رجل

وضعیت: «تأییدشده»
رجل ‎rejl‎ [جمع: ارجل؛ <عربی>]
(اسم) ۱. پا.
ق۵. اگر آلت مشی بدهد، و آن رجل است، ولکن مشی بردارد، خلق از نهادن قدرت مشی عاجز آیند (مستملی، ۲‏/۷۹۹‏) ║ ق۶. آن یکی رجل گفته آن یک ید/ بیهده گفته‌ها ببرده ز حد (سنایی۲، ۷۱) ║ ق۷. خیل و رَجلی {متن: رحلی} ید و رجل کرّ و فرّ [و] همّت و حرکت برگشادند و روی به راه آوردند (عوفی۱۱، ۲۴۹) ║ ق۸. عارف ... اگرچه به شکم و فرْج روزه ندارد و افطار کند، به شش عضو و جوارح دیگر، یعنی سمع و بصر و لسان و قلب و ید و رجل، روزه دارد (باخرزی، ۲‏/۳۳۵‏) ║ ق۹. سحرۀ فرعون چون به‌ حقیقت ایمان رسیدند، تهدید فرعون ایشان را به قطع ید و رجل و رسوا کردن به آویختن بر دار، در ایشان هیچ اثر نکرد (عبدالله قطب، ۴۱۵) ║ ق۱۱. چون حق‌ تعالی از آفریدن آسمان‌ها و زمین‌ها فارغ شد، بر عرش اِستوی فرمود ... در آن‌ حالتی ‌که یک رجل را بر رجل دیگر نهاده‌ بود (خالقداد۲، ۱‏/۳۱۲‏) ║ ق۱۲. بلندی شتالنگ انسان نسبت به سایر حیوانات زیاده است، کما لایخفی، و اشرف‌ترین عظامِ رجل است در افادهٔ حرکت (ارزانی، ۱‏/۱۶۶‏) ║ اعصابی که به‌سوی رجل فرودآمده‌اند، بعضی از آن‌ها ظاهر و نمایان هستند و بعضی در زیر عضله فرورفته و پنهان شده (عقیلی خراسانی۱، ۱‏/۲۰۲‏) ║ ق۱۴. در ورود و وصول به درگاه الهی رجل حافی و قلب صافی را کافی دیده، از تجملات گریخته، بی‌خبر و غیرمعروف می‌خواستم این مراحل را طی کنم (امین‌الدوله، ۱۷۵)
۲. پایین.
ق۵. نصف‌النهار دایره‌ای است که بر افق قایم شود و به هر دو قطب معدّل‌النّهار به دو نقطۀ سمت سر و سمت رجل بلد بگذرد (قطّان مروزی، ۱۵۲) ║ میان این دو موضع به همه آفاق، فلک حمایلی گردد؛ اعنی که چون روی سوی مشرق ایستاده آید، آن نیمه که از معدّل‌النّهار ظاهر است میل کرده باشد از سمت سر به‌جانب جنوب و آن نیمه از معّدل‌النّهار که غایب است میل کرده باشد از سمت رجل به‌جانب شمال (قطّان مروزی، ۱۶۳) ║ ق۷. هژدهم کوکب شمالی است، از دو کوکب به یکدیگر نزدیک که میان دوازدهم و پانزدهم، یعنی میان جنب‌المسلسله و رجل‌المسلسله‌اند و به رجل نزدیک‌ترند، از اعظم قدر چهارم است (خواجه نصیر۳، ۱۱۸) ║ ق۸. از میخی که به رجلِ تابوتِ متبرک زده‌ بودند، آستینم دریده شد (ابن بزّاز، ۹۸۸) ║ ق۱۳. جسد مطهره در میان محوطه‌ای است که تقریباً یک‌صدوچهل ذرع از رأس تا رجل است، دیوار کوچکی هم کشیده‌اند که حدودش معلوم باشد (فرهاد میرزا، ۲۶۳)