فرهنگ جامع زبان فارسیفرهنگستان زبان و ادب فارسی

زهرا(ء)

وضعیت: «تأییدشده»
زهرا(ء) ‎zahrâ(’)‎ [جمع: زهر]
(صفت) ۱. روشن و نورانی.
ق۵. پَرِّ پروانه بسوزد با درخشنده چراغ/ چون چَخیدن با چراغِ روشنِ زهرا کند (منوچهری، ۲۶) ║ ق۶. ماه فلک گر چو تو بودی به شب/ عاشق مه زهرۀ زهراستی (ادیب صابر، ۲۰۰) ║ ق۷. زُهرۀ زهرا به مطالعۀ آن مجلس بانوا بر سقف گنبد خضرا نظاره‌گر گشته، و ماه و مشتری در غیرت پریوشان آفتاب‌پیکران سوکوار در میان خاکستر نشسته (جوینی، ۱‏/۲۰۷‏) ║ ق۸. خداوندی که بی‌واسطه عمد این قبّۀ خضرا معلق برافراشت و به شهب زهرا این آینه نیلگون و طارم آبگون را بنگاشت (سیف هروی، ۶۷۹) ║ ق۹. مریخ خنجر در غلاف نهاد و زهرۀ زهرا چنگ از چنگ بنهاد (بیغمی، ۱‏/۳۳۶‏) ║ ق۱۰. مطرب بزمت به چرخ آرد فلک را زآنکه او/ نغمۀ عشرت ز ساز زهرۀ زهرا گرفت (اهلی، ۴۳۶) ║ ق۱۱. شیخ‌زاهد، آن‌حضرت را به مصاهرت خویش پیوند داده، صبیۀ قدسیۀ خود، فاطمه نام که از زهرۀ زهرا فیض‌یاب بود، با او در عقدِ ازدواج کشید (اسکندر بیک، ۱‏/۲۳‏) ║ ق۱۳. سر برآر ای زهرۀ زهرا دمی/ پر ز شور و فتنه بنگر عالمی (احمد نراقی، ۴۲۰) ║ ۱۳۱۶ش. تو را این روشنی دادند تا گیتی بیارائی/ سپهر ملک هستی را شوی چون زهرۀ زهرا (مهدی حمیدی شیرازی: ارمغان، ش۴‏/۲۵۱‏) ║ ۱۳۴۶ش. شمع هر محفلی و هر جمعی/ می‌درخشی چو زهرۀ زهرا (طلعت بهاری: هلال، ش۶۹‏/۱۶‏) ║ ۱۳۸۸ش. چون توام در زمانه دیگر نیست/ آسمان را چنان تو اختر نیست- روشنی‌بخش زهرۀ زهرا/ ای ز تو عشق و آرزو پیدا (یاور نیک‌طلب: کیهان فرهنگی، ش۲۷۸-۲۷۹‏/۵۰‏)
۲. (مجاز) (درمورد چهره یا رنگ آن) سپید، روشن.
ق۴. بلاغتم ز خرد دختری بزاد بدیع / به درّ نطق بیاراستم رخ زهراش (منجیک ترمذی، ۱۳)
۳. (مجاز) (درمورد دین، طریقت و مانند آن‌ها) روشن، راست و درست.
ق۶. متنبی را دراین‌باب ید بیضا و طریقتی زهرا بوده‌است (وطواط۲، ۸۲) ║ ق۸. ای فرزند ... از منهج شریعت غرّا و طریقت زهرا که منهاج قویم [و] صراط مستقیم است پای بیرون منه (رشیدالدین فضل​الله۶، ۳۳) ║ ق۱۰. مدت هشت سال صدارت کرد و در ترویج شریعت غرا و تنسیق دین ملت زهرا سعی موفور و جهد نامحصور به ظهور رسانید (قاضی میر احمد۱، ۱‏/۳۱۴‏) ║ ق۱۱. او چنانچه مقتضای دانش و بینش است، در رواجِ کار مملکت کوشید و او به ملت زهرای احمدی درآمد (علّامی، ۱‏/۱۲۳‏) ║ ق۱۲. چون همواره همت والانهمت و نیت خیرامنیت ... این شهریار دین‌پرور پیغمبرنژاد، مصروف و معطوف بر آن است که پیوسته در تنسیق امور سلطنت ... بر طبق شریعت غرّای نبوی رویۀ مرضیۀ نصفت و معدلت را پیشنهاد خاطر حق‌شناس و به مضمون ... بر وفق ملت زهرای مصطفوی، طریقۀ انیقۀ دین‌پروری و حقانیت را مطمح نظر حقانیت‌اساس ساخته (محمدابراهیم نصیری، ۳۵)
۴. (درمورد جواهر) دارای تلألؤ، درخشان.
ق۸. مخدّرۀ عذرای غبرا، خود را در حُلّۀ خضرا و حُلی زهرا گرفت (حسینی یزدی، ۱۰۸) ║ ق۱۳. یوم چهارشنبۀ غرۀ جمادی‌الاخره موسم بهار و فصل شکفتگی شکوفه و ازهار دررسید و شاطر قوۀ نامیه گردن و گوش عروسان گلزار و بر و دوش شاهدان شاخسار را به زیورهای زهرا و حله‌های خضرا آرایش نمود (میرزا عبدالکریم: نامی اصفهانی، ۲۹۹)
۵. (مجاز) (درمورد سخن) فصیح و بلیغ.
ق۸. در اثنای تفرّس خیال و تجسّس احوال نظرش بر محاکیان شعور محاسن افتاد. شعره‌ای یکتا یافت چون رشتۀ بیضا از دامن شقّۀ سودا درآویخته یا خود چون نکتۀ زهرا از سویدای دل پرسودا انگیخته (نظام تبریزی، ۲۵۷)

معنی زهرا(ء) | فرهنگ جامع زبان فارسی