وضعیت: «تأییدشده»
اتحاد ettehâd [جمع: اتحادات، اتحادها؛ <عربی>]
(اسم) ۱. (درمورد دو یا چند چیز یا شخص) یکی بودن یا یکی شدن آنها.
ق۵. مر لطیف را با لطیف اتحاد باشد نه مخالطت و نه مجاورت چنانکه مر جزوهای جسم را باشد که آن یک چیز نیست. علم با جوهر نفس یک چیز شود (ناصر خسرو۶، ۲۹۷) ║ ق۶. آثار را ... که در زیر زمین پدید می‌آیند با آثار علوی یاد کنند به حکم اتحاد مادۀ جمله و این جمله را آثار علوی خوانند (شرفالدین مسعودی، ۶۵) ║ ق۷. اتحاد را در جنس مجانست خوانند (قطب‌الدین شیرازی، ۳/۲۰) ║ ق۸. ما و مجنون در ازل نوشیده‌ایم از یک شراب/ در میانِ ما از آن رو اتحاد مشرب است (امیر خسرو۴، ۱۲۲) ║ ق۹. میان آهن و آهن‌ربا به‌واسطۀ اتحاد ماده و تقارب امزجه تناسب طبیعی و تعاشی جبلی هست به مرتبه‌ای که آهن‌ربا جذب آهن می‌کند (محمد بن منصور، ۲۴۴) ║ ق۱۰. شغلی که مطمح نظر کیمیاگر است/ تحصیل اتحاد صفات مس و زر است (وحشی، ۱۸۲) ║ ق۱۱. محو دنیا اتحاد صورت و معنی ندید/ در نظر آیینه اعمی را کتاب غفلت است (اسیر شهرستانی، ۷۸) ║ ق۱۲. صدای کوس حربی و نالۀ نای ... به یکدیگر آمیخته، از اتحاد اصوات مختلف صوت هایل در زمین و زمان پیچیده (محمد مروی، ۱/۹۵) ║ ق۱۳. چون هردو اتحاد مذهب داشتند، با یکدیگر متحد شدند (رضاقلی خان، ۱۰/۴۲۹) ║ ق۱۴. بازدید وزراء معارف ما اتحاد اصول پروگرام‌ها را تصدیق کرده (دهخدا۵، ۲۷۰) ║ ۱۳۱۳ش. تهاتر فقط درمورد دو دینی حاصل می‌شود که موضوع آنها از یک جنس باشد به اتحاد زمان و مکان تأدیه (قانون مدنی، ۵۸) ║ ۱۳۴۵ش. با اتحاد خط، نفاق میان مسلمانان (شیعه و سنی) از میان بر‌خیزد (یوسفی، ۲/۹۹) ║ ۱۳۸۶ش. آنچه به نظر من اتحاد دو شخص را درمورد ثعالبی معروف و صاحب غررالسیر مسلّم می‌کند، متن مذاکره‌ای است بین نویسندۀ کتاب و امیر ابوالعباس (محمود امیدسالار: نامۀ بهارستان، ش۱۳و۱۴/۱۴۲)
۲. (درمورد دو یا چند کس یا گروه) دوستی و همدلی یا همکاری و همبستگی میان آنها.
ق۵. اولی‌تر آن باشد که پادشاه از دست خویش در دست و دامن ایشان کند؛ چه از آن مِهری و اتحادی در دل ایشان بروید (نظام الملک، ۱۳۴) ║ ق۶. تو می‌دانی سوابق اتحاد و مقدمات دوستی من با خود و عهدهائی که میان ما رفته‌است در آن روزگار که شیر مرا نزدیک تو فرستاد هم مقرر است (نصرالله منشی، ۱۰۰) ║ ق۷. با من دل یکتا دارد و حبل وداد و اتحاد که استمساک یاران و دوستان بدان باشد، از طرفین دوتا گردد (وراوینی، ۱/۲۶۹) ║ ق۸. از آدم تا انوش که مدت دویست‌وسی‌وپنج سال آمد، میان اولاد آدم بعد از هابیل و قابیل اتفاق و اتحاد بود (رشیدالدین فضلالله۱۱، ۱۷) ║ ق۹. قبُل خان بر تخت نشست و قاجولی با او در مقام اتحاد و موافقت درآمد (شرفالدین یزدی، ۱/۶۶) ║ ق۱۰. اگر بین‌الجانبین اتفاق و اتحاد وقوع نیابد، چون کابین بسیار باشد، شوهر از خوف طلب زر، زن را طلاق نتوان داد (خواندمیر۱، ۳/۱۶۶) ║ ق۱۱. میانۀ حکیم ... و نواب سپه سالار عبدالرحیم خان خانان اخلاص و اتحاد روزبه‌روز در تزاید و تضاعف بود (فخزالزمانی، ۲۱۸) ║ ق۱۲. فیمابین محبت خان و سردار خان یوسف زه دوستی و اتحاد برقرار بود (محمد مروی، ۳/۱۰۱۹) ║ ق۱۳. اسباب پیشرفت هرگونه اتحادات مطلوبه و ترقیات صوریه و معنویه در اقطار مشرق‌زمین فراهم گردد (اختر، ۱/۱) ║ ق۱۴. باوجود عدم اتحاد، دخترهای جوان راز دل خود را به همدیگر می‌گویند (طاهر میرزا۲، ۷۴۷) ║ ۱۳۰۸ش. قوانینی برای برطرف کردن جهل عمومی باید تدوین کرد و مردم را به ... اتحاد و عدم نفاق و ضدیت با یکدیگر تشویق و ترغیب نمود (ربیع انصاری، ۱۷۷) ║ ۱۳۴۰ش. عوض اینکه بین مؤمنین ایجاد علاقه و الفت و محبت کرده و اتحادشان را محکم سازد، نفرت و تفرقه و دشمنی ایجاد کرده‌است (دستغیب، ۲/۴۰۰) ║ ۱۳۸۰ش. پیامبر ... مردم را به اتحاد و اتفاق و دوستی با اهل بیت خود و پرهیز از اختلاف فرامی‌خواند (شهیدی، ۳۰۴)
۳. پیوستگی و پیوند بسیار نزدیک معمولاً میان دو یا چند چیز.
ق۵. انسان ... آن سِر الهی است و این جسد تلبیس آن است و آن مُودَع است اندر امتزاج طبع و اتحاد جسد و روح (هجویری، ۲۴۹) ║ ق۶. هرچند ادراک و اتحاد ریاض رحمانی را به نفس نفس حاجت نیست، اما اتصال ارحام را به سر قلم و قدم حاجت است (سنایی۵، ۸۸) ║ ق۸. حافظ گم‌شده را با غمت ای جان عزیز/ اتحادی‌ست که در عهد قدیم افتاد‌ست (حافظ، ۱/۹۲) ║ ق۹. حق عشق و عقل و جان‌ودل از بدو کاینات/ کرده به اتحاد حقیقی به‌هم قرین (عصمت بخارائی، ۵۲۶) ║ ق۱۰. به‌واسطۀ غایت مناسبت و اتحاد که بین مظهرین باشد، نداند که در نشأت دیگر است که آن ظهور خواهد بود (حافظ حسین، ۲/۲۶۴) ║ ق۱۱. تصویر و خط چو صورت و معنی قرین هم/ وز اتحاد کرده در آغوش هم مقام (کلیم، ۱۲۸) ║ ق۱۲. حزین از دفترم حکمت‌پژوهان را شگفت آید/ طلسم اتحاد ربط و معنی بسته دیوانم (حزین، ۳۸۰) ║ ق۱۳. قادرند که یک قطعه ریسمان به طول هزار گز در اندک زمان سازند که در تاب اجزای آن و اتحاد به یکدیگر ناموافقت نشود (میرزا ابوطالب، ۲۱۱) ║ ق۱۴. سلسله‌اش چون بنات نعش گسستی/ گر نَبُدی اتّحاد، عقد پرن را (ادیب‌الممالک، ۲/۱۱) ║ ۱۳۴۰ش. از جملۀ فتنۀ دینی است ... اتحاد قلوب را که موجب هر خیری است، مبدل کردن به تناکر و جدایی که موجب هر شری است (دستغیب، ۲/۵۱۷) ║ ۱۳۵۳ش. همۀ این‌ها یک فلسفه دارد. پیوند و اتحاد محکم‌تر و عمیق‌تر برای چه این پیوند؟ برای اینکه زن و مرد از زندگی لذت بیشتری ببرند؟ (مطهری۲، ۱۸۳) ║ ۱۳۷۹ش. آگاهی جهان از اجتماع و اتحاد آگاهی‌هایِ موجوداتی که تشکیل‌دهندۀ جهانند، پدید آمده‌است (خرّمشاهی، ۲۰۹)
۴. (ادیان) در باور برخی از فرقه‌های تصوف و گروه های مذهبی، یکی شدن خالق و مخلوق که دربارۀ کیفیت آن نظرهای مختلف وجود داشته‌است.
ق۵. گروهی عبارت آن از راه تصوف به یگانگی و اتحاد کنند و گروهی به حلول کنند (غزالی۱، ۲/۳۰۷) ║ ق۶. گنج اتحاد در کنج طرف حرف نبود که عالم غیب از جاسوسان و قابوسان عالم غیب مستغنی است (سنایی۵، ۱۰۸) ║ ق۷. از توحید تا به اتحاد راه بسیار است و از اتحاد تا به وحدت هم راه بسیار است (عزیز نسفی، ۴۴) ║ ق۸. این حال اتحاد نه چنان است که اهل توحید دایم در این حال موصوف توانند بود ... و حسین بن منصور ... چون به‌غایت مشتاق این بارقه بود، می‌خواست که دائماً در این حالت بماند (سپهسالار، ۶۴) ║ ق۹. پهلو چو بر فراش نهادم ز اتحاد/ دیدم تمام خاصیت خاره در حریر (عصمت بخارائی، ۷۱) ║ ق۱۰. دلیل دعوی منصور کایتی است مبین/ به لوح ناصیۀ اتحادشان مسطور (عرفی، ۲/۱۰۷) ║ ق۱۱. چون به آسمان بردندش، حواریون و غیر ایشان در آن اختلاف کردند ... گروه اول حکم کردند به تجسد کلمه و ایشان را در چگونگی اتحاد و تجسد، سخن است (خالقداد۲، ۱/۳۲۷) ║ ق۱۲. محیط اتحاد از بس که زد جوش/ به رنگ موج یک سو ماند آغوش - جدایی از میان برچید دامان/ خس و خاشاک شد در شعله پنهان (بیدل، ۳/۴۲۰) ║ ۱۳۴۲ش. انسان ... وقتی به نجات واقعی می‌رسد که از طریق معرفت به اتحاد با خدا موفق شود (عبدالحسین زرّین‌کوب: یغما، ش۱۸۳/۸۲) ║ ۱۳۷۹ش. ابن تیمیه ... وحـدت وجـود را با اتحاد یکی دانسته (ابوالفضل محمودی: پژوهش‌های فلسفی - کلامی، ش۵و۶/۱۹۸)
۵. (علوم سیاسی) هم‌پیمانی یا همکاری دو یا چند کشور، حزب، سازمان و مانند آنها برای رسیدن به اهداف مشترک.
ق۱۳. اتحاد دُوَل بالکان ... بیش از چند ماه طول نکشید (ناشناس: الاسلام، ش۵/۱۹) ║ ق۱۴. عـهدنامۀ اتحاد دفاعی و تجاوزی بین دو دولت را از طرف عثمانی، جوادپاشا امضا نمود (ناشناس: کاوه، ش۴۲/۹) ║ ۱۳۰۷ش. به‌واسطۀ اتحاد دولتین بریتانیا و ایران، قرارداد فیمابین دولتین متعاهدین که اگر با دولتی دیگر، دولت ایران خواست قراری بدهد ... با مشورت دولت بریتانیا آن قرارداد مجری خواهد بود (نواب رضوی، ۲/۷۹۶) ║ ۱۳۶۰ش. انگلستان با هیچ کشوری قرارداد اتحاد امضاء نمی‌کرد، ولی در امور همۀ کشورهای جهان دخالت می‌کرد (سرمایهداری، ۱۷) ║ ۱۳۸۳ش. تعاملات دو کشور هیچ‌گاه به نوعی اتحاد و ائتلاف عمیق و پایدار نینجامیده است (افشین زرگر: مطالعات آسیای مرکزی و قفقاز، ش۴۸/۳۲)
۶. (ریاضیات) معادله‌ای که به ازای هر مقدار عددی که به جای متغیرهایش قرار دهیم، برقرار باشد (مصوب فرهنگستان، ۱۳۸۳، در برابر identity).
اتحاد اثنین
⇅ اتحادالاثنین.
ق۷. هر دو چیز کی ایشان را وحدتی باشد از وجهی ایشان را هوهو گویند، نه به معنی اتحاد اثنین، چه این محال است؛ چه ایشان عندالاتحاد اگر هر دو باقی باشند، ایشان اثنان باشند نه واحد (قطب‌الدین شیرازی، ۳/۲۰) ║ ق۱۱. دانشمندان ... اتحاد اثنین را محال دانند به این دلیل که اگر اثنین متحد شوند، شخص هر دو باقی باشد یا نه؟ اگر باقی بُوَد اتحاد نباشد و اگر باقی نبُوَد یا یکی باقی بُوَد و دیگری باطل، این نیز نه اتحاد باشد (محمدتقی استرآبادی: شرح فصوص الحکمة، ۱۰۳) ║ ۱۳۴۷ش. اتحاد اثنین محال بالذات است. فناء عارف در حق و اتحاد عاقل و معقول و اتحاد نفس با عقل فعال اتحاد اثنین نیست (جلال‌الدین آشتیانی: معارف اسلامی، ش۵/۳۱)
اتحاد افتادن «در حال تأیید»
۱. پدید آمدن دوستی و همدلی.
ق۸. بوزنه‌ای ... بر سر حصاری خانه داشت و با پسر کوتوال آن حصار به‌سبب بازی شطرنج، او را اتحاد افتاد (نخشبی۱، ۴۶)
۲. ↑ اتحاد۴.
ق۱۲. جان بی‌غمانه وارهد از جسم خیره‌سر/ غیر از میانه پا کشد و افتد اتحاد (حزین، ۶۰۷)
اتحاد افق
(فقه و اصول) یکسانی افق دو یا چند مکان که باعث می‌شود اوقات شرعی مشترکی داشته باشند.
۱۳۶۶ش. در تمام دنیا ماه رمضان همزمان خواهد بود؛ گاه با اختلاف یک الی دو روز که آن هم مربوط به اتحاد افق یا اختلاف آن است (ناشناس: مکتب اسلام، ش۹/۱۴) ║ ۱۳۸۹ش. در این مسئله بین فقیهانی که قائل به اتحاد افق هستند و غیر آنان تفاوتی نیست، زیرا بنا بر این قول فقط محدودۀ رؤیت هلال گسترده‌تر می‌گردد (حسین مهرآبادی آرانی: حکومت، ش۵۵/۱۳۲)
اتحاد بستن
⇅ اتحاد کردن۳.
۱۳۳۰ش. بست با قیصر، علی‌رغم بناپارت اتحاد / کرد اندر بارۀ قفقاز و گرجستان فساد (بهار، ۱/۹۳) ║ ۱۳۸۵ش. بابر ... با شاه اسماعیل اول اتحاد بست (شهرام پناهی: تاریخ اسلام، ش۲۸/۱۵۱)
اتحاد ثلاثه
⇅ اتحاد مثلث.
ق۱۴. هرگز شاه در انگلیس نفرمودند ایران مثل عَشَقه به درخت قدرت انگلیس چسبیده‌است و در برلن هم نفرموده بودند که ما به سلامتی اتحاد ثلاثه می‌نوشیم (اعتمادالسلطنه۱، ۶۶۱) ║ دولت ایطالیا جزء اتحاد ثلاثه ... بوده (تربیت، ۲/۱۲۸۹) ║ ۱۳۱۵ش. در ۱۸۷۹ عهدنامۀ اتحاد تدافعی بین دُوَل اطریش و آلمان منعقد و در ۱۸۸۳ دولت ایطالیا نیز جزو آن اتحاد گردیده، اتحاد دول ثلاثه تشکیل یافت (مظاهر: مجموعۀ حقوقی، ش۸/۳۲)
اتحاد دادن
۱. (درمورد دو یا چند چیز مختلف) پیوستگی ایجاد کردن میان آنها یا آنها را یکی کردن.
ق۷. آفرین بر عشقِ کلِ اوستاد / صدهزاران ذره را داد اتحاد (مولوی۲، ۱/۴۵۷)
۲. (با حرف اضافۀ با) (درمورد دو یا چند کس یا گروه) همبستگی ایجاد کردن میان آنها.
ق۸. امرا و رؤوس اجناد و انجاد را با خود اتفاق و اتحاد دهی (عزیز استرآبادی، ۱۳۳)
اتحاد داشتن «در حال تأیید»
۱. (با حرف اضافۀ با، به) دوستی و همدلی داشتن.
ق۶. یکی از مشاهیر پریان و جماهیر جنیان با او به مخالطت مصاحبت و به مجالست موافقت و به اعتقاد، اتحاد می‌داشت (ظهیری، ۲۲۸) ║ ق۸. حسین نامی را که با جنید اتفاق و اتحاد تمام داشت ... مقید گردانیدند (عزیز استرآبادی، ۳۳۱) ║ ق۱۰. از کمال محبت و اتحادی که نسبت به شما دارم، نصیحتی به خاطرم گذشته (خواندمیر۱، ۱/۳۶۳) ║ ق۱۱. امیدی رازی ... اتحاد تمامی به نجم ثانی و میرعبدالباقی یزدی ... داشته (فخرالزمانی، ۱۴۱) ║ ق۱۲. مسود این اوراق در عقب سپاه با جعفر خان بیات چون الفت و اتحاد داشت، به رسم اختلاط‌کنان می‌آمد (محمد مروی، ۳/۱۱۳۴) ║ ق۱۳. برادر او ... نهایت اتحاد را با من دارد (رضاقلی میرزا، ۲۳۰) ║ ق۱۴. مشارالیها با من اتّحاد و دوستی ندارد (طاهر میرزا۲، ۷۴۷)
۲. یکی بودن و یگانگی داشتن.
ق۷. آن هلال و بدر دارند اتحاد/ از دوی دورند و از نقص و فساد (مولوی۲، ۳/۳۴۳) ║ ق۱۱. در کام جان نیابی، شیرینی بلا را/ با غم گر اتحاد شیر و شکر نداری (کلیم، ۵۵۵)
۳. (با حرف اضافۀ با، به) همکاری و همبستگی داشتن معمولاً برای رسیدن به هدفی خاص.
ق۱۱. حاجی محمد خان سیستانی را به رسالت جانب سلیمان کررانی حاکم بنگاله که اتحاد قوی به خان زمان داشت، نامزد گردانیدند تا او را از امداد و معونت خان زمان بازدارد (بداؤنی، ۲/۵۳) ║ ق۱۳. ازآنجاکه او نیز مانند غالب حکام بلاد با روسیه اتفاق و اتحاد داشت، خوی را به تصرف سپاه روسیه داد و آن بلده را نیز به تصرف درآوردند (رضاقلی خان، ۹/۶۷۸) ║ ۱۳۴۵ش. این ورزشکارهای حرامزاده برای خودشان یک باند بودند و با هم اتحاد داشتند (احمد کریمی، ۶۷) ║ ۱۳۶۷ش. اگر مردم جفره همکاری کنند و اتحاد داشته باشند، ابراهیم پلنگ می‌تواند حتی سنگ و سیمان هم به آبادی بیاورد (روانی‌پور۳، ۲۰۰)
۴. (با حرف اضافۀ با) پیوستگی و ارتباط نزدیک داشتن.
ق۱۴. از میان جمعی می‌روی که زندگی آنها با زندگی تو اتحاد تمام نداشت (طالبوف۳، ۲۳۸) ║ ۱۳۷۶ش. تنها به رئوس مهم ... اشاره می‌شود ... اختلاف حواس و ادراکات درک شده و یا به طور کلی تعدد معلومات در عین اتحاد داشتن آنها با نفس ما و وحدت مدرک (عباس جوادشکیان: رشد آموزش معارف اسلامی، ۳۰/۱۳)
۵. (علوم سیاسی) (با حرف اضافۀ با) هم‌پیمان بودن برای رسیدن به اهداف مشترک.
۱۳۰۷ش. این دو دولت چون متصل به هم هستند ... بهتر این است که با هم اتحاد داشته باشند (نواب رضوی، ۲/۸۸۳) ║ ۱۳۵۳ش. زیاریان ... با سامانیان علیه بویهیان اتحاد داشتند (ا. رضوی: هنر و مردم، ش۱۴۰و۱۴۱/۴۵)
اتحاد ذات‌البین
توافق و همکاری میان دو طرف.
ق۷. او را به مخالفت تاش دعوت کرد و به موافقت و مراقبت خویش و اتحاد ذات‌البین بفریفت (جرفادقانی، ۶۳) ║ ق۸. میان ایشان بر اتحاد ذات‌البین و موافقت جانبین ... مواثیق مؤکد رفت (رشیدالدین فضلالله۱، ۳۸)
اتحاد عاقل و معقول (و: با)
(فلسفه) یگانگی عاقل (شناسنده، ذهن یا نفس) و معقول (متعلق شناسایی یا معلوم) و نفی دوگانگی ظاهری آنها.
ق۱۱. از جملۀ تصانیف او آنچه به نظر این فقیر رسیده ... مقالۀ اوست ... در نفس و اتحاد عاقل با معقول (ملکشاه، ۷) ║ ۱۳۱۸ش. ملاصدرا و سایر فلاسفه راجع به اتحاد عاقل و معقول بیانات مشروحی دارند (شجره: تعلیم و تربیت، ش۷و۸/۷۴) ║ ۱۳۴۴ش. تنها از راه اتحاد عاقل و معقول، محسوسات مشوش و درهمْ شکل اندیشۀ مرتب و منظم به خود می‌گیرند (زریاب، ۴۷) ║ ۱۳۹۰ش. جوانه‌های نخستین مسئلۀ اتحاد عاقل و معقول در فلسفۀ افلاطون و ارسطو دیده می‌شود (پورحسن - توکلی: تاریخ فلسفه، ش۷/۳۷)
اتحاد عالم و معلوم
⇅ اتحاد عاقل و معقول.
ق۱۳. این قول به اتحاد عالم و معلوم است که بسیاری از محققین حکما بر آنند (هادی سبزواری، ۱/۲۴۱) ║ ۱۳۱۵ش. انسان به کمالِ دانش وقتی می‌رسد که ... اتحاد عالم و معلوم و عاقل و معقول حاصل گردد (فروغی، ۱/۳۲) ║ ۱۳۴۰ش. کسی که بخواهد ... به حقیقت علم که اتحاد عالم و معلوم است برسد، باید انیت و نقش تعین و محدودیت را باطل کند (فروزانفر، ۲۰۹) ║ ۱۳۸۸ش. صدرا معتقد است که اتحاد عالم و معلوم یا عاقل و معقول در این جهان به نحو اتم صورت نمی‌گیرد (اکبر ملک‌آبادی: پژوهش‌های اسلامی، ش۵/۲۱۱)
اتحاد عقل و عاقل و معقول
⇅ اتحاد عاقل و معقول.
۱۳۳۳ش. ابن سینا اتحاد عقل و عاقل و معقول را فقط در یک مورد ممکن می‌داند (علی‌اکبر سیاسی: مجلۀ دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران، ش۳/۱۲) ║ ۱۳۶۴ش. در این رساله، اتحاد عقل و عاقل و معقول به‌اجمال مورد بررسی قرار گرفته (ناشناس: کیهان فرهنگی، ش۲۰/۴۰) ║ ۱۳۹۱ش. بر پایۀ نظر او مبنی بر اتحاد عقل و عاقل و معقول، متعلق ادراک باید مجرد باشد (صافیان - ناظمی: معرفت فلسفی، ش۳۶/۱۰۴)
اتحاد عقل و معقول
⇅ اتحاد عاقل و معقول.
ق۱۱. اتحاد عقل و معقول است و داند صدق این / هرکه دارد در تعقل مذهب فرفوریوس (فیّاض لاهیجی، ۱۸۸) ║ ۱۳۵۰ش. بـرهان در این زمینه همان است که در مبحث اتحاد عقل و معقول اقامه گشت (اسماعیل واعظ جوادی: معارف اسلامی، ش۱۲/۱۰۵) ║ ۱۳۸۸ش. امثال اسکندر و فارابی و ابن سینا ... به قبول ... اتـحاد عـقل و معقول در این عالم رسیده‌اند (ناشناس: کتاب ماه فلسفه، ش۲۰/۹۳)
اتحاد علم و عالم و معلوم
⇅ اتحاد عاقل و معقول.
۱۳۵۶ش. چون معلوم از شـوؤن ذاتـی حـضرت حق تعالی است، علم بدان هـم ذاتـی [است] و عـقیدۀ فرفوریوس حکیم یونانی که بعدها مورد اتفاق حکمای اسلامی شد، اتحاد علم و عالم و معلوم تحقق پیدا می‌کند (غلامحسین رضانژاد: وحید، ش۲۰۶/۳۹) ║ ۱۳۸۸ش. بسیاری از بزرگان اندیشه در مورد علم خداوند نسبت بـه ذات خود از اتحاد علم و عالم و معلوم سخن گفته[اند] (غلامحسین ابراهیمی دینانی: کتاب ماه فلسفه، ش۲۱/۱۰)
اتحاد کردن
۱. (با حرف اضافۀ به) ؛ ↑ اتحاد۴.
ق۶. قدیم دو جوهر است: یکی ازلی است و یکی زمنی؛ اتحاد به مریم جوهر زمنی کرد نه جوهر ازلی (ابومحمد نجار، ۹)
۲. (معمولاً با حرف اضافۀ با) (درمورد دو یا چند کس) همکاری کردن و همبستگی داشتن آنها با یکدیگر معمولاً برای رسیدن به هدفی خاص.
ق۱۴. افراد بشر باید با یکدیگر اتحاد و اتفاق کنند و بدان واسطه مصائب زندگی را تخفیف داده و بسیط زمین را یک نوع بهشت برین سازند (آقاخان کرمانی، ۴۹) ║ ۱۳۲۱ش. میرزا آقاخان نوری که از همه بیشتر خود را مستحق صدارت می‌دانست، مجبور شد خود را به او بسته و با او اتحاد کند (عبدالله مستوفی، ۱/۶۶) ║ ۱۳۳۰ش. لیک چو هر پنج به حکم وداد/ گرد هم آیید و کنید اتحاد - دشمن اگر چند فزون باشدا/ در کف هر پنج زبون باشدا (بهار، ۲/۹۵۶) ║ ۱۳۶۰ش. آنکه می‌افکند دائم در میان ما دوئیت/ ما چو کردیم اتحاد او خود برافتاد از میانه (حالت۱، ۳۲۶)
۳. (علوم سیاسی) (با حرف اضافۀ با) (درمورد دو یا چند کشور، حزب، سازمان و مانند آنها) هم‌پیمان شدن آنها برای رسیدن به اهداف مشترک.
۱۳۲۱ش. همیشه دُوَل، علی‌الخصوص همسایه‌ها، به‌واسطۀ اشتراک منافع با یکدیگر اتفاق و اتحاد می‌کنند (عبداللّه مستوفی، ۳/۹۸)
اتحاد کلمه
یکسانی و هماهنگی افراد گروهی در افکار، عقاید و گفتار.
ق۱۴. حفظ تمام موجبات شرف ... بر اتحاد کلمه و عدم تشتت آرا و مختلف نشدن اهوا مترتب است (محمدحسین نائینی: تنبیه الامة، ۱۶۸) ║ ۱۳۰۷ش. خداوند متعال زمانی که به قومی به سبب بدکرداری ایشان بدی اراده فرمود، وفاق و اتحاد کلمه را از ایشان سلب می‌فرماید (ناشناس: تذکرات دیانتی، ش۳۸/۸) ║ ۱۳۳۴ش. مربیانی که همه به یک شکل تربیت شده‌اند، به یک نحو عمل خواهند نمود و در نتیجۀ عمل آن ها ملت دارای اتحاد کلمه و وحدت فکر خواهد بود (محمد تعلیمی: مجلۀ دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی تبریز، ش۳۲/۲۰) ║ ۱۳۷۸ش. امام ... از مسلمانان جهان می‌خواستند تا با اتحاد کلمه و خودداری از تفرقه به مبارزۀ اصولی با آن رژیم بپردازند (ناشناس: سیاست خارجی، ش۵۱/۸۹۳)
اتحاد گمرکی
(علوم سیاسی) توافق میان دو یا چند کشور برای وضع مقررات و قوانین گمرگی یکسان.
۱۳۱۶ش. دولت لوکسامبورک با وجود بی‌طرفی دائمـی از عـضویت اتـحاد گمرکی آلمان خارج نگشت (مظاهر: مجموعۀ حقوقی، ش۴۷/۱۲) ║ ۱۳۴۷ش. جامعۀ اقتصادی اروپا اتحاد گمرکی را در سراسر کشورهای عضو برقرار کرد (رفیعی: بورس، ش۶۸/۸۰) ║ ۱۳۸۱ش. معاهدۀ رم کوشش می‌کند کـه آزادی نقل‌وانتقال محصولات را مـیان دولت‌های عضو، با برقراری یک اتـحاد گـمرکی ... تأمین نماید (رضا دشت‌آرا: کانون وکلا، ش۱۷۸و۱۷۹/۲۰۰)
اتحاد مثلث
(علوم سیاسی) سه کشور آلمان، ایتالیا و امپراتوری اتریش- مجارستان که در جنگ جهانی اول، در مقابل اتفاق مثلث، متحد و هم‌پیمان بودند ؛ قس: اتفاق مثلث.
۱۳۲۱ش. طرفین به‌واسطۀ نگاهداری خود در مقابل اتحاد مثلث سابق‌الذکر با یکدیگر متفق شده (عبدالله مستوفی، ۳/۹۸) ║ ۱۳۶۸ش. انگلیس هرگز نمی‌گذارد که اتّحاد مثلّث قدرت را در اروپا به‌دست بگیرد (نجفی۱، ۳/۱۱۸۰)
اتحاد نمودن
۱. ⇅ اتحاد کردن۲.
ق۹. الوفاق: موافقت و اتحاد نمودن (خطیب کرمانی، ۱۱۳) ║ ق۱۳. فرنگیان ... از اخبار جاسوسان چنین احساس نمودند که هندیان هم اتحاد و اتفاق نموده‌اند (رستم الحکما، ۳۹۰) ║ ق۱۴. اولین تکلیف ما این است که اتحاد نموده، عَلَم عدالت را در مملکت خود انتشار داده، بنیان جهالت و ظلم را به‌کلی براندازیم (انجمن تبریز، ۱/۱) ║ ۱۳۴۶ش. ضرغام‌السلطنه ... علیه عموزادگان با مجاهدین و سران انقلاب و سایر آزادی‌خواهان اتحاد نمود (ناشناس: وحید، ش۴۴/۷۸۵)
۲. (با حرف اضافۀ با) دوستی کردن.
ق۱۳. گورنر سِرجان شور ... با مستر چری ... دوستی و اتحاد و گرم‌جوشی می‌نمود (عبداللطیف شوشتری، ۴۴۲)
۳. ⇅ اتحاد کردن۳.
ق۱۴. پادشاه حبشه سعی زیاد دارد که با سودانی‌ها اتحاد نماید که هرکس از اجنبی‌ها به ملک ایشان متعرّض شود، در قلع‌وقمع آن متفق باشند (اختر، ۴/۳۳۲۰) ║ ۱۳۸۷ش. ملوک مازندران و رستمدار با هم اتحاد نمودند تا امیر مسعود را شکست دهند (جهانگیر دانای علمی: چیستا، ش۲۴۸و۲۴۹/۶۵۹)
اتحاد و حلول
⇅ اتحادوحلول.
اتحاد ورزیدن
۱. ⇅ اتحاد کردن۲.
ق۸. گاه طاشانیان و باوراییان را دعوت می‌کرد و با ایشان اتحاد و اتفاق می‌ورزید (عزیز استرآبادی، ۳۹۷) ║ ق۹. ما ... پیوسته دم دوستی زده، با شما اتحاد ورزیده‌ایم (حافظ ابرو۱، ۱/۴۶۵) ║ ق۱۱. حاجی محمد خان پادشاه خوارزم همیشه با این دودمان دوستی و اتحاد ورزیده، در زمان شاه جنت‌مکان محمدقلی‌سلطان پسرش را به درگاه جهان‌پناه فرستاده بود (اسکندربیک، ۲/۶۹۲) ║ ق۱۲. هرگاه ترک مخالفت و عصیان نموده ... اتحاد و یک‌جهتی ورزیدی مستوجب شفقت و مرحمت بلانهایات صاحبقرانی خواهی گردید (محمد مروی، ۲/۵۶۷) ║ ق۱۳. اولاد امیر صاحب‌قران ... غالباً با سلاطین صفویه وداد و اتحاد می‌ورزیدند و گاهی در باب قندهار مخالفتی به‌واسطۀ امرای تفنن‌شعار روی می‌داد (رضاقلی خان، ۸/۵۶)
۲. (با حرف اضافۀ به) یکی شدن با دیگری به خاطر محبت بسیار.
ق۸. دلارامی نکوخویی چه رادی/ چه می‌ورزی به عاشق اتحادی (ابن یمین، ۶۱۲)
ترکیبات دیگر: حدِّ اتحاد؛ خطِ اتحاد