ابدی

وضعیت: «تأییدشده»
ابدی ‎abadi‎ [گونۀ دیگر: ابدیه؛ <← ابد + -ی (سازندۀ صفت/ قید)>]
‌یک‌. (صفت) جاوید و همیشگی ؛ متضاد: ازلی۱؛ قس: ازلی۱‏۱.
ق۴. هر آن‌کس که دوست پیغامبر بُوَد از طاعت او بیرون نرود تا به حیوة ابدی پیوسته شود (تفسیر طبری، ۷‏/۲۰۸۲‏) ║ ق۵. ولیکن اگر از نیکوکاران و مطیعان باشد به‌ راحت و لذت و شادی ابدی رسد (ناصر خسرو۵، ۹۶) ║ ق۶. آن روز آدمی ... گوید ایکاشکی پیش فرستادمی نیکی را، ازبهر این زندگانی ابدی (ابوحفص نسفی، ۲‏/۱۱۶۳‏) ║ ق۷. سعادت ابدی و اقبال سرمدی و رضای ایزدی، قرین روزگار همایون خواجۀ اجل ... باد (مولوی۴، ۱۲۲) ║ ق۸. حافظ ار آب حیات ابدی می‌خواهی / منبعش خاک درِ خلوت درویشان است (حافظ، ۱‏/۱۱۷‏) ║ ق۹. چون وصیت به‌اتمام رسید و از نوازش آن حضرت بازپرداخت، رختِ زندگی به سرایِ ابدی کشید (میرخواند، ۲‏/۳۴‏) ║ ق۱۰. گفت: برو که خدای از تو عفو مکناد و ترا میامرزاد و به عقوبت ابدی گرفتار گردی (حافظ حسین، ۲‏/۵۲۳‏) ║ ق۱۱. آن‌که دی زهر در انگور تو می‌کرد امروز / به عذاب ابدی کامِ دلش زهرآلاست (قدسی، ۹۱) ║ ق۱۲. بالاخره مبارزان قزلباش به یمن دولت ابدی به بهادران اوزبک غالب آمدند (محمد مروی، ۲‏/۷۹۰‏) ║ ق۱۳. مصالحۀ ابدی ... در ترکمنچای فی‌مابین دولتین روسیه و ایران استقرار یافته (قائم‌مقام، ۲‏/۱۸۱‏) ║ ق۱۴. میت بعد از آنکه در حفرۀ خود خوابید، دیگر از جای برنمی‌خیزد و سکون ابدی دارد (طاهر میرزا۲، ۹۰۸) ║ ۱۳۲۱ش. ستون و مجسمه‌ای که زنجیری را پاره کرده‌است، یادگار این روز را ابدی نموده، جای این محبس دورۀ استبداد را گرفته‌است (عبدالله مستوفی، ۲‏/۲۳۱‏) ║ ۱۳۴۴ش. به ‌عقیدۀ اسکیموها جهنم کُرۀ زمهریر یا یخ‌بندانی ابدی است (زریاب، ۴۲۷) ║ ۱۳۶۹ش. برای ‌آنکه افسانۀ آشفته‌ای را که بر گِردِ شخصیت او حلقه زده بود مصور و ابدی کرده ‌باشند، تصویر او را زمانی کشیده ‌بودند (بدیعی، ۷۴) ║ ۱۳۸۲ش. تصمیم گرفتم ... کلام خدا به ‌صورتی چاپ و منتشر شود که خدمتی بسزا و یادگاری ابدی از مؤسسۀ امیرکبیر و خودم ... باقی گذاشته ‌باشم (جعفری، ۲‏/۸۴۸‏)
‌دو‌. (قید) ۱. جاودانه؛ همیشه.
ق۵. امروز که شاهی و رتب‌ فنج بیندیش / زیراکه نماند ابدی شاهی و فنجی {کذا} (ناصر خسرو۱، ۱‏/۳۳۸‏) ║ ق۶. آن ماهِ فلکی به شب پیدا شود و به روز پنهان بُوَد و این ماه مَلِکی از برج محبت برآید، ابدی تابان بُوَد (احمد طوسی، ۷۴) ║ ق۸. ادرار وجهی است که پادشاهان درحقِ یکی از مستحقّان اِنعام فرمایند، و بعد ازو بر اولاد و احفاد او ابدی مقرر و مسلّم دارند (ابن هندوشاه۱، ۲‏/۲۶۰‏) ║ ق۱۴. طغرا ... با مادر خلوت کرد و گفت: خاتون، آرزویی در دل دارم. نمی‌دانم آن‌قدر با کنیز خود همراهی دارید که در این آرزو نمانَد و ابدی آسوده شود (خسروی۲، ۴۲)
۲. پیوسته و مداوم.
۱۳۶۹ش. باران ریز و سرد و ناملموس ... همچنان خاموش و شکیبا و ابدی می‌بارید (بدیعی، ۸۰) ║ ۱۳۷۵ش. در راه گورستان، اشباح سیاه بازمانده‌ها، در صفی طولانی، چندچند یا فرادی، کند و ابدی می‌رفتند (مندنی‌پور۱، ۲‏/۸۶۳‏)
‌سه‌. (اسم) زندانی‌ای که به حبس ابد محکوم است.
۱۳۶۳ش. می‌گفتند عمو ابدی است، اما بعد یک درجه بهش تخفیف خورد (میرصادقی۳، ۱۴۳) ║ ۱۳۷۶ش. در سلول اولی طرف چپ منم و قادر ... و بعد هم یک دزد است و در آخر هم یک ابدی است (گلشیری۳، ۳۸۹)
ترکیبات: آرامگاهِ ابدی؛ حبسِ ابدی؛ خانۀ ابدی؛ خوابِ ابدی؛ سرای ابدی