اتو

وضعیت: «تأییدشده»
اتو ‎otu, utu‎ [املای دیگر: اطو، اوتو، اوطو؛ <از ترکی ütü>]
(اسم) ۱. وسیله‌ای دارای سطحی صاف و فلزی که با زغال یا نیروی برق داغ می‌شود و برای صاف کردن چین و چروک پارچه، لباس و مانند آن‌ها به‌کار می‌رود.
ق۵. اگر بر جامه‌ چیزی بیالاید، خاکسترِ بلوط و بطانه ... بکوبند و بر او پراگنند و کاغذ برسرِ وی نهند و اتو را گرم کنند و برسرِ کاغذ نهند (تحفة الغرائب، ۶۱) ║ ق۹. اتوی گرم مبر پیش رخ خویش، مباد / که کند آتش او در گل روی تو اثر (سیفی بخارایی: شهرآشوب، ۶۱) ║ بیستم قبضۀ اوتو و این ازآنِ درزیان و طاقیه‌دوزان است (کاشفی۲، ۳۴۸) ║ ق۱۰. امیر شاه ولی ... اتویی را در آتش سرخ ساخته و گریبان فرجی مخمل قرمزی او را اوتوکش کرده‌اند (واصفی، ۲‏/۲۹۲‏) ║ ق۱۱. ز بی‌داد یار اتوکش مگو / که افکنده در آتشم چون اتو (وحید قزوینی: شهرآشوب، ۲۱۷) ║ ق۱۳. چیزی به‌ سان اتوی خیاطان ... در بام آنجاست (سیّاح، ۱۲۲) ║ ۱۳۲۳ش. بزمجه‌ها ... با پوست پرچین‌وچروک هرگز اتو ندیده و چشم‌های کاسه‌دار با حرکات کج‌ومعوج ... به یک جنبش مارپیچی از نظر غایب می‌گردند (جمالزاده۳، ۳۳۸) ║ ۱۳۴۴ش. زنش ... می‌ترسد که مبادا اتو به برق مانده‌ باشد، که سماور دود کند، که آب‌گرم‌کن گر بگیرد (ترقّی۳، ۱۲۲) ║ ۱۳۷۲ش. همه ‌چیز گویی شسته و آهارزده، دَمی پیش‌ از زیر اطو درآمده‌است (به‌آذین۱، ۲‏/۱۴‏)
۲. نتیجه یا اثر اتو بر روی پارچه یا لباس، نظیر صافی و بدون چین و چروک بودن و مانند آن‌ها.
۱۳۳۴ش. بنده تلمبه بزنم؟ من که شاگرد شوفر نیستم ... خیر اطوی لباسم خراب می‌شه و اینجاها هم اطوکشی نیست (مدنی۲، ۲۱) ║ ۱۳۷۴ش. اتوی شلوارش تیز بود، گره کراواتش ماهرانه بسته شده ‌بود (دولت‌آبادی۲، ۳‏/۸۸‏)
۳. (درمورد پارچه، لباس و مانند آن‌ها) صاف کردن چین و چروک آن با اتو.
۱۳۴۸ش. ماسینیون لباس‌هایش را برای خشک‌شویی و اطو به مغازۀ او می‌داد (شریعتی، ۶۳۱) ║ ۱۳۸۰ش. وقتی که ماهیتابه را ول کردم سوزش را حس کردم. دست سوزاندن وقت آشپزی یا اتو از کارهای مرسومم بود (پیرزاد۱، ۱۰۶)
۴. (درمورد مو) صاف و لَخت کردن آن با اتوی مو.
اتو(ی) بخار
اتویی با محفظه‌ای برای ریختن آب که علاوه بر حرارت، با تولید بخار آب باعث بهتر صاف شدن چین و چروک پارچه، لباس و مانند آن‌ها می‌شود.
اتو(ی) برقی
اتویی که با استفاده از نیروی برق کار می‌کند.
اتو خوردن
⇅ اتو شدن.
۱۳۳۴ش. موموش پتو را روی زمین پهن کرد و شلوارش را با آب خیس نمود و زیر آن گذاشت تا اطو بخورد (مدنی۲، ۲۶) ║ ۱۳۷۹ش. هیچ پیدا نیست که کت و شلوارش را از بازار حراجی خریده باشد، خوب اطو خورده‌است (محمود۲، ۱‏/۴۰۹‏)
اتو زدن
۱. (درمورد پارچه، لباس و مانند آن‌ها) صاف کردن چین و چروک آن با اتو.
ق۱۴. درختشویی در این مملکت معمول نیست، اتو زدن را نمی‌دانند (طالبوف۱، ۱۷۴) ║ ۱۳۴۷ش. بااینکه به‌دقّت کت وشلوارش را اتو زده ‌بود، اما می‌دید بازهم درست به تنش نمی‌ایستد (میرصادقی۴، ۵۰) ║ ۱۳۸۰ش. پرده‌ها را شسته‌ بودم، اتو زده‌ بودم و همان روز صبح آویزان کرده‌ بودم (پیرزاد۱، ۱۵۲)
۲. (درمورد مو) صاف و لخت کردن آن با اتوی مو.
۱۳۸۷ش. موقع اتو زدن موها رو باید یه مقدار بکشی و شق اتوش کنی (اینترنت)
اتو(ی) زغالی
اتویی که آن را با زغال داغ می‌کنند.
۱۳۶۳ش. نباید گذاشت جور کردنِ کت مرا پشتِ‌گوش بیندازد ... از مدرسه راهم را کج کردم ... فهمیدم که دوباره رفته‌است زیر میز قاتی سرقیچی‌ها ... اتو زغالی را گذاشت کنار دیوار. زغال‌ها را گیراند (مرادی کرمانی، ۵۶۵)
اتو شدن
۱. (درمورد پارچه، لباس و مانند آن‌ها) صاف شدن چین و چروک آن با اتو.
۱۳۱۱ش. آن روز هم آقای معلم شلوار فلانل سفیدی که تازه اتو شده پوشیده ... همان جا نشسته‌است (مسعود۱، ۱۰۶) ║ ۱۳۷۷ش. یک خرجین کرباسی که به تیرک سقف آویزان بود تو تاریکی سفیدی می‌زد ... زیرشلواری عهدبوقی‌اش آن تو بود که هنرمندانه ... اتو شده بود (شاملو۱، ۳‏/۱۴۱۳‏)
۲. (درمورد مو) صاف و لخت شدن آن با اتوی مو.
اتو کردن
۱. ↑ اتو‏۳.
ق۱۱. آن قطره توان نثار او کرد/ کز دامن تا جگر، اتو کرد (زلالی، ۳۶۱) ║ ق۱۲. بیدل به خود جنون کن و صد پیرهن ببال/ بی چاک جامۀ هوس اتو نکرده‌اند (بیدل، ۲‏/۲۴۸‏) ║ ۱۳۱۱ش. آقای معلم برای عوض کردنِ شلوار به خانه رفته چون شلوارش منحصربه‌فرد بوده... اتو کردن آن یک نصف روز طول کشیده (مسعود۱، ۱۰۷) ║ ۱۳۴۴ش. با خوشحالی لباس‌هایی را که برایش اتو کرده‌ام نشانش می‌دهم (ترقّی۳، ۳۸) ║ ۱۳۸۳ش. دو دختر جوان... انگار روپوش مقنعه‌ها را نیم‌ساعت پیش اتو کرده‌بودند (پیرزاد۲، ۶۲)
۲. ↑ اتو‏۴.
۱۳۹۴ش. برای این که حرارت اتوی مو کمتر روی موهایتان باقی بماند پیش از اتو کردن موهایتان، آن‌ها را شانه کنید (اینترنت)
۳. فشردن و پرس کردن قسمت‌های متّصل قوطی‌ها و حلب‌های فلزی به یکدیگر برای محفوظ ماندن مواد در داخل آن‌ها.
اتو کشیدن
⇅ اتو زدن‏۱.
ق۱۳. این سه مرتبه هرکدام رخت‌شورخانه داشت که زن‌ها چند شب‌وروز مشغول شست‌وشو و اتو کشیدن بودند (سرابی، ۳۶۳) ║ ۱۳۰۰ش. می‌تونه ... سبزی پاک کنه، چیزمیز وصله کنه، اوطو بکشه، قرآن بخونه (مقدّم، ۶) ║ ۱۳۵۲ش. در غیاب او پیشخدمت‌ها حق داشتند ... ملحفه‌ها و رومیزی‌ها را اتو بکشند و وصله بزنند (علوی۷، ۱۶) ║ ۱۳۸۶ش. حمله‌ها غالباً موقعی می‌آیند که کنار میز اتو سرگرم اتو کشیدن است (صفدر تقی‌زاده: جهان کتاب، ش۲۱۶و۲۱۷‏/۳۸‏)
اتوی شلوار کسی خربزه قاچ کردن (خربزه: هندوانه)
مشخص و واضح بودن خطی که براثر اتو زدن در وسط پاچه‌های شلوار او ایجاد شده و نشانۀ آراستگی و شیک‌پوشی او است.
۱۳۳۳ش. حمید ... کفش‌هایش برق می‌زد و ... اطوی شلوارش، به قول‌معروف، خربزه قاچ می‌کرد (مدنی۱، ۱۲۳) ║ ۱۳۹۰ش. تا فرودگاه همه بوسیدندم وهمه چیز واضح تقریباً. هواپیمایی ایرباس حاضر. با عطر و ادکلن. اتوی شلوارم هندوانه قاچ می‌کرد (اینترنت)
اتوی گلسازی
وسیله‌ای برقی با دسته‌ای معمولاً از جنس پلاستیک و یک میله که سرهایی به اشکال متفاوت به نوک آن نصب می‌شود و برای ساخت گل‌های مصنوعی پارچه‌ای و مانند آن‌ها به‌کار می‌رود.
اتوی مو
وسیله‌ای برقی، شبیه به انبر با دو صفحۀ مسطح و نسبتاً بلند که برای صاف کردن مو به‌کار می‌رود.
ترکیبات دیگر: خطّ اتو؛ میز اتو