وضعیت: «تأییدشده»
اتخاذ ettexâz [<عربی>]
(اسم) ۱. (درمورد کسی) برگزیدن و انتخاب کردن او برای امری یا منصوب کردن او به منصب و سمتی.
ق۵. سبب اتخاذ او به خلّت آن بُوَد که او گفت فَاِنَّهُمْ عَدّوٌلِی اِلَّا رَبَّ الْعَالَمِین، چون او خدای را به دوستی برگزید خدا او را به دوستی برگزید (سورآبادی۱، ۱/۴۸۰) ║ ق۶. غزض از اتخاذ وزرا و پرورش کفات عدّت بسیار و استظهار نه کثرت شمار باشد (راوندی، ۲۹۸) ║ ق۹. ورزش محبت سیرت سلف است و اتخاذ اخوان از سنن اسلام است (عبدالله قطب، ۴۱۷)
۲. (معمولاً درمورد تدبیر، روش و مانند آن‌ها) برگزیدن، انتخاب کردن و به‌کار گرفتن یا عملی کردن آن.
ق۷. حذر کند از اتخاذ چیزی که مخدوم بدان منفرد باشد (خواجه نصیر۱، ۳۱۷) ║ ق۱۳. زعم شما چنان بود که اتخاذ آن برای تحصیل مراد کافیست. اما غافل بودید از این که ترقی معنوی و خیالی بدین ترقی صوری و فعلی سبقت و تقدّم نجسته‌است اتخاذ تجربۀ دیگران حاصلی نخواهد بخشید (آخوندزاده، ۲۶۸) ║ ۱۳۰۸ش. تا اندازه‌ای حواسش مختل گردیده بود و شاید این روزها ... به‌هوش آمده و درصدد اتخاذ تصمیمی برآمده‌است (ربیع انصاری، ۲۲۸) ║ ۱۳۳۲ش. اتخاذ هریک از این سه طریق بسته به میزان علاقه‌ای است که رأی‌دهندگان به حفظ حیثیات خود و استقلال قوۀ قضائی دارند (مصدّق، ۳۰۴) ║ ۱۳۷۸ش. بحث بر سر اتخاذ تدابیر لازم درصورت کور شدن تمام مدیران و معاونان پیش‌بینی شده بود (مشیری، ۲۹۳) ║ ۱۳۸۹ش. اتخاذ یک راهبرد اساسی که بتواند با استفادۀ گسترده از نیروی کار ... به رشد اقتصادی کمک کند، ضروری می‌نماید (وحید مهربانی: راهبرد توسعه، ش۲۳/۷۸)
۳. (درمورد چیزی) ساختن و درست کردن.
ق۶. در کیفیت اتخاذ خاتم: ... دو مثقال نقرۀ خالص بستاند و زرگری ... به‌دست آرد تا از آن نقره انگشتری سازد و نگینی از یاقوت بر وی ترکیب کند (فخر رازی، ۴۴۳) ║ ق۸. اهالی آن حوالی اتخاذ بستانی یا ایجاد مزرعه‌ای یا بنیاد بنائی یا وضع مصنعه‌ای خواهند (حسین آوی، ۴۳) ║ ق۱۰. بعد از اتخاذ منبر محفوظ نیست که بر چیزی اعتماد کرد نه عصا و نه غیر آن (خنجی۲، ۳۸۰) ║ ق۱۲. اتخاذ اسرنج ... سفیدآب قلعی را و یا قلعی و سرب را در تابۀ سفالی کرده، بر روی کورۀ آتش نی و خاشاک گذارند (عقیلی خراسانی، ۴۸)
اتخاذ اخدان
⇅ اتخاذالاخدان.
ق۱۰. مسافحات در سِر و جهر است و اتخاذ اخدان در سِر فقط (فتح‌الله کاشانی: منهج الصادقین، ۳/۳) ║ ۱۳۹۴ش. با تبیین هرچه‌شفاف‌تر موضوع رابطه با نامحرم (اتخاذ اخدان) گامی در مسیر اصلاح روابط اجتماعی ... برداشته خواهد شد (مهدی رفیعی موحد: مطالعات تفسیری، ش۲۲/۱۱۸)
اتخاذ سند
(درمورد چیزی) سند و مدرک قرار دادن و بر اساس آن استدلال کردن برای اثبات ادعایی یا انجام دادن عملی.
۱۳۱۷ش. قرار حاکم برای متداعیین فقط عنوان اتخاذ سند را داشته؛ یعنی حاکم اظهارات و بیانات طرفین را به نفع طرف دیگر در متن قرار خود تصدیق کرده (متین دفتری: مجموعۀ حقوقی، ش۵۸/۱۷) ║ ۱۳۵۵ش. اتخاذ سند از گفتار این‌جانب برای تأیید نسب جعل و دسیسه راجع به تاریخ قدیم به‌هیچ‌وجه درست نیست (محیط طباطبایی: گوهر، ش۵۰/۲۸۷) ║ ۱۳۷۶ش. در این راه از هیچ‌گونه اتخاذ سند متعصبانه کوتاهی نمی‌کنند (رحیم چاوش اکبری: مطالعات آسیای مرکزی و قفقاز، ش۱۷/۲۰۵)
اتخاذ سند کردن (کردن: فرمودن، نمودن)
(با حرف اضافۀ از) ⇅ اتخاذ سند.
۱۳۱۲ش. صدور عینک نامبرده را به کشورهای دوست و هم‌جوار توصیه می‌کنیم تا از این فرمان اتخاذ سند نموده و از مزایای دُوَل کاملةالوداد استفاده‌های نامشروع کنند (هدایت۶، ۱۵۰) ║ ۱۳۵۳ش. از چنین کتابی که ضمناً آگنده از روایات نادرست و نامعقول هم هست، چگونه می‌توان در احوال شاعری ... اتخاذ سند کرد (زرّین‌کوب، ۱۷۰) ║ ۱۳۷۷ش. همه‌اش تصورات واهی است. هیچ‌کدام پر و پایۀ محکمه‌پسندی ندارد. خوتان فرض کرده‌اید خودتان هم اتخاذ سند فرموده‌اید (شاملو۱، ۱/۳۱۲) ║ ۱۳۸۶ش. عارفان و حتی فیلسوفان از آیات وحی اتخاذ سند کرده‌اند. (حسن یوسفی اشکوری: آیین، ش۱۱و۱۲/۶۶)
اتخاذ شدن (شدن: گردیدن)
(معمولاً درمورد تدبیر، روش، تصمیم و مانند آن‌ها) انتخاب شدن و به‌کار رفتن.
ق۱۳. مسودّۀ همان مقاوله‌نامۀ تأسیس‌کنندگان راه، اساس مطلب اتخاذ شده، مقاوله‌نامۀ تازه‌ای در این باب در میان صاحبان امتیاز و وزارت نافعه نوشته شده بود (اختر، ۳/۱۹۵۶) ║ ق۱۴. در جلسۀ اولی همان اختیارنامه را ... به وزارت امور خارجه تسلیم نمایند که در دوسیۀ کار ضبط شده شروع به مذاکرات گردد تا به اکثریت هر رأیی اتخاذ گردید مجری و برای طرفین متبع باشد (قبالهٔ تاریخ، ۳۹۱) ║ ۱۳۱۲ش. چه تصمیمات عاقلانه‌ای برای اصلاح امور اتخاذ شده (حجازی۲، ۶۵) ║ ۱۳۳۸ش. ازمیان نظرات متضاد این نظر اتخاذ شد که آهسته‌آهسته به ساحل نزدیک شویم (قاضی۱، ۱/۴۷۳) ║ ۱۳۸۰ش. برای دو سطح دسترسی به چارچوب اولیۀ تحقیق ... روش‌های مختلفی در تحقیق اتخاذ شده‌است (خانیکی، ۱۴۵)
اتخاذ فرمودن
۱. (درمورد چیزی) آن را به‌دست گرفتن.
ق۱۰. امید است که این بار عنانِ بزرگی را به‌دست عقل اتخاذ فرماید (دوغلات، ۱۸۸)
۲. ↑ اتخاذ۲.
ق۱۳. سلطنت سنّیه ... موافق قواعد و عهود یک مسلکی را اتخاذ فرموده باشد (فرّخ خان، ۳/۹۷) ║ ق۱۴. آقایان نمایندگان ملت می‌توانند ... تصمیم فوری در طریقۀ اصلاح و توازن جمع و خرج اتخاذ بفرمایند (قبالهٔ تاریخ، ۵۲) ║ ۱۳۲۰ش. مقرّر گردید به بلدیه نوشته شود ... روز دوشنبه آتیه بیاورند به هیأت وزرا مطالعه شود تا تصمیم مقتضی اتخاذ فرمایند (اسناد اصناف، ۲/۶۳۴) ║ ۱۳۷۶ش. از جناب عالی تقاضا می‌کنیم ترتیبی اتخاذ فرمایید که پروندۀ اتهامی ... مورد بررسی مجدد قرار گیرد (کیان، ش۳۶/۱۲)
اتخاذ کردن
۱. ↑ اتخاذ۱.
ق۶. از او نکو نیاید که از خدای درخواهد تا اتخاذ صاحبه و ولد کند یا زن کند (ابوالفتوح، ۸/۳۸۴)
۲. ↑ اتخاذ۲.
۱۳۲۱ش. اگر بخواهند زبان متمول شود، باید هرچه مردم وضع می‌کنند همه را اتخاذ کرد و نوشت و وارد قاموس‌های لغت کرد. (عبدالله مستوفی، ۱/۲۷۹) ║ ۱۳۵۴ش. شاه ... هرگونه سیاست‌بافی و ابراز رأی شخصی و به‌کار بستن نظری و سیاستی جز آن‌چه شاه مملکت اتخاذ کرده‌است نوعی گستاخی و خلاف انضباط می‌دانست (دشتی، ۱۴۰) ║ ۱۳۸۶ش. روشی بوده که کاتبانی نظیر مهربان کیخسرو و فریدون مرزبان اتخاذ کرده‌اند و کلمۀ جامانده را در فضای بالای سطر بدون استفاده از نشانه‌ای خاص نوشته‌اند (بهرام برومند امین: نامۀ بهارستان، ش۱۳و۱۴/۳۸۱)
۳. (معمولاً با حرف اضافۀ از) (درمورد عهد و پیمان) درخواست کردن از کسی که به آن عمل کند و وفادار بماند.
ق۹. علی و معویه از ابوموسی و عمروعاص اتخاذ عهد و میثاق کردند که قرآن را پیشوای خود سازند و از مضمون کلام ربانی تجاوز جایز ندارند (میرخواند، ۲/۸۷۹) ║ ق۱۰. علی و معاویه از عبدالله بن قیس و عمرو بن العاص اتخاذ عهد خدای و میثاق او کردند که قرآن را مقتدای خود سازند و از مقتضای کلام ربانی تجاوز جایز ندارند (خواندمیر۱، ۱/۵۶۳)
۴. (درمورد جایی یا مکانی) آن را در اختیار گرفتن برای کاری یا اقامت و از آن استفاده کردن.
ق۱۳. به سرحدات مأموری تعیین شود ... مأمور مزبور به بایزید برود و بایزید را موقع اقامت اتخاذ کرده (فرّخ خان، ۳/۲۹۵) ║ ق۱۴. خیال داشتم که ... هرجا را دلم گرفت و پسندیدم مسکن اتخاذ کرده، بروم املاک مصر را فروخته بدان‌جا برگردم (مراغهای، ۵۱)
اتخاذ نمودن
۱. ↑ اتخاذ۲.
ق۱۳. بی‌شبهه خواهشمند خواهد شد که روش یوروپائیان را در هر مراد اتخاذ نماید (آخوندزاده، ۲۷۵) ║ ۱۳۰۸ش. تصمیم دیگری اتخاذ نمودم و دنبال آن رفتم (ربیع انصاری، ۲۴۳) ║ ۱۳۶۴ش. نویسندگان زبردست جوان ... خود روش مبتکرانه‌ای در این فن اتخاذ نموده‌اند (آرین پور۲، ۳۹۲) ║ ۱۳۸۹ش. نسبت به جنگ موضع بی‌طرفانه‌ای اتخاذ نمود (مجید مطلبی: تاریخ روابط خارجی، ش۴۳/۱۷۱)
۲. ↑ اتخاذ۳.
ق۱۴. هِنری چهارم او را مرخص کرد و مأذون ساخت که به‌جهت نشان خانوادۀ خود صورت شیری از طلا اتخاذ نماید (طاهر میرزا۱، ۲۴)
۳. (با حرف اضافۀ از) برگرفتن و اقتباس کردن.
ق۱۴. چنان استنباط می‌شود فرقۀ شیعه این عمل را از طایفۀ هنود اتخاذ نموده‌اند (نظام‌العلما: شهیدی، ۱۳۴)
۴. ⇅ اتخاذ کردن۴.
ق۱۴. آن شهر بزرگ را که مغبوط بسیاری از بلاد اسلامیه است، برای خود مسکن اتخاذ نموده (مراغهای، ۵)