جمع

وضعیت: «در دست علوم انسانی»
جمع ‎jam(’)‎
(صفت) (دستور) ارزشی از مشخصۀ شمار که نشان می‌دهد اسم به بیش از یک مرجع اشاره دارد، یعنی بیش از یک فرد،یک چیز یا یک مفهوم. در هر زبانی صورت جمع معمولاً با نشانه‌های تصریفی ویژه‌ای مشخص می‌شود. در زبان فارسی، مهم‌ترین نشانه‌های جمع عبارتند از «-ها»، «-ان» و برخی نشانه‌های جمع که از زبان عربی به فارسی راه یافته‌اند مانند «-ین»، «-ون»، «-ات» و بعضی صورت‌های جمع مکسر (مصوب فرهنگستان، ۱۳۹۶، در برابر plural) ؛ اسم جمع ‏۲؛ قس: مفرد(گاه صورت یک اسم از نظر تصریفی مفرد است، اما از نظر معنایی بر یک مجموعه‌ دلالت می‌کند. در زبان فارسی به این نوع اسم‌ها «اسم جمع» گفته می‌شود، مانند لشکر، مردم، گروه).
ق۴. گفت: یحبّهم، میم جمع باشد؛ گفت: یحبّونهم، واو جمع باشد و ها جمع باشد... الّذین، نون جمع باشد (تفسیر طبری، ۲‏/۴۱۶‏) ║ ق۵. جمع بر دو گونه باشد یکی جمع سلامت گویند و دیگر را جمع تکسیر (هجویری، ۳۳۰) ║ ق۶. ابناء، جمع اِبن باشد، و این را جمع تکسیر گویند (ابوالفتوح، ۱‏/۲۷۰‏) ║ ق۷. حرفِ جمع: و آن هاء و الفی است کی دراواخرِ بعضی اسامی جمع را باشد، چنانک زرها و گوهرها (شمس قیس، ۲۰۱) ║ ق۸. اعاصیر جمع اعصار است و روابع جمع رابعه، و هر دو گردباد است (ابرقوهی، ۱‏/۷۶‏) ║ ق۹. جمع: آن است که جمع کنند متعدّی را خواه دو چیز و خواه بیش‌تر در یک وصف (محمود حسینی، ۱۹۱) ║ ق۱۰. بغات جمع باغی است (خنجی۲، ۳۸۵) ║ ق۱۲. نواحی جمع ناحیه است و ناحیه طرف را گویند (ارزانی، ۲‏/۳۰۵‏) ║ ق۱۳. اهل نمسه به‌جز خدمت‌کاران همه کس را به ضمیر جمع غایب خطاب می‌کنند نه با ضمیر جمع مخاطب (میرزا حبیب۲، ۱۷۵) ║ ق۱۴. ولیکن مخالف ظاهر آیه است، چنانکه گذشت در کلام مترجم، چه لفظ «اخوة» جمع «اخ» است، و مشهور اینست که اقل جمع سه است، پس صدق نمی‌کند بر کمتر از سه برادر (ابوالقاسم یزدی، ۴‏/۱۴۶۸‏) ║ ۱۳۷۰ش. اقلام: جمع قلم، خامه‌های تراشیده (مایل هروی، ۵۸۱)