملکت را ساخته‌اند. یک رکن تخت را مجسمۀ اروپ را ساخته‌اند، صورت سلاطین و اسباب حرب و لباس آن‌ها و ... یک رکن تخت را مجسمۀ آسیا را ساخته‌اند ... و یک رکن را مجسمۀ امریک (حاجی پیرزاده، ۱/۳۱۰)
۱۲. (ادبیات) الف- در عروض، جزء سازندۀ وزن شعر که خود از ترکیب سبب، وتد و فاصله ساخته شده‌است و به دو نوع سالم و غیرسالم (مُزاحَف) تقسیم می‌شود، مانند فعولن و مستفعلن (سالم) و فَعَل و مستفعلُ (غیرسالم)؛ هریک از افاعیل عروضی (در عروض جدید، آن را مرکّب از هجاهای کوتاه و بلند می‌دانند.).
ق۶. رکن اول در هر چهار وزن «مفعولُ» آمده‌است و رکن دوم «مفاعلن» (فخر رازی، ۲۲۰) ║ ق۷. بحرها از تکرار ارکان خیزد و ارکان را چون چند بار تکرار کنند ... وزن مصراعی حاصل آید و از دو مصراع بیتی آید ... و کمترین عددی تکرار را دو باشد و بیشتر چهار ... پس بیتی از چهار رکن بوَد یا از شش رکن یا از هشت رکن (خواجه نصیر۵، ۲۰) ║ ق۸. عدو چون شعرم ار خواهد که اندر وزن تام آید / چو تقطیعش کند تیغت، بوَد رکنی ولی اَخرم (ابن یمین، ۱۳۱) ║ خَبن، اسقاط حرف دوم است از سبب خفیف، چون در رکن اول افتد (شمس‌الدین آملی، ۱/۱۳۶) ║ ق۹. خواجه نصیر ... در معیار الاشعار آورده که وقوع خرم یا در «فعولن» بوَد و رکن را اثلم خوانند یا در «مفاعیلن» و رکن را اخرم خوانند یا در «مفاعلتن» و رکن را اعصب خوانند (محمود حسینی، ۷۷) ║ ق۱۰. مطلع و حسن مطلعی گفتم / چار رکنش ز هم نه کم نه زیاد (محتشم، ۲/۱۵۹۶) ║ ق۱۲. بدان که رکن سالم آن است که چنانچه در اصل وضع واقع شده‌است، هم‌چنان باشد بی زیاده و کم، و رکن غیرسالم آنکه در او تغییری واقع شود، از زیاده کردن چیزی بر او یا کم کردن چیزی از او. اما زیاده کردن، چنانکه درمیان لام و نونِ «مفاعلین» الف زیاده سازی و «مفاعیلان» گویی (شیرعلی لودی، ۸۰) ║ ق۱۴. من نیستم از آن شعرا کایشان / قائد شوند زمرۀ غاوون را ... نه زان عروضیان که به هر رکنی / نسبت دهند مَطوی و مَخبون را (ادیب‌الممالک، ۲/۴۹) ║ ۱۳۳۹ش. مفعول مفاعیل مفاعیل فعل (فعول). تذکر: وزن فوق از اوزان معروف رباعی است و با تبدیل رکن دوم و سوم یا یکی از آن دو به «مفعولن»، اوزان دیگری از رباعی به دست می‌آید (ادیب طوسی: نشریۀ دانشکدۀ ادبیات تبریز، ش۵۵/۳۷۹) ║ ۱۳۵۴ش. در رکن سوم تغییر مُجاز قلب ... آمده، ولی در رکن اول دو هجای بلند مقابل یک بلند و یک کوتاه آمده که کمیت اصلی شعر را تغییر داده و مسلماً نامجاز است (محمد فشارکی: مجلۀ دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی دانشگاه اصفهان، ش۱۲/۲۵) ║ ۱۳۸۰ش. تسبیغ در لغت به معنی فراخ کردن و تمام کردن است. در اصطلاح عروضیان، افزودن الف در سببِ خفیف آخر رکن است (شهیدی، ۶۰۵)
ب- در عروض، کوچک‌ترین جزء سازندۀ وزن شعر که شامل سه نوع (سبب، وتد، فاصله) است و افاعیلِ عروضی از ترکیب آن‌ها ساخته می‌شود (بعضی از عالمانِ عروض فاصله را رکن ندانسته‌اند.).
ق۷. مدار اوزان عروض بر این سه رکن نهادند: سبب و وتد و فاصله (شمس قیس، ۲۹) ║ ق۹. بعضی گفته‌اند که فاصله رکنی علی‌حده نیست، بلکه فاصلۀ صغری مرکّب است از دو سبب (محمود حسینی، ۶۸) ║ ۱۳۷۴ش. بحور اشعار فارسی بر سه رکنِ سبب (یک متحرک و یک ساکن مانند «من») و وتد (دو متحرک و یک ساکن مانند «چمن») و فاصله (سه متحرک و یک ساکن مانند «نزنم») استوار است (مهدی ستایشگر: واژه‌نامۀ موسیقی ایران زمین، ۱/۷۶؛ اطّلاعات، ۱۳۷۴ش)
۱۳. اساس، پایه و بنیاد چیزی.
ق۶. امروز تقیه در دارالحرب است نه در دارالاسلام که بحمداللّه رکن اسلام قوی است (میبدی، ۲/۷۸) ║ ق۷. قوی‌تر گشت رکن ملت از پشتی صدرالدین / قوام‌الدین یکایک را به جای پشتوان آمد (کمال‌الدین اصفهانی، ۲۷۹) ║ ق۸. اگر کلمات ایشان مبنی بر اصلی وثیق و رکنی اکید بودی، بایستی کی آثار آن به ایثار موافقت و ترک عناد و مخاصمت به ظهور پیوستی (ابن هندوشاه۱، ۱، جزء۱/۵۰۱) ║ ق۱۰. قیام رکن جلالش که قایم ابدی است / بسی مدد به قوام جهات و ارکان داد (محتشم، ۱/۳۹۲) ║ ق۱۲. به‌پاست رکن حقیقت ز ذات ارفعشان / ز برق جهل مجو جز به این ذوات، مناص (بیدل، ۱/۱۸۹) ║ ۱۳۲۰ش. زن از نخست بوَد رکن خانۀ هستی / که ساخت خانۀ بی‌پای‌بست و بی‌بنیان؟ (اعتصامی، ۶۹) ║ ۱۳۵۳ش. اگر زن به عللی از این مقام سقوط کرد و شعلۀ محبت مرد نسبت به او خاموش شد، پایه و رکن اساسی خانوادگی خراب شده‌است (مطهری۲، ۲۸۲)
۱۴. (نظامی) هریک از پنج قسمت لشکر و سپاه که شامل مقدمه، ساقه، میمنه، میسره و قلب می‌شود.
ق۵. الخمیس: الجیش الذی له هذه الارکان الخمسه: آن لشکر کی این پنج رکن دارد (ابوسعد میدانی، ۱/۹۵) ║ ق۶. بکِشند به شهرهاء خویش لشکر بسیار را که از پی آرَد لشکر دیگر را که پنج رکن دارد (ترجمۀ نهج البلاغه، ۱/۲۸۵) ║ ق۷. الخمیس: روز پنجشنبه و جامۀ پنجگزی و لشکری که پنج رکن دارد (تاج الاسامی، ۱۵۵) ║ ق۸. الخمیس: آن لشکر که پنج رکن دارد و آن جامه که بالایش پنج رش بود و پنجشنبه و پنج‌یک (زنجی، ۱/۱۰۷) ║ ق۹. الخمیس: پنجشنبه ... و لشکری که پنج رکن دارد (دهار، ۱/۲۵۹)
۱۵. (نظامی) هریک از بخش‌های ستاد ارتش، شامل رکن اول: نیروی انسانی، رکن دوم: اطلاعات، رکن سوم: عملیات، رکن چهارم: آماد و پشتیبانی.
۱۳۳۲ش. چه شد اول سرتیپ گلشائیان، حاکم نظامی، از کار برکنار شد و بلافاصله رکن ۲ ستاد آرتش که صلاحیت رسیدگی نداشت، بدون تحقیقات از شهود و مطّلعین، او را تبرئه کرد؟ (مصدّق، ۱۳۲) ║ ۱۳۵۵ش. وابستگی‌اش به رکن دوم ستاد ارتش بیش از آن موجب بدگمانی بود که بدو اعتنا شود (به‌آذین۱، ۱/۲۰) ║ ۱۳۸۲ش. مرا هم به رکن سوم ستاد نیروی هوایی فرستادند (جعفری، ۱/۱۹۲)
۱۶. پیش از اسمی که دارای «ال» عربی است می‌آید، اسم مرکّبی می‌سازد که معمولاً به عنوان لقب به کار می‌رود و معنی کسی یا چیزی را که وجود یا دوام و بقای چیزی یا تحقق امری وابسته به او یا آن است به جزء پس از خود اضافه می‌کند.
ق۵. رکن‌الدوله خمارتگین سر آن بنا را بکند و بر آن کوشکی ساخت (ابن بلخی، ۲۹) ║ ق۶. همدان خود در این وقت دارالملک و مَقر سریر پادشاه عالم، سلطان بنی‌آدم، رکن‌الدنیاوالدین، غیاث‌الاسلام‌والمسلمین، طغرل بن ارسلان ... بود (راوندی، ۴۱) ║ ق۷. این ضعیف چون ... از مکارم و الطاف ... ملِک‌الوزراء ... رکن‌المآثروالمساعی، کهف‌المکارم‌والایادی ... ابی‌سعد الجنیدی ... حظی استیفا کرد، مجلس عالی ... اشارت فرمود که احیای علوم دین را به پارسی ترجمه باید کرد (مؤیّد خوارزمی، ۱/۳) ║ ق۸. خلیفه بفرمود تا بر منابر بغداد به نام طغرل‌بک خطبه کردند و نام او بر سکۀ دارالضرب نقش زدند و القاب او رکن‌الدوله ابوطالب ... نهادند (رشیدالدین فضلالله۱۰، ۱۶) ║ ق۹. بعداز تولد خان‌جهان مقبول، خان‌جهان را پیش خدمت شیخ رکن‌الحق‌والدین، نبیسۀ خدمت شیخ بهاءالحق‌والشرع‌والدین ذکریا ... بردند (شمس عفیف، ۴۲۵) ║ ق۱۰. بازوی عونت رسول‌الله را رکن‌الظفر / رشتۀ مهرت رجال‌الله را حبل‌المتین (محتشم، ۱/۲۸۹) ║ ق۱۱. میرزا سلمان من‌حیث‌الاستقلال رکن‌السلطنه و اعتمادالدوله گشته، شروع در فیصل مهمات ممالک نمود (اسکندر بیک، ۱/۳۴۸) ║ ق۱۲. عمده‌ترین اشیاء در محافظت صحت دو چیز است ... و کمال این دو امرِ رکن‌الصحة موقوف بر تعدیل اسباب ستّۀ ضروریه است (ارزانی، ۳/۷۳۹) ║ ق۱۳. جناب آقای امام‌جمعه و جناب آقا وزیراعظم ... به‌جهت تسمیۀ این مولود مبارک به حرم‌خانۀ جلالت رفته، به اسم محمدرضا میرزا و لقب رکن‌السلطنه ایشان را موسوم و ملقب داشتند (ایران۱، ۳/۲۱۶۹) ║ ق۱۴. عبدالرضاخان رکن‌الممالک به یک ثوب سرداری شمسۀ مرصع مخلّع گردید (افضل‌الملک، ۴۳۱) ║ ۱۳۵۰ش. کشمکش‌ها و منازعات بین حسن بن بویه که از جانب خلیفه لقب رکن‌الدوله یافته بود با وشمگیر زیاری و سرداران دولت سامانی ... سال‌ها به طول انجامید (آذری و دیگران: مجلۀ دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی دانشگاه اصفهان، ش۶/۱۱۲) ║ ۱۳۸۱ش. امیر نظام‌الدین علیشیر نوائی ... طرف توجه و احترام سلطان بوده‌است که سلطان حسین میرزا در مکتوبات خطاب به ایشان «قدوۀ اصحاب ملک و ملّت، رکن‌السلطنة و اعتمادالملک‌والدولة و مقرّب‌الحضرة‌السلطانی» می‌نوشته‌است (محمد نخجوانی: ضمیمۀ نامۀ فرهنگستان، ش۱۲/۶)
چاررکن
⇅ چهاررکن.
چهاررکن (چهار: چار)
۱. عناصر اربعه (خاک، آب، هوا، آتش) که اجزای سازندۀ جهان مادّی به شمار می‌آمدند و گاه توسعاً دنیای مادّی و زمین، در تقابل با آسمان که جهان غیرمادّی است.
ق۵. اگر آب به حس ترتر است، از روی علم، هوا ترتر است. دلیل بر آن آن است که چهاررکن را اسم بسیطش نهی: آفتاب به نام گرمی اولی‌تر است و زمین به نام خشکی (قصیدۀ ابوالهیثم، ۱۰۸) ║ تا در افلاک هفت‌سیّاره است / تا به گیتی چهارارکان است ... (مسعود سعد، ۱/۹۱) ║ ق۶. این که نُه‌چرخ و چارارکان است / آزمایش‌سرای یزدان است (سنایی۳، ۱۷) ║ چنین نَقلی درست آمد ز اخبار / که هر روزی که صبح آید پدیدار ـ میان چاررکن و هفت‌دایر / شود هفتاد میغ از غیب ظاهر (عطّار۵، ۱۰۳) ║ ق۷. تا تو در بند چارارکانی / حال روحانیان کجا دانی (همام، ۲۴۷) ║ ق۸. به حق نُه‌فلک و هشت‌خلد و هفت‌نجوم / به حق شش‌جهت و پنج‌حس و چارارکان ... (سلمان ساوجی، ۱۶۶) ║ ق۹. صحن گنبد از حدود عقل بیرون رفته بود / سقف او چون سقف جنت عرش رحمن آمده ... شش جهات او ورای شش جهات کُن‌فکان / چار ارکانش ورای چارارکان {متن: چهارارکان} آمده (آذری، ۷۸) ║ ق۱۰. ز خاکش مایۀ هر چار عنصر در سکون اما / شود آتش به هنگام شتابش اصل چارارکان (وحشی، ۲۵۶) ║ ق۱۱. جز دل طالب نیابی گوهر والانژاد / چارارکان را اگر تا حشر جوئی پنجمی {تصحیح قیاسی؛ متن: بیخمی} (طالب آملی، ۸۷۵) ║ ق۱۲. روزی که عَلَم گشود مِهر تابان / از دولت اثنی‌عشری داد نشان ـ یعنی که به‌جز دوازده مقصد نیست / از شش‌جهت و چهاررکن و دوجهان (نجیب کاشانی، ۷۰۳) ║ ق۱۳. سپهر مجد را مِهری، فنون فضل را کانی / میان مهتران چون آتش اندر چارارکانی (سروش، ۱/۶۶۱) ║ ق۱۴. خسروا، ای که طفیل قَدَمت در گیتی / هفت‌گردون و سه‌مولود و چهارارکان است (ادیب‌الممالک، ۲/۱۲۳) ║ ۱۳۵۲ش. یا الهی، ز سه‌مولود و چهارارکان است / آن دوگوهر که تواش در دل یکتا داری (مهدی الهی قمشه‌ای: کلیات دیوان حکیم الهی قمشه‌ای، ۸۱۹)
۲. چهار طرف دنیا و توسعاً همه جای آن.
ق۶. چارارکان هنر معمور است / هرکجا دست و دلش معمار است (اخسیکتی، ۵۶) ║ ق۸. ز آن اشارت به چارارکانش / هفت‌کشور مطیع فرمانش (امیر خسرو۳، ۷۳) ║ ق۹. زین عزا اقلیم پنجم بین به هم بررفته‌است / وین خبر در چاررکن و هفت‌کشور رفته‌است (بدرشیروانی، ۴۰۰) ║ ق۱۰. از پی طوف بارگاه شما / بسته خلق از چهاررکن احرام (محتشم، ۱/۴۳۷) ║ می‌کند جلوه در دو بیتِ دگر / که دوانند در چهارارکان - شرح یُمن قدوم مسعودش / که به‌تدریج شد قوی‌بنیان (محتشم، ۲/۱۵۹۴) ║ ق۱۱. پنج‌نوبت کوفتی در چاررکن و شش‌جهت / هفت اقلیم جهان را چون شتر کردی مهار (صائب، ۶/۳۶۱۷) ║ ق۱۲. در نُه‌سپهر و هشت‌بهشت و چهاررکن / جاری به یاد بندگی تو دمامه‌ها (لامع، ۱۴۲) ║ ق۱۳. آراست به تن باغ ز دیبا سلب نو / خورشید گُل افکند به چارارکان پرتو (صفای اصفهانی، ۱۲۶)
رکن رابع
(ادیان) اصل چهارم از اصول عقاید شیخیۀ کرمان، که مطابق آن در هر دوره‌ای انسان‌های کاملی وجود دارند که واسطۀ میان امام زمان و مردم هستند و تعالیم دین را از امام زمان دریافت و به مردمان ابلاغ می‌کنند؛ یا انسان کامل واسط میان امام و مردم.
ق۱۳. حاجی محمد کریم خان از تلامذۀ سید کاظم و مؤسس رکن رابع است و شیخ عبدالرحیم فقیه و از تلامذۀ شیخ موسی و شیخ علی محقق ثالث بوده (تنکابنی، ۵۸) ║ ق۱۴. شما ناصب شیعه و منکر رکن رابع و نقطۀ علم هستید (آقاخان کرمانی، ۷۷) ║ ۱۳۲۶ش. این نامه اکنون در تصرف آقای آقامیرزا قاسم خان امیرابراهیمی، رکن رابع فعلی سلسلۀ جمیلۀ شیخیه، مقیم کرمان می‌باشد (مرتضی مدرسی چهارهی، ش۱/۱۵۳) ║ ۱۳۵۶ش. پسری به نام حاج محمد کریم خان که رکن احدّ و ناب اشدّ فرقۀ شیخیه شد و عالِم روحانی روزگار در گیرودار رکن رابع فلسفۀ مذهبی او متحیر ماند (باستانی پاریزی، ۱۴) ║ ۱۳۹۳ش. چون سید رحلت نمود، شاگردان از در تفحص و تحقیق برآمدند تا پیشوای روحانی خودشان، رکن رابع، را معیّن و مسلّم نمایند (لیلا امینی: پژوهش‌های علوم انسانی، ش۳۲/۳۴)
رکن رکین
۱. ↑ رکن۱.
ق۷. شرف‌الدین امیر مجلس که خادمی بود و رکنی رکین از ارکان سلطان و به مَلِکی نشابور نامزد، از خوارزم بر عزم مقام و محافظت نشابور می‌آمد (جوینی، ۱/۱۳۵) ║ ق۸. امراء سپاه شاهزاده یسور به‌یکبار از او برگشتند و بکتوت را که رکن رکین عسکر او بود به قتل آورد (سیف هروی، ۷۶۷) ║ ق۹. او را به هنگام هزیمت گرفته، نزدِ فضل بن صالح که در دولت اسمعیلیه رکن رکین بود، فرستاد (میرخواند، ۴/۱۸۸) ║ ق۱۰. شاه دین‌پناه حسین خان شاملو را ... لَلۀ آن جناب گردانید. بعد از آن، منتشا سلطان استاجلو که رکن رکین این دولت ابدپیوند بود لَله گشت (روملو، ۳/۱۵۴۶) ║ ق۱۱. هرچند که در مهام ملکی و مالی آن زبدۀ ملوک دخل نمی‌کرد، اما وجود او رکن رکین دولت ملوک بود (ملکشاه، ۳۳۳) ║ ق۱۲. منصب مزبور ... به فتح‌علی خان قوانلوی قاجار ... عنایت و بدین‌طریق القاب به مؤمی‌الیه مکرمت فرمودند: ... رکن رکین سلطنت ابدبنیان ... وکیل دیوان اعلی و بیگلربیگی دارالمؤمنین استرآباد (نصیری، ۳۳) ║ ق۱۳. شاه‌قلی خلیفۀ مُهردار ... رکن رکین دولت او بود (رضاقلی خان، ۸/۱۰۷) ║ ۱۳۲۰ش. آقای فاضل قهستانی و ادیب جوشقانی ... هریک رکن رکین عالَم علم و ادب هستند (علوی۳، ۷۸)
۲. دیوار یا بنای محکم و استوار.
ق۷. او... به اعتماد حصار هندوان که حصنی حصین و رکنی رکین بود خلاف وعده کرد و نفایس ذخایر از جواهر و خزاین در آنجا گرد آورد (جوینی، ۲/۶۳) ║ ق۸. نزاع ایشان به‌جهت قلعۀ مانجست که حصنی حصین و رکن رکین است، بود (حمداللّه مستوفی۲، ۵۴۲) ║ ق۹. شهر قهندز را بنا کردند و باره‌ای بر صفت کوه قاف گِرد او برآوردند ... چنانکه حصار شمیران داخل شده، رکن رکین و سدّ اسدّ قهندز شد (اسفزاری، ۱/۶۳) ║ ق۱۲. از هر جنس مایحتاج و هر نوع چیزی که چنین سرکار عظیم‌القدر را به آن احتیاج افتد، به‌زودی مهیّا و نقل آن نزهت‌سرای جنت‌قرین و بهجت‌آباد خلدبرین، که حصن حصین جهان و رکن رکین معمورۀ عالم امکان است، نمایند (مهدی استرآبادی۲، ۳۷۶)
۳. ↑ رکن۸.
ق۱۳. این قانون متّفقه، که به نظر ما محال می‌آید، رکن رکین مجمع وزرای خارجه است (ملکم خان، ۱/۲۰۵) ║ ق۱۴. ایشان هم ... معنای دادودهش را که رکن رکین اخلاقش بود، نمی‌دانند (افضل‌الملک، ۳۱) ║ ۱۳۴۲ش. همین گنجینه‌های هنری است که اساس وطن‌خواهی و شالودۀ استقلال‌خواهی و در‌حقیقت رکن رکین تمدن ما را تشکیل میدهد (جمالزاده۸، ۱۲۷) ║ ۱۳۵۷ش. از پرتو همین آب ... به نعمت گرانبهای جمعیت خاطر که نام عارفانه‌اش «سکینه» است دست یافته‌ایم که رکن رکین عافیت و آسایش است (جمالزاده۹، ۴۱) ║ ۱۳۷۸ش. او آغازگر این نهضت بوده ... و برای استمرار و دوام آن بر رکن رکین جمهوری اسلامی، یعنی ولایت فقیه، تکیه کرد (عبداللّه نوری، ۲۸۳)