وضعیت: «تأییدشده»
سپوختن sepuxtan, so- [گونۀ دیگر: اسپوختن، سپوزیدن؛ بن مضارع: سپوز]
(فعل متعدی) ۱. (معمولاً با حرف اضافۀ در، به) فرو کردن چیزی معمولاً نوک‌تیز در چیز دیگر ؛ اسپوختن؛ اندرسپوختن ۲؛ برسپوختن ۲؛ درسپوختن۲.
ق۴. تخم محنت بپاش در گِلشان / خنجر کین سپوز در دلشان (ابوالعباس ربنجنی: سروری، ۲/۷۴۹) ║ ق۶. الغرز: سپوختن سوزن و آنچه بدان ماند (مقری، ۱/۱۲۷) ║ ق۸. ابن قمیّه سوم بار حمله کرد و چنان در مُصعب سپوخت که نیزه خرد شد و مُصعب بیفتاد و لوا ساقط شد (ابرقوهی، ۱/۴۳۶) ║ ق۱۰. بختم فشرد پا به درت کوریِ رقیب / میخی عجب به دیدۀ دشمن سپوختم (اهلی، ۳۰۹)
۲. دور کردن چیزی معمولاً ناخوشایند از خود.
ق۴. نه مرگ از تن خویش بتْوان سپوخت / نه چشم جهان کس به سوزن بدوخت (فردوسی، ۲/۱۱) ║ کسی گوید: «آتش»، زبانش نسوخت / به چاره بَد از تن بباید سپوخت (فردوسی، ۵/۵۴۹) ║ ق۹. الدفع: بازداشتن و بازدادن و بازگشتن به انبوهی و سپوختن (دهار، ۱/۲۷۲)
۳. راندن، پرتاب کردن و هل دادن کسی یا چیزی معمولاً با زور و خشونت ؛ درسپوختن ۱؛ واسپوختن.
ق۴. برادران زن نیز برنشستند و به صید شدند و عدی را نگاه همی‌داشتند تا عدی از پس صید برسر کوهی برشد و این برادران ناگاه او را بسپوختند. از سر کوه فرود افتاد و به پایان کوه فرود آمد و گردنش بشکست و بمرد (بلعمی۲، ۱/۵۵۷) ║ چون از خوان برخاستیم، او مرا بسپوخت و خواست که مرا بیفگند. من بیفتادم. پس من او را بسپوختم، او بیفتاد و پایش بر آن آستانۀ سرای آمد و جراحت شد (بلعمی۲، ۳/۱۲۹) ║ ق۶. الزّخ: سپوختن کسی را به‌دست تا در گَوی {نسخه بدل: + بله} افکنی و خشم گرفتن (مقری، ۱/۵۸) ║ ق۷. چون موکَّل آن ملایک پیش و پس / بوده پنهان گشته پیدا چون عسس - می‌برندش می‌سپوزندش به نیش / که برو ای سگ به کهدان‌های خویش - می‌کشد پا بر سر هر راه او / تا بود که برجهد زآن چاه او (مولوی۲، ۳/۱۱۶)
۴. ظاهراً پر کردن.
ق۴. همان درزگاهش فرودوختند / به دارو همه درز بسپوختند (فردوسی، ۱/۲۶۸)
۵. (درمورد روزگار، زمان و مهلت کاری یا وام) به تعویق انداختن آن یا درنگ و تأخیر کردن در آن ؛ سپوز کردن؛ سپوزکاری کردن.
ق۵. ای برادران من، به سوی شرح کردن قصۀ حیّ بن یقظان مر لجاج مرا به ناکردن آن هزیمت کرد، و مر بند نیت مرا به روزگار سپوختن بگشاد، و نرم شدم مر مساعدت کردن شما را، و توفیق و یاری (حیّ بن یقظان، ۳) ║ ق۶. وام سپوختن مرد توانگر ظلم باشد، و چون معلوم شود که ندارد و مُعسر است، صاحب حق او را مهلت دهد و بر او سختی نکند (ابوالفتوح، ۴/۱۱۵)
۶. (معمولاً برای تحقیر) آمیزش جنسی داشتن با دیگری؛ گاییدن ؛ برسپوختن ۱؛ درسپوختن ۴؛ سپوزیدن۱.
ق۶. خوهر فشارد و مادر کشد سپس نگرد / پسر سپوزد و زین جمله بر حذر نبود (سوزنی۲، ۳۱) ║ ق۷. گنده‌دهنی ز فرط پستی تنت / آن روز که می‌سپوزد این کیر منت ـ گه از تو برون کشد یقینش نبود / کز کون برون کشید یا از دهنت (قمری آملی، ۵۸۹) ║ ق۱۳. پسر یقین کرد که شیخ ارادۀ سپوختن دارد؛ فریاد برآورد ... که شیخ می‌خواهد با من لواط کند (نورالدین جزایری، ۱/۲۰۳) ║ ق۱۴. مادرت را گاد عارف خواهرت عشقی سپوخت / زین دو تن آخر چه دیدستی تو ای کیرخورده زن (عشقی، ۴۰۷) ║ ۱۳۴۴ش. خروسی که دمِ پلکان سخت سرگرم سپوختن مرغی بود، از این صدای رعدآسا به وحشت افتاد و پائین جست (به‌آذین۵، ۱/۲۲۴) ║ ۱۳۷۴ش. در ذهن تو در آن حالت احتمالی رایش چرچیل را می‌سپوخت (دولت‌آبادی۲، ۱/۴۷۹)
۷. (معمولاً با حرف اضافۀ به، در) (معمولاً درمورد آلت تناسلی مردانه و برای تحقیر دیگری) فرو کردن آن در اندام جنسی یا مقعد دیگری و گاییدن او ؛ اندرسپوختن ۱؛ درسپوختن ۳؛ درسپوزیدن؛ سپوزیدن۲.
ق۶. هرگه که سپوزم سر حمدانت {متن: حمد است} به نمدان / گر دست رسد برنهمش تاج به سر بر (سوزنی۲، ۳۳) ║ ق۷. چوبکی بر دو زانوی خر بندد و پا در آن نهد و در خر سپوزد (سعدی۵، ۹۴۲) ║ ق۱۱. دوشینه یکی بچه دوچارم گردید / در جفته چراغ شب تارم گردید ـ من هم در وی سپوختم آلت خویش / کش کاکل سر موی زهارم گردید (طالب آملی، ۹۴۳) ║ ق۱۳. وآن‌که حاضر یابی از زیبا و زشت/ بی‌تعلل درجه و در وی سپوز (قاآنی، ۹۶۲) ║ ق۱۴. طفل بیچاره فریب خورده، متولی دست‌وپای او را محکم می‌بندد ... آن‌وقت تنبانش را هم درمی‌آورد، به او می‌سپوزد (اعتمادالسلطنه۱، ۸۷۵) ║ ۱۳۶۹ش. دربارۀ او مثل مردی سخن نمی‌گفت که دربارۀ زنی سخن می‌گوید که او را تصرف کرده و در او سپوخته و در آغوشش فشرده‌است (بدیعی، ۱۶۶) ║ ۱۳۷۱ش. چون پسران مورد آزار بی‌حد هندیان واقع می‌شوند، به صدا درآمده، که از بس به ما سپوخته، چیزی برایمان باقی نگذارده‌اند (شهری۱، ۲/۲۵۶)
۸. ضربه زدن به سینه یا شانه و کتف یا جایی دیگر از بدن کسی با تماس نوک انگشتان یا چیزی نوک‌تیز به صورتی ناخوشایند و برای آگاه کردن و یا حرکت دادن او ؛ فاسپوختن.
ق۶. التّلهید: سپوختن (تفلیسی۱، ۱/۵۱۴) ║ ق۸. یکی از ایشان دست با من سپوخت که: تو ابوجهل را شناسی؟ گفتم: به او چه حاجت داری؟ (ابرقوهی، ۱/۴۰۵)
۹. کشیدن چیزی معمولاً با فشار از جایی و به سمت بیرون ؛ بازسپوختن؛ سپوزاندن.
ق۶. کار جاذبه کشیدن است و کار دافعه بیرون سپوختن است (جرجانی۱، ۶۱) ║ اگر این وَبَر را با دارویی پلیته کنند و در دهنۀ جراحت رگ نهند، صواب بوَد و تا جراحت ملتحم می‌شود طبیعت به فرمان خدای تعالی، تدبیر بیرون سپوختن آن می‌کند تا چون جراحت تمام ملتحم شود طبیعت پلیته را تمام بیرون سپوخته باشد (جرجانی۱، ۶۰۰) ║ ق۷. حیوانات را آواز از شُش آید به صدمۀ هوا و سپوختن هوا از سوراخ شُش به عنایت آفریدگار و یارۀ حیات حیوانی (مجمل الحکمه۱، ۴۹)